1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
____________________________
TRẦN THỊ LOAN
GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ,
TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CỦA HUYỆN TĨNH GIA,
TỈNH THANH HÓA THÔNG QUA DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Nghệ An - 2015
2
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
____________________________
TRẦN THỊ LOAN
GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ,
TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CỦA HUYỆN TĨNH GIA,
TỈNH THANH HÓA THÔNG QUA DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
2
MỤC LỤC
Trang
TRANG PHỤ BÌA
3
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CNH
CNXH
GDCD
GD - ĐT
GV
HS
HĐH
THPT
XHCN
GDCTTT
PPDH
SGK
SGV
THPT
XHCN
GD - ĐT
:
:
:
:
4
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
5
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang có những biến đổi mạnh mẽ và
sâu sắc, mọi mặt của đời sống xã hội đang trong quá trình quốc tế hóa và toàn
cầu hóa đã mang lại cho nước ta nhiều cơ hội lớn cũng như những thành tựu to
về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, y tế… Tạo tiền đề
quan trọng đưa nước ta thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội và hòa
nhập vào dòng chảy của thời đại. Bên cạnh đó, trong sâu thẳm của đời sống xã
hội, chúng ta đang phải đối mặt trước những vấn đề mang tính báo động, đó là
sự tha hóa về nhân cách, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ dân cư,
đặc biệt là học sinh THPT; những tệ nạn xã hội đang ngày đêm hoành hoành,
len lỏi phá hoại nếp sống văn minh, đạo lý truyền thống tốt đẹp ngàn đời của
dân tộc. Đây là những vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự sống còn của
quốc gia, dân tộc trong quá trình hội nhập.
Vì vậy, giáo dục cần phải đào tạo ra những người lao động thích ứng
được với yêu cầu mới của thời đại, có tri thức khoa học công nghệ tiên tiến, có
kiến thức chuyên môn sâu, đồng thời có kỹ năng thực hành và khả năng ứng
dụng kiến thức vào thực tế lao động, sản xuất.
Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò của thanh
niên nói chung, học sinh nói riêng. Nghị quyết Trung ương 7, Khoá X của Đảng
tiếp tục khẳng định vai trò to lớn đó: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một
trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc... công
tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc”[4, tr.35-36]. Đảng và Nhà nước
Nhiều học sinh đã sa ngã vào những tệ nạn xã hội. Tình trạng vi phạm pháp luật,
xuống cấp về đạo đức, nhận thức, đang tiếp diễn, đã rung nên hồi chuông báo
động đối với sự tồn tại và phát triển của huyện nhà trong giai đoạn hiện nay .
7
Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh là giáo dục phẩm chất chính trị,
đạo đức lối sống cho học sinh, nhằm hình thành phẩm chất chính trị của con
người mới, những tri thức niềm tin và hành vi đạo đức giáo dục thành lối sống
mới, có văn hóa, góp phần giáo dục toàn diện nhân cách của học sinh.
Thông qua dạy học môn Giáo dục công dân để giáo dục chính trị, tư
tưởng cho học sinh là một nội dung quan trọng trong chiến lược giáo dục đào
tạo con người của Đảng, góp phần tích cực vào việc đào tạo nguồn nhân lực và
những công dân mới có tính năng động, sáng tạo, thích ứng với cơ chế thị
trường, có phẩm chất, năng lực thực hiện thành công sự nghiệp xây dựng đất
nước phù hợp với xu thế phát triển chung của thời đại.
Xuất phát từ vai trò quan trọng của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng
cho học sinh, sinh viên, các nhà khoa học nước ta đã có nhiều công trình nghiên
cứu, đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nhiều cuộc hội thảo về
vấn đề giáo dục chính trị, tư tưởng cho đoàn viên thanh niên, học sinh, sinh viên
của các trường Đại học, Cao đẳng, Phổ thông trung học… được tổ chức và đề
xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư
tưởng cho thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên.
Đề cập đến giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên trong giai đoạn
hiện nay đã có những công trình nghiên cứu: Giáo dục chính trị, tư tưởng cho
thanh niên trong giai đoạn hiện nay - Tác giả Nguyễn Đức Quyền - Đại học Hà
Nội ; Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng
cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay - Nguyễn Thị Hải Yến (Luận văn thạc
sĩ năm 2009); ThS.Nguyễn Thị Kim Hoa, Bồi dưỡng chính trị tư tưởng cho
thanh thiếu niên trong nhà trường (Tạp chí Tuyên giáo số 2 ngày 26/2/2009).
giả chọn vấn đề: “Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh các trường Trung
học phổ thông của huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa thông qua dạy học môn
Giáo dục công dân” để làm đề tài luận văn thạc sỹ.
9
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Mục đích của luận văn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư
tưởng cho học sinh các trường trung học phổ thông của huyện Tĩnh Gia, tỉnh
Thanh Hóa thông qua dạy học môn Giáo dục công dân.
2.2. Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích trên, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Làm rõ cơ sở lý luận của việc giáo dục chính trị,tư tưởng cho học sinh
các trường trung học phổ thông.
- Phân tích thực trạng của việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh
các trường trung học phổ thông ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa thông qua
dạy học môn Giáo dục công dân.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị,
tư tưởng cho học sinh các trường Trung học phổ thông ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh
Thanh Hóa thông qua dạy học môn Giáo dục công dân.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng
Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục chính trị, tư tưởng cho học
sinh trung học phổ thông ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa thông qua dạy học
môn Giáo dục công dân.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục chính trị, tư tưởng cho học
sinh tại một số trường trung học phổ thông công lập ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh
Thanh Hóa, giai đoạn hiện nay thông qua dạy học môn Giáo dục công dân.
việc nghiên cứu và giảng dạy môn Giáo dục công dân ở các trường trung học
phổ thông.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Danh mục tài liệu tham khảo, luận
văn gồm 3 chương:
11
Chương 1: Cơ sở lý luận của việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học
sinh Trung học phổ thông
Chương 2: Thực thực trạng của việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học
sinh các trường THPT ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa thông qua dạy học
môn Giáo dục công dân
Chương 3: Những định hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh các trường THPT ở huyện Tĩnh Gia,
tỉnh Thanh Hóa thông qua dạy học môn Giáo dục công
12
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC
GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Một số khái niệm và vai trò của việc giáo dục chính trị, tư tưởng
cho học sinh trung học phổ thông
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1 Khái niệm chính trị, tư tưởng
Để hiểu được khái niệm chính trị, tư tưởng điều quan trọng trước tiên cần
làm rõ khái niệm: “chính trị”, “tư tưởng”.
* Khái niệm chính trị
niệm chính trị, Hồ Chí Minh đã bàn đến những vấn đề chính trị trong thực tiễn
như đường lối cách mạng Việt Nam; những vấn đề xây dựng Đảng; giành giữ
chính quyền; xây dựng chế độ mới; xây dựng và thực thi quyền làm chủ của
nhân dân; vấn đề cán bộ, đạo đức cách mạng.
Theo từ điển tiếng Việt chính trị là“ những tổ chức điều khiển bộ máy
nhà nước trong nội bộ một nước về quan hệ chính thức giữa các nước với
nhau”,“những hoạt động của một giai cấp, một chính đảng, một tập đoàn xã
hội nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước”,
“Những hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai
cấp, một chính Đảng nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy
nhà nước” [29, tr.163].
Như vậy, chính trị xét về bản chất là hoạt động có tính xã hội của con
người xoay quanh vấn đề giành, giữ, tổ chức thực thi quyền lực nhà nước nhằm
thỏa mãn lợi ích. Nói cách khác, chính trị là hoạt động thực tiễn của các giai cấp,
đảng phái, các tổ chức chính trị xã hội của nhà nước nhằm hoạch định và thực
hiện đường lối chính trị nhằm bảo vệ chế độ chính trị, bảo vệ quyền thống trị và
lợi ích của giai cấp cầm quyền.
14
Đối với Nhà nước ta, nhà nước là nhà nước của dân, do dân và vì dân,
quyền lực của nhà nước chỉ là biểu hiện tập trung quyền lực của nhân dân, lợi
ích của giai cấp công nhân, giai cấp lãnh đạo thông qua Đảng cộng sản thống
nhất với lợi ích của nhân dân lao động. Bởi vậy, chính trị là sự tham gia của
nhân dân vào việc hoạch định và thực hiện chính sách của Nhà nước dưới sự
lãnh đạo của Đảng nhằm xây dựng, kiện toàn hệ thống chính trị, phát triển kinh
tế thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và
phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm nền
tảng tinh thần cho xã hội, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.
* Khái niệm tư tưởng
hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia. Đặc trưng của ý thức chính trị
thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp.
Hệ tư tưởng chính trị của một giai cấp phản ánh trực tiếp tập trung lợi ích
của giai cấp ấy. Hệ tư tưởng chính trị được thể hiện trong đường lối, cương lĩnh
chính trị của các chính đảng, của các giai cấp khác nhau cũng như trong pháp
luật, chính sách nhà nước, công cụ của giai cấp thống trị. Với đặc trưng như vậy,
tác động của ý thức chính trị phụ thuộc vào tính chất tiến bộ của giai cấp mang
hệ tư tưởng đó.
Đảng ta, ngay từ khi ra đời đã xác định lấy Chủ nghĩa Mác - Lênin, sau
này bổ sung thêm tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ tư tưởng chính trị của Đảng. Sự
kiên trì hệ tư tưởng chính trị Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là bài học
đầu tiên đẫn đến thắng lợi trong thời kì đổi mới: “Trong quá trình đổi mới phải
kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ
nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Công tác chính trị, tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục
đích của Đảng cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền bá hệ tư tưởng
xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi
phối, thống trị đời sống tinh thần của xã hội, động viên, cổ vũ tính tích cực, tự
16
giác sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã
hội chủ nghĩa.
Từ sự phân tích trên, có thể thấy công tác chính trị, tư tưởng ở nước ta
hiện nay là những hoạt động cụ thể để tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, đảng
viên, đoàn viên và nhân dân về các chủ trương, đường lối của Đảng, chính
sách, pháp luật của Nhà nước và chương trình, công tác của cơ sở, của địa
phương để tạo ra sự nhất trí, quyết tâm thực hiện thắng lợi đường lối, chính
sách, pháp luật và nhiệm vụ ở cơ sở.
1.1.1.2. Khái niệm giáo dục chính trị, tư tưởng
thời kì đổi mới, Đảng ta đã hết sức coi trọng chiến lược phát triển giáo dục và
phat triển con người, coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của công
cuộc đổi mới.
Ngày nay, giáo dục được coi là một yếu tố giải phóng tiềm năng con
người, được coi như một lực lượng sản xuất trực tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh
tế-xã hội, đào tạo lớp người có đủ khả năng giải quyết các mâu thuẫn của thời
đại. Phát triển giáo dục trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững.
Nền giáo dục xã hội chủ nghĩa ở nước ta, phải thể hiện được bản chất của
chế độ xã hội chủ nghĩa, đó là tính công bằng xã hội, dân chủ, tiến bộ và khoa
học trong giáo dục, đồng thời hội nhập nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.
* Khái niệm giáo dục chính trị, tư tưởng
Giáo dục chính trị, tư tưởng là quá trình truyền bá và tiếp thu những
nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan
điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong cán bộ đảng viên và
quần chúng nhân dân.
Xét về bản chất, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng là quá trình tác động
có mục đích, có hệ thống nhằm giác ngộ, nâng cao nhận thức cho cán bộ đảng
viên và quần chúng, hướng họ tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng do Đảng
lãnh đạo.
18
Mục đích cơ bản của giáo dục chính trị, tư tưởng là xây dựng cho những
người cộng sản và nhân dân lao động thế giới quan khoa học, phưong pháp luận
đúng đắn, nhân sinh quan cộng sản, giúp họ khắc phục những tư tưởng lạc hậu
những tàn tích của thế giới quan cũ, nâng cao trình độ chính trị, nhiệt tình cách
mạng, tinh thần tự giác và tính tích cực trong quá trình cải tạo xã hội cũ, xây
dựng xã hội mới.
Bởi vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng là sự truyền đạt đối với con người
trên lĩnh vực tình cảm, tư tưởng nhằm xác lập ở họ bản lĩnh chính trị, tư
giúp HS hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học biện chứng.
Thông qua việc giáo dục chính trị, tư tưởng, hình thành thế giới quan và
phương pháp luận khoa học cho HS là xây dựng cho các em lý tưởng trong học
tập, sinh hoạt và rèn luyện, không chịu cúi đầu trước những khó khăn thử thách,
mà phải cố gắng vượt qua để hoàn thành nhiệm vụ học tập của mình, luôn có
cách nhìn biện chứng, đúng đắn giữa các sự vật, hiện tượng giữa các vấn đề.
Trong học tập luôn làm chủ kiến thức, luôn nhận thức rằng mình là chủ thể của
mọi hoạt động để từ đó đề ra kế hoạch cho bản thân.
Khi được trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học, HS sẽ xác
định được thái độ, cách nhìn về cuộc sống và cách thức hoạt động, học tập cho
tương lai hợp với thời đại mới, hướng các em hành động theo hướng tích cực
góp phần vào sự tiến bộ xã hội. Qua đó thúc đẩy sự phát triển, hoàn thiện bản
thân, tạo nên niềm tin, bồi đắp lý tưởng và định hướng cho hoạt động nhận thức
cũng như hoạt động thực tiễn của học sinh trong quá trình học tập ở trường
THPT và cả trong cuộc sống sau khi ra trường.
* Góp phần giáo dục các giá trị đạo đức, lối sống có văn hóa: văn hóa học
đường, văn hóa công dân
20
Giáo dục THPT là thời kỳ giáo dục trong đó học sinh được dẫn dắt để trở
thành những người lớn vừa có tri thức, vừa có đạo đức, có phẩm chất chính trị,
tư tưởng, ý thức trách nhiệm cộng đồng, gia đình, tập thể và bản thân mình.
Theo Luật giáo dục 2005: “Giáo dục Trung học phổ thông nhằm giúp
học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục Trung học cơ sở, hoàn
thiện học vấn phổ thông, có những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và
hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực
cá nhân, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề
hoặc đi vào cuộc sống lao động”. Với ý nghĩa đó, việc giáo dục chính trị, tư
tưởng còn góp phần xây dựng đạo đức, lối sống có văn hóa: văn hóa học
trong đời sống thường ngày của bản thân, gia đình và xã hội. Các em tự giác,
chủ động tích cực tham gia các phong trào như: tự quản, tự phòng, tự bảo vệ; an
toàn trường học, xây dựng nhà trường trong sạch, không có tệ nạn xã hội.
Giáo dục chính trị, tư tưởng phải làm cho học sinh nhận thức rằng, mục
tiêu, lý tưởng của Đảng là khoa học, là đúng đắn và chỉ có độc lập thực sự mới
tạo điều kiện để xây dựng thành công CNXH, và chỉ có xây dựng CNXH có kết
quả thì mới đem lại độc lập bền vững cho Tổ quốc, tự do, hạnh phúc thực sự cho
nhân dân. Bác Hồ đã từng dạy rằng, nước được độc lập mà dân không được
hưởng hạnh phúc thì độc lập chẳng có ích gì. Như vậy, chỉ có độc lập dân tộc
thôi thì chưa đủ mà phải phần đấu để xây dựng thành công CNXH. Thật vậy,
dân có giàu thì nước mới mạnh; nước càng mạnh thì tạo điều kiện để nhân dân
có cuộc sống ấm no, giàu mạnh, và tự do, hạnh phúc chỉ thực sự có được trong
một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Nhằm thực hiện mục tiêu đó tức là
mỗi học sinh phải tích cực tham gia vào hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng là
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Cụ thể là, với khả năng và điều kiện của
mỗi người cần ra sức phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội; tham gia giữ
gìn trật tự, an toàn xã hội, giữ vững độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Việt
Nam; góp phần tích cực vào phong trào vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và
tiến bộ xã hội trên thế giới.
22
1.2.2.2. Nội dung của việc giáo dục chính trị, tư tưởng trong các trường
trung học phổ thông
* Giáo dục lòng yêu nước, lý tưởng cộng sản, niềm tin đối với sự lãnh đạo
của Đảng, sự quản lý của Nhà nước
Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò của thanh
niên nói chung, học sinh nói riêng. Nghị quyết Trung ương 4, Khoá VII của
Đảng về “Công tác thanh niên trong thời kỳ mới’ đánh giá: “Thanh niên là lực
lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự nghiệp đổi
lạc hậu trong xã hội và có thể sẵn sàng hy sinh lợi ích (kể cả tính mạng của
mình) cho lý tưởng cao đẹp đó.
Lý tưởng của Đảng ta hiện nay chính là “Độc lập dân tộc gắn liền với
CNXH” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân ta đã lựa chọn. Bởi vậy, giáo
dục chính trị, tư tưởng phải làm cho học sinh tin tưởng có cơ sở khoa học và
trung thành tuyệt đối với lý tưởng đó. Bên cạnh củng cố niềm tin của học sinh
vào Đảng, vào lý tưởng cách mạng, phải tăng cường giáo dục cho họ tình cảm
yêu nước nồng nàn. Yêu nước, tức là yêu độc lập của đất nước, yêu CNXH; là
phải làm giàu cho gia đình và đất nước; phải trung với Đảng, hiếu với nhân dân
không dễ sa vào cạm bẫy của kẻ thù, của những cám dỗ trong cuộc sống. Có thể
nói giáo dục tình cảm yêu nước là khơi dậy nội lực quan trọng để tạo cho học
sinh - những người chủ tương lai của đất nước, ý chí tự lực tự cường, say mê
trong lao động, học tập.
Giáo dục chính trị, tư tưởng sẽ củng cố niềm tin của học sinh vào sự lãnh
đạo của Đảng, vào chế độ XHCN và hiện thực ngày càng tốt đẹp của công cuộc
đổi mới đất nước. Khi họ đã có niềm tin vững chắc thì sẽ quyết định khuynh
hướng, mục đích và hiệu quả hoạt động của mình và sẽ hoạt động hăng say, tích
cực trong học tập, công tác, đóng góp thiết thực cho đất nước, xã hội.
* Giáo dục những phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, những truyền
thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc
Copyright: Tài liệu đại học ©