HÀ DUY TÂN - DS33A 058

ĐỀ SỐ 9: Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta hiện nay – các giải pháp
chủ yếu để phát huy vai trò đó trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường
và hội nhập quốc tế
MỤC LỤC

1


HÀ DUY TÂN - DS33A 058

1.

PHẦN MỞ ĐẦU
Lý luận và thực tiễn đã chỉ ra rằng thuế ra đời và tồn tại là khách quan,

là điều kiện vật chất quan trọng để nhà nước tồn tại và phát triển. Để tạo lập
cơ sở pháp lý ổn định vững chắc cho nguồn thuế, thực hiện các mục tiêu kinh
tế - xã hội, đòi hỏi nhà nước vần phải ban hành hệ thống pháp luật thuế đồng
bộ. Việc nghiên cứu vai trò của pháp luật thuế trong điều kiện phát triển kinh
tế thị trường và hội nhập quốc tế có ý nghĩa rất quạn trọng trong việc nâng
cao hệ thống pháp luật thuế. Từ việc nghiên cứu đó hệ thống quy phạm pháp
luật thuế có thể thường xuyên sửa đổi, thay thế, bổ sung để đáp ứng như cầu
của nhà nước và phù hợp với đời sống kinh tế - xã hội.

2.

PHẦN NỘI DUNG

2.1.

không được để cho người nộp thuế lâm vào tình trạng khốn cùng. Đây là yêu
cầu quan trọng để đảm bảo tính "trung lập" của thuế.
- Thứ ba, đánh thuế phải đản bảo dễ hiểu, đạt hiệu quả. Các loại thuế
phải đảm bảo rõ ràng, dễ hiểu cho mọi đối tượng và có tính ổn định đồng thời
hệ thống thuế phải tổ chức sao cho chi phí quản lý thu thuế không cao hơn
mức mà mục tiêu đề ra cho phép.
- Thứ tư, đánh thuế phải đảm bảo không xảy ra tình trạng một đối
tượng tính thuế phải chịu một loại thuế nhiều lần. Điều này đặt ra yêu cầu hệ
thống pháp luật thuế một quốc gia phải "bóc tách" những phần của đối tượng
tính thuế đã nằm trong diện chịu loại thuế đó ở giai đoạn trước.
● Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của luật thuế ở Việt
Nam cho thấy pháp luật thuế ra đời rất sớm. Nhà nước với tư cách là chủ thể
quyền lực, sử dụng công cụ riêng là pháp luật để tập trung bộ phận của cái xã
hội mà không phụ thuộc vào ý chí của đối tượng nắm giữ của cải đó. Điều
này cũng giúp cho việc phân biệt giữa luật thuế với luật ngân sách Nhà nước
mặc dù giữa luật thuế và luật ngân sách Nhà nước có mối liên hệ nội tại.
Pháp luật thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các
quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan nhà
nước có thẩm quyền và người nộp thuế nhằm hình thành nguồn thu ngân sách
nhà nước để thực hiện các mục tiêu xác định trước.
2.1.2. Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta hiện nay
a)

Pháp luật thuế tạo cơ sở pháp lý quan trọng và ổn định cho nguồn

thu, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước

3



qua đó thực hiện công bằng xã hội.
Pháp luật thuế còn có vai trò quan trọng trong việc điều tiết vĩ mô đối
với nền kinh tế của Nhà nước. Thông qua việc ban hành và thực hiện pháp
luật thuế, Nhà nước thể chế hóa và thực hiện chính sách điều tiết đối với nền
4


HÀ DUY TÂN - DS33A 058

kinh tế, điều tiết thu nhập và tiêu dùng xã hội. Điều tiết đối với nền kinh tế là
yêu cầu khách quan, thường xuyên của Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế
thị trường.
Thông qua hệ thống pháp luật thuế, nhà nước có thể thay đổi cơ cấu
đầu tư, cơ cấu ngành kinh tế mà không cần can thiệp hành chính. Để thực
hiện cơ cấu đầu tư định trước, pháp luật thuế có những quy định cụ thể khcá
nhau giữa nghĩa vụ thuế của đối tượng ưu tiên và đối tượng bị hạn chế. Điều
này sẽ làm ảnh hưởng tới cơ hội tìm kiếm thu nhập của đối tượng đầu tu, qua
đó có thể làm thay đổi luồng vốn từ khu vực đầu tư này sang khu vực đầu tư
khác.
Thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước chủ động can
thiệp đến cung - cầu của nền kinh tế, định hướng chi tiêu xã hội. Để hạn chế
việc tiêu dùng đối với một số hàng hóa, dịch vụ chưa thực sự phù hợp với giai
đoạn hiện tại, Nhà nước tăng thuế suất, thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập
khẩu… đối với việc sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng các loại hàng hóa đó. Để
thực hiện chính sách bảo hộ, khuyến khích sản xuất trong nước và khuyến
khích xuất khẩu, pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu có các quy định
khuyến khích hoặc hạn chế việc xuất khẩu, nhập khẩu đối với một số hàng
hóa. Sự khuyến khích hoặc hạn chế này thể hiện tập trung ở biểu thuế áp dụng
có tính chấp phân biệt đối với các loại hàng hóa xuất nhập khẩu. Đối với
những ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh cần khuyến khích, tạo cơ

Pháp luật thuế là công cụ góp phần đảm bảo sự bình đẳng giữa các

thành phần kinh tế và công bằng xã hội
Hệ thống pháp luật thuế mới được áp dụng thống nhất chung cho các
ngành nghề, các thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư nhằm đảm bảo sự
bình đẳng và công bằng xã hội về quyền lợi và nghĩa vụ đối với mọi thể nhân
và pháp nhân. Sự bình đẳng và công bằng được thể hiện thông qua chính sách
động viên giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế
có những điều kiện hoạt động giống nhau, đảm bảo sự bình đẳng và công
bằng.
Sự vận động của nền kinh tế theo cơ chế thị trường đòi hỏi Nhà nước
phải sử dụng đồng bộ nhiều công cụ khác nhau để khắc phục những sự mất
cân đối về mặt xã hội trong đó có mất cân đối về thu nhập. Nhà nước sử dụng
pháp luật thuế làm công cụ để điều hòa vĩ mô thu nhập trong xã hội. Nhà
nước thực hiện việc điều tiết thu nhập của các đối tượng nộp thuế và các
thành viên trong xã hội. Sự thay đổi của pháp luật thuế và cơ cấu các loại thuế
trong hệ thống thuế, về thuế suất… đều có tác động đến thu nhập và sử dụng

6


HÀ DUY TÂN - DS33A 058

thu nhập trong xã hội. Pháp luật thuế còn được nhà nước sử dụng như một
công cụ thể hiện chính sách xã hội.
2.2.

Thực trạng việc áp dụng pháp luật thuế ở Việt Nam

2.2.1. Năng lực thuế thấp

thuế, cả thuế giá trị gia tăng lẫn thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình trạng đó
không những gây tổn hại cho lợi ích của đất nước mà còn tạo ra sự bất bình
đẳng về nghĩa vụ thuế của công dân, vô hình chung tạo thêm sự cạnh tranh
không lành mạnh giữa các doanh nghiệp.
Thanh tra Chính phủ đã có một cuộc điều tra về tổng lượng thất thu của
ngành thuế trong thời gian qua. Thanh tra chính phủ cho biết, sau khi hoàn tất
việc thanh tra tại Tổng Cục thuế, Cục thuế Hà Nội và Cục thuế Tp Hồ Chí
Minh đã phát hiện nhiều sai phạm. Thanh tra Chính phủ cho rằng, việc Bộ Tài
Chính, Tổng cục thuế và một số Cục thuế địa phương ban hành văn bản
không đúng quy định của pháp luật về thuế đã dẫn đến thất thu thuế và trực
tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh.
Qua thanh tra, Cục thuế Hà Nội bị cho là phải có trách nhiệm khi để tất
thu 459,8 tỷ đồng tiền thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp
trong hoạt động kinh doanh ôtô và xe máy trên địa bàn từ năm 2005 tới năm
2007. Đồng thời Cục thuế Hà Nội phải có trách nhiệm thu hồi 3,736 tỷ đồng
tiền thuế do 48 doanh nghiệp thuộc đơn vị này quản lý kê khai thiếu.
2.2.3. Việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực thuế còn nhiều yếu kém và
bất cập
a)

Xác định sai số tiền thuế
Trong nhiều trường hợp, cơ quan quản lý thuế là chủ thể trực tiếp xác

định số tiền thuế hoặc kiểm tra việc tự xác định số thuế của chủ thể nộp thuế
nhưng đã xác định sai số thuế. Việc xác định sai số thuế thường dẫn đến tranh
chấp, khiếu nại do cơ quan thuế đã xác định số tiền thuế phải nộp nhiều hơn
thực tế.
b)

Thụ động trong việc ra quyết định, còn trông chờ hướng dẫn của cấp


Còn nhiều tranh chấp về thuế dẫn đến khiếu nại tố cáo không được

giải quyết thỏa đáng.
Hiện nay có nhiều việc khiếu nại, tố cáo việc thực hiện pháp luật thuế.
Đây là quyền của cá nhân, tổ chức và việc có khiếu nại, tố cáo không đồng
nghĩa với việc công chức quản lý thuế hay cơ quan quản lý thuế đã vi phạm
pháp luật. Bên cạnh những trường hợp giải quyết khiếu nại, tố cáo thỏa đáng,
đúng pháp luật, cũng vẫn còn xảy ra tình trạng khiếu nại, tố cáo không được
giải quyết đúng thời hạn, dây dưa, vòng vo dẫn đến những phản ứng tiêu cực
tiếp theo của cá nhân, tổ chức khiếu nại, tố cáo. Bên cạnh đó, hiện tượng bao
biện, không nhận trách nhiệm và không xử lý đúng pháp luật công chức quản
lý thuế, cơ quan quản lý thuế mắc sai phạm cũng làm cho sự việc càng trở nên
phức tạp hơn.
9


HÀ DUY TÂN - DS33A 058

2.2.4. Nguyên nhân của thực trạng thực thi pháp luật thuế
a)

Ý thức chấp hành pháp luật thuế của nhiều chủ thể nộp thuế còn yếu

kém.
Việc nộp thuế là nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp
luật nhằm đảm bảo duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước, và đồng thời để
nhà nước thực hiện các chức năng của mình. Tuy nhiên, do các lợi ích nhận
được của nhà nước thường không cụ thể, nên đối với một số chủ thể nộp thuế,
những thiệt hại vật chất cụ thể dường như lớn hơn so với những giá trị vô

HÀ DUY TÂN - DS33A 058

rằng, những hiện tượng tiêu cực, tham nhũng trong hoạt động quản lý thuể
còn khá phổ biến như đưa và nhận tiền hối lộ, hoặc đòi được hối lộ bằng
nhiều hình thức tinh vi khác.
d)

Cơ sở hạ tầng đầu tư cho ngành thuế còn chưa thỏa đáng để đáp

ứng nhu cầu nhiệm vụ.
Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ
thông tin, thì những ứng dụng tiến bộ này vào hoạt động quản lý nhà nước
ngày càng được đẩy mạnh. Với số lượng rất lớn các chủ thể nộp thuế, việc
ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý thuế nếu được đầu tư thoả
đáng sẽ đem lại những cải thiện đáng kể, nhằm giảm chi phí xã hội dành cho
công tác quản lý thuế, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, hiện nay, việc
triển khai đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho ngành thuế nhìn chung còn chậm
và chưa đồng đều, cùng với hạn chế trong công tác đào tạo công chức quản lý
thuế và chủ thể nộp thuế về các kỹ năng cần thiết để sử dụng công nghệ thông
tin, nên đã hạn chế đáng kể đến hiệu quả áp dụng pháp luật.
e)

Còn nhiều hạn chế về tính hợp lý và sự minh bạch của hệ thống

pháp luật thuế.
Hiệu quả áp dụng pháp luật chịu ảnh hưởng lớn nhất từ chính các quy
định pháp luật được áp dụng. Nếu pháp luật phù hợp với thực tiễn kinh tế xã
hội và có tính định hướng, thì sẽ góp phần phát triển kinh tế xã hội và ngược
lại, nếu pháp luật bất cập thì sẽ kìm hãm sự phát triển. Hệ thống pháp luật
thuế của nước ta hiện nay đang trong giai đoạn hoàn thiện nên không tránh

nhận.
- Chính sách thuế phải có tác dụng tích cực trong phân phối thu nhập,
điều tiết thu nhập hợp lý, tạo công bằng xã hội.
- Chính sách thuế phải bảo đảm ổn định trong một thời gian dài, tránh
tình trạng thay đổi quá nhiều, gây trở ngại cho hoạt động sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ.
- Thu hẹp phạm vi diện miễn giảm thuế, tập trung vào các yêu cầu cơ
bản của chính sách kinh tế, nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển
kinh tế - xã hội.
- Nâng cao hiệu lực pháp lý và hiệu quả của chính sách thuế. Áp dụng
nghiêm minh hình thức thưởng phạt trong thuế, loại bỏ các khoản thu thuế
không hiệu quả, do chi phí để thu thuế lớn hơn cả số tiền thu thuế được.
2.3.2. Tăng cường thanh tra kiểm tra để phát hiện và xử lý ngay sai
phạm.
12


HÀ DUY TÂN - DS33A 058

Công tác thanh tra, kiểm tra cần được ngành Thuế đẩy mạnh và làm
quyết liệt trong thời gian tới. Theo đó, ngành thuế sẽ đẩy mạnh việc kiểm
soát, xử lý triệt để các khoản nợ đọng thuế, trình cấp có thẩm quyền các biện
pháp xử lý vướng mắc về nợ thuế, tập trung lực lượng triển khai các biên
pháp thu hồi nợ thuế, triển khai cá biện pháp cưỡng chế nợ thuế để thu hồi nợ
đọng.
Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế để lựa chọn những đối
tượng có dấu hiệu gian lận thuế, bổ sung vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra, đặc
biệt tập trung vào nhóm doanh nghiệp lớn, các Tập đoàn, tổng công ty, các
địa bàn trọng điểm có số thu lớn, các ngành hàng, các lĩnh vực, các loại hình
tổ chức có dấu hiệu thất thu lớn. Tập trung tổng hợp, rà soát các kết quả sau

Ý thức chấp hành pháp luật thuế không phải có được ngay lập tức bằng
các mệnh lệnh hành chính. Nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở nước ta
còn non trẻ, do vậy chưa đủ thời gian để các cá nhân, tổ chức trong xã hội thật
sự quen với những đòi hỏi của nó, trong đó có nghĩa vụ nộp thuế. Ý thức chấp
hành pháp luật được nâng lên thông qua nhiều phương thức, trong đó, công
tác tuyên truyền phổ biến phải được thực hiện hiệu quả. Theo đánh giá của
chúng tôi, mặc dù đã có nhiều chuyển biến, nhưng công tác tuyên truyền phổ
biến pháp luật thuế hiện nay còn cứng nhắc, chung chung, do vậy hiệu quả
còn nhiều hạn chế.

3.

PHẦN KẾT LUẬN
Thuế và nhà nước là hai phạm trù lịch sử luôn đi cùng nhau, chi phối và

phụ thuộc nhau. Vì vậy, thuế vừa là công cụ kinh tế hỗ trợ cho sự tồn tại của
nhà nước và bộ máy nhà nước; mặt khác thuế được nhà nước sử dụng như là
loại công cụ để thực hiện những nhiệm vụ mục tiêu nhất định. Mặc dù bất kỳ
nhà nước có chủ quyền nào cũng được quyền đánh thuế nhưng để nguồn thu
từ thuế trở thành hiện thực, nhà nước phải sử dụng pháp luật như là công cụ
hữu hiệu và đặc thù nhất của mình để giải quyết các mục tiêu định trước. Để
có thể thực hiện được mục tiêu đề ra của nhà nước, pháp luật thuế cần tiếp tục
được thay đổi, hoàn thiện cho phù hợp với yêu cầu của điều kiện kinh tế thị
trường và hội nhập kinh tế quốc tế.

14


HÀ DUY TÂN - DS33A 058


7.

Luật thuế giá trị gia tăng năm 2008.

8.

Luật thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2008.

9.

Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008.

10.

Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2008.

11.

Luật thuế tài nguyên năm 2009..

12.

Luật thuế sư dụng đất phi nông nghiệp năm 2010.

13.

luattaichinh.wordpress.com

14.