Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

MỤC LỤC
Tên danh mục

Trang

MỞ ĐẦU

3

NỘI DUNG

4

I. Khái quát về chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

4

1. Bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

4

2. Nguyên nhân hình thành chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà

4

nước
3. Những hình thức chủ yếu của chủ nghĩa tư bản độc

5

sở hữu tư bản độc quyền nhà nước
3 Những biểu hiện mới trong cơ chế điều tiết kinh tế của

7

chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước
III Những thành tựu, hậu quả và xu hướng vận động

8

của chủ nghĩa tư bản
1. Những thành tựu,chủ nghĩa tư bản đạt được
Kiều Mạnh Cường

8
Trang 1


Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

2. Những hậu quả chủ nghĩa tư bản gây ra

9

3. Xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản

10

KẾT LUẬN


Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là nấc thang phát triển của
chủ nghĩa tư bản độc quyền, là sự kết hợp sức mạnh của các tổ chức độc
quyền tư nhân với sức mạnh của nhà nước tư bản thành một thiết chế và
Kiều Mạnh Cường

Trang 3


Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

thể chế thống nhất nhằm phục vụ lợi ích của các tổ chức độc quyền và cứu
nguy cho chủ nghĩa tư bản. Ở đây nhà nước tư bản xuất hiện như một chủ sở
hữu tư bản, một nhà tư bản xã hội, đồng thời lại là người quản lý xã hội
bằng pháp luật với bộ máy bạo lực to lớn.
Như vậy chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là một quan hệ kinh tế,
chính trị, xã hội, chứ không chỉ là một chính sách trong giai đoạn độc quyền
của chủ nghĩa tư bản.
2. Nguyên nhân hình thành chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước:
Thứ nhất, tích tụ và tập trung tư bản càng lớn thì tích tụ và tập trung tư
bản càng cao, do đó đẻ ra những cơ cấu kinh tế to lớn đòi hỏi một sự điều tiết
xã hội đối với sản xuất và phân phối, một sư kế hoạch hóa tập trung từ một
trung tâm. Nói cách khác sự phát triển hơn nữa của trình độ xã hội lực
lượng sản xuất đã đến yêu cầu khách quan là nhà nước phải đại biểu cho toàn
bộ xã hội quản lý nền kinh tế.
Thứ hai, sự phát triển của phân công lao động xã hội đã làm xuất hiện
một số ngành mà các tổ chức độc quyền tư bản không thể hoặc không muốn
kinh doanh đầu tư vì vốn đầu tư lớn, thu hồi vốn chậm, ít lợi nhuận, nhất là
các ngành thuộckết cấu hạ tầng, GTVT…
Thứ ba, sự thống trị của độc quyền đã làm sâu sắc thêm sự đối kháng
giữa giai cấp tư sản với gia cấp vô sản và nhân dân lao động. Nhà nước phải

kết với nhau trong quá trình chu chuẩn của tổng tư bản xã hội. Sở hữu nhà
nước hình thành dưới những hình thức sau:
+ Xây dựng các doanh nghiệp nhà nước bằng vốn của ngân sách.
+ Quốc hữu hóa các xí nghiệp tư bản tư nhân bằng cách mua lại.
+ Nhà nước mua cổ phiếu của các xí nghiệp tư nhân.
+ Mở rộng các doanh nghiệp nhà nước bằng vốn tích lũy của các doanh
nghiệp tư nhân.
3.3 Sự điều tiết kinh tế của nhà tư bản:
Bản thân sự điều tiết của nhà nước cũng có mặt tích cực và mặt tiêu
cực. Những sai lầm trong sự điều tiết của nhà nước có khi lại đưa đến hậu quả
tai hại hơn là tác động tiêu cực của cạnh tranh tự do và độc quyền tư nhân. Vì
thế, cơ chế: thị trường, độc quyền tư nhân và điều tiết của nhà nước nhằm
phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của từng cơ chế. Xét đến cùng
và về bản chất, hệ thống điều tiết đó phục vụ cho chủ nghĩa tư bản độc quyền.
II Những biểu hiện mới trong của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước:
Kiều Mạnh Cường

Trang 5


Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

1. Những biểu hiện mới trong sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc
quyền nhà nước:
Sự kết hợp về nhân sự được thực hiện thông qua các hội chủ xí nghiệp
mang những tên khác nhau, ví dụ: Liên đoàn công nghiệp Italia, Tổ chức liên
hợp công nghiệp Đức, Liên đoàn công thương Anh… Các hội chủ xí nghiệp
này trở thành lực lượng chính trị, kinh tế to lớn, là chỗ dựa cho chủ nghĩa tư
bản độc quyền nhà nước. Các hội chủ này hoạt động như là các cơ quan tham
mưu cho nhà nước, chi phối đường lối kinh tế, đường lối chính trị của nhà

nghiệm cao được nhà nước đầu tư phát triển. Điển hình như việc:
+ Xây dựng doanh nghiệp nhà nước bằng vốn ngân sách.
+ Nhà nước mua cổ phần của các doanh nghiệp tư nhân thua lỗ để tái
cơ cấu doanh nghiệp.
Giải phóng tư bản của tổ chức độc quyền từ những ngành ít lãi để đưa
vào những ngành kinh doanh có hiệu quả hơn.
Làm chỗ dựa về kinh tế cho nhà nước để nhà nước điều tiết một số quá
trình kinh tế phục vụ lợi ích của tầng lớp tư bản độc quyền.
3. Những biểu hiện mới trong cơ chế điều tiết kinh tế của chủ nghĩa tư bản
độc quyền nhà nước:
Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đên nay, chủ nghĩa tư bản độc quyền
nhà nước có những biểu hiện mới sau đây:
- Tỉ trọng của kinh tế thuộc nhà nước trong nền kinh tế quốc dân được
nâng lên rõ rệt; bao gồm các xí nghiệp thuộc nhà nước, các tổ chức tài chính,
…
- Kinh tế thuộc nhà nước và tư nhân kết hợp tăng lên mạnh mẽ. Ở Đức
đã có 1000 xí nghiệp thuộc nhà nước và tư nhân kết hợp; trong công ti dầu lửa
của Mỹ, cổ phần do Chính phủ nắm là 46%,…
- Chi tiêu tài chính của các nhà nước tư bản phát triển dùng để điều tiết
quá trình tái sản xuất xã hội tăng lên nhiều.
- Phương thức điều tiết của nhà nước linh hoạt, mềm dẻo hơn, kết hợp
điều tiết tình thế với điều tiết dài hạn. Các công cụ và phạm vi điều tiết của
nhà nước cũng đa dạng và mở rộng hơn:
+ Điều tiết bằng chương trình và kế hoạch: ví dụ: chi ngân sách được thực
hiện theo các chương trình kinh tế - xã hội trung hạn và dài hạn.

Kiều Mạnh Cường

Trang 7


được công nghệ phân phối tốt, động viên được mọi nguồn lực phá triển khoa
học và kinh tế.
Kiều Mạnh Cường

Trang 8


Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

+ Xu hướng đầu tư cho con người được đề cao.
+ Sự tồn tại trong quan niệm và trong thực tế về nhà nước phúc lợi chung.
2. Những hậu quả chủ nghĩa tư bản gây ra:
Tội ác về chiến tranh và chạy đua vũ khí: Cuộc chiến tranh thế giới lần
I (1914-1918) để chia lại thuộc địa của các nước đế quốc đã lôi kéo 38 nước
trên thế giới tham gia, huy động 37 triệu quân và đã làm 10 triệu người chết,
20 triệu bị thương, trong đó 20% là dân thường. Chiến tranh thế giới lần 2
(1939-1945) lúc đầu là cuộc chiến tranh đế
quốc, sau đó chuyển thành cuộc chiến tranh
chống phát xít đã lôi kéo 72 nước của 4 châu
lục tham gia, huy động 110 triệu quân chính
quy, làm cho gần 55 triệu người chết, trong đó
50% là thường dân.
Chiến tranh lạnh do chủ nghĩa đế quốc khởi xướng và diễn ra trong
thập kỷ, là thời kỳ căng thẳng, chạy đua vũ trang lớn nhất trong lịch sử loài
người. Sau là thời kỳ căng thẳng, chạy đua vũ trang lớn nhất trong lịch sử loài
người.Sau trong thời kỳ hậu chiến tranh lạnh, những mâu thuẩn dân tộc, sắc
tộc, ton giáo phức tạp phát triển.
Tội ác gây ra sự nghèo khổ, lạc hậu của nhân dân các nước chậm phát
triển: Bản tuyên ngôn cuộc họp nhóm 15 tại Giamaica đã vạch rõ: “do kết quả
vòng đàm phán Urugoay về thương mại thế giới, Hoa Kỳ thu lời được 100 tỷ

cao hơn – xã hội cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn thấp là chủ nghĩa xã hội.

KẾT LUẬN
Chủ nghĩa tư bản trong quá trình phát triển của nó, một mặt đã thúc đẩy
lực lượng sản xuất phát triển rất mạnh mẽ, tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật của
nền sản xuất lớn hiện đại. Mặt khác làm cho mâu thuẫn cơ bản của nó mâu
thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với tính
Kiều Mạnh Cường

Trang 10


Bài tập học kì – Môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

chất chiễm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất them gay gắt.
Ngày nay. Chủ nghĩa tư bản hiện đại đang nắm ưu thế về vốn, khoa học, công
nghệ, thị trường, đang có khả năng thích nghi và phát triển trong chừng mực
nhất định. Chủ nghĩa tư bản cũng đã buộc phải thực hiện một số điều chỉnh
giới hạn về quan hệ sản xuất trong khuôn khổ của chủ nghĩa tư bản. Song,
không thể khắc phục nổi những mâu thuẫn vốn có của nó, không thể vượt qua
giới hạn lịch sử của nó. Mặt khác, các quốc gia độc lập ngày càng tăng cường
cuộc đấu tranh để tự lựa chọn và quyết định con đường phát triển tiến bộ của
mình. Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ những bài học thành công và thất bại
cũng như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tộc, có điều kiện và khả
năng tạo ra bước phát triển mới. Vì vậy, sớm hay muộn chủ nghĩa tư bản cũng
sẽ bị thay thế bằng một chế độ mới, cao hơn – xã hội cộng sản chủ nghĩa mà
giai đoạn thấp là chủ nghĩa xã hội.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Bộ giáo dục và đào tạo, Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ


Trang 12