I/LỜI MỞ ĐẦU
Nếu quan hệ vợ chồng là quan hệ pháp lý hôn nhân thì quan hê giữa
cha, mẹ và con cái là quan hệ tràn đầy tình cảm yêu thương, chăm sóc như
một lẽ tự nhiên “ cá chuối đắm đuối vì con ”, nhưng lại đầy ý thức trách
nhiệm và nghĩa vụ trước xã hội. Có thể thấy rằng quan hệ cha, mẹ và con
vừa có ý nghĩa quan trọng về mặt pháp lí, vừa có ý nghĩa quan trọng về mặt
xã hội. Trong quan hệ pháp luật giữa cha, mẹ và con; cha, mẹ có quyền và
nghĩa vụ nuôi dưỡng, dạy dỗ con. Mặt khác,con cái cũng phải có quyền và
nghĩa vụ tôn trọng, phụng dưỡng cha, mẹ. Tuy nhiên vì nhiều lí do mà đôi
khi cha, mẹ hoặc con chưa làm tròn bổn phận của mình. Trong đó phải kể
đến trường hợp cha, mẹ không làm tròn trách nhiệm của mình đối với con
cái, đặc biệt là con chưa thành niên. Để hiểu rõ vấn đề này, em xin trình bày
đề tài : “ Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên – Một
số vấn đề lí luận và thực tiễn ”
II/ NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận của việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con
chưa thành niên
Gia đình là sản phẩm của xã hội, đã phát sinh và phát triển cùng với sự
phát triển của xã hội. Các điều kiện kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát
triển nhất định phản ánh tính chất và kết cấu của gia đình. Do vậy, gia đình
là hình ảnh thu hẹp của xã hội, là tế bào của xã hội. Gia đình xã hội chủ
nghĩa là hình thái gia đình cao nhất trong lịch sử, khác hẳn về chất so với gia
đình của các chế độ xã hội trước kia. Có thể đưa ra một khái niệm gia đình
như sau :
Gia đình theo Luật hôn nhân và gia đình Việt Nam là sự liên kết của
nhiều người dựa trên cơ sở hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, có quyền và
nghĩa vụ tương ứng với nhau, cùng quan tâm giúp đỡ lẫn nhau về vật chất
và tinh thần, xây dựng gia đình, nuôi dạy thế hệ trẻ dưới sự giúp đỡ của Nhà
nước và xã hội.
Khoản 10 Điều 8 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 giải thích : “
Gia đình là tập hợp người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống

trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
con, tôn trọng ý kiến của con, chăm lo việc học tập và giáo dục để con phát
triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, trở thành những người con
hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội. Cha mẹ không được phân
biệt đối xử giữa các con, ngược đãi, hành hạ, xúc phạm con, không được lạm
dụng sức lao động của con chưa thành niên, không được xúi giục, ép buộc
con làm những điều trái pháp luật, trái đạo đức xã hội ( Điều 34 ). Con có
bổn phận yêu quý , kính trọng, biết ơn, hiếu thảo với cha mẹ, lắng nghe
những lời khuyên bảo đúng đắn của cha mẹ, giữ gìn danh dự truyền thống
của gia đình. Nghiêm cấm con có hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm cha
mẹ ( Điều 35).
Công ước Liên hợp quốc quyền trẻ em, Luật bảo vệ chăm sóc và giáo
dục trẻ em Việt Nam đều quy định đảm bảo cho trẻ em được sống trong môi
trường gia đình và sự chăm sóc giáo dục của cha mẹ. Tuy nhiên, trong một
số trường hợp cụ thể cha mẹ không thể trực tiếp chăm sóc, nuôi dạy con, vì
người cha, người mẹ đó có ảnh hưởng không tốt đến con cái. Đồng thời với
việc quy định nghĩa vụ của cha mẹ đối với con, Luật Hôn nhân và gia đình
còn quy định biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm nghĩa vụ của cha
mẹ. Tại Điều 26 Luật hôn nhân và gia đình năm 1986 áp dụng đối với hành
vi của cha, mẹ phạm lỗi như hành hạ, ngược đãi nghiêm trọng con chưa
thành niên, nhằm bảo vệ quyền lợi của con trong gia đình. So với Luật Hôn
nhân và gia đình năm 1986, Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 có quy
2


định nghĩa vụ và quyền lợi của cha mẹ đối với con rõ ràng và cụ thể hơn.
Theo Điều 41 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định : Khi cha, mẹ
đã bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, nhân phẩm, danh
dự của con hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom chăm
sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, phá tài sản của con, có lối sống đồi trụy, xúi

của giới khoa học giáo dục các nước chứng minh, giai đoạn từ khi sinh đến
bảy tuổi là thời kì phát triển tâm sinh lý, nhất là phát triển não mạnh mẽ
nhất.
Trong giai đoạn này, tiềm năng phát triển bộ não của trẻ em hình
thành tính cách và khả năng học tập, công tác sau này. Các yếu tố thái độ
3


nuôi dạy, phương pháp giáo dục của cha, mẹ, địa vị của trẻ trong gia đình,
không khí gia đình, đặc trưng tính cách và hành động thực tiễn của bản thân
cha, mẹ trong thời kì này tác dụng rất quan trọng đối với sự hình thành tính
cách của trẻ.
Như vậy, đối với con trong giai đoạn vị thành niên, cha mẹ là người
quan trọng nhất đối với sự phát triển và trưởng thành của con cái. Tuy nhiên,
trong cuộc sống nhiều nơi, nhiều lúc những giá trị vật chất được coi trọng
hơn những giá trị đạo đức, nhiều bậc cha mẹ quan tâm lo lắng đến sự phát
triển nhân cách của con em mình, ngược lại không ít những bậc cha, mẹ tỏ
ra thờ ơ, coi nhẹ trách nhiệm và các quy định của pháp luật. Nghĩa vụ chăm
sóc, nuôi dưỡng con chưa thành niên bị vi phạm một cách nghiêm trọng. Ở
nhiều gia đình, cha mẹ dùng uy quyền để ép buộc con mình phải nghe theo,
đồng thời khi cần cha mẹ sẵn sàng dùng vũ lực hoặc những lời lẽ có tính
chất xúc phạm, hành hạ, ngược đãi con , bỏ rơi con, mặc cho con sống một
cuộc sống “ thả nổi ” trên các đường phố… Một số trường hợp khác, cha mẹ
còn xúi giục ép buộc các con làm những việc mà pháp luật nghiêm cấm và
xã hội lên án như trộm cắp, cướp bóc, mại dâm… Đây là những hành vi phải
được xem xét và có biện pháp ngăn nhặn, trừng trị kịp thời, bảo đảm cho các
em được sống trong một môi trường giáo dục tốt để các em có thể phát triển
lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, không bị lôi kéo vào con đường
phạm tội.
Trẻ em phải được ưu tiên bảo vệ. Còn quyền và nghĩa vụ của cha mẹ

b, Hội liên hiệp phụ nữ.
4. Cá nhân, cơ quan, tổ chức khác có quyền đề nghị Viện kiểm sát
xem xét , yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành
niên.
Điều 43. Hậu quả pháp lý của việc cha, mẹ bị hạn chế quyền đối
với con chưa thành niên.
1. Trong trường hợp một trong hai người là cha, mẹ bị Tòa án hạn
chế một số quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền
trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của
con và đại diện theo pháp luật cho con.
2. Trong trường hợp cha, mẹ đều bị tòa án hạn chế quyền đối với con
chưa thành niên thì việc trông nom, chăm sóc, giáo dục con và quản lý tài
săn riêng của con chưa thành niên được giao cho người giám hộ theo quy
định của Bộ luật Dân sự và Luật này.
3. Cha, mẹ đã bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên
vẫn phải thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con.
2. Thực tiễn áp dụng quy định về hạn chế quyền của cha, mẹ đối
với con chưa thành niên ở Việt Nam
Mặc dù Luật Hôn nhân và gia đình đã quy định biện pháp chế tài đối
với người cha, người mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ đối với
con chưa thành niên nhưng qua tìm hiểu tại một số Tòa án cho thấy quy định
hạn chế quyền cha, mẹ đối với con chưa thành niên ít được áp dụng trong
thực tế. Thực trạng này xuất phát từ những lí do :
Thứ nhất, các quy định này chưa nhận được sự ủng hộ của các cá
nhân, cơ quan, tổ chức
Theo quy định tại Điều 42 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 thì
người có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền cha, mẹ đối với con là : cha,
mẹ, người thân thích của con chưa thành niên, cơ quan bảo vệ và chăm sóc
trẻ em, hội liên hiệp phụ nữ. Nhưng trên thực tế trường hợp cha, mẹ vi phạm
nghiêm trọng nghĩa vụ đối với con chưa thành niên rất nhiều nhưng số người

người phạm tội là người chưa thành niên thì thông thường chỉ kết tội con mà
không đề cập đến lỗi của cha, mẹ. Khi con chưa thành niên phạm tội thì cha,
mẹ cũng có lỗi rất lớn trong việc giáo dục và quản lý con. Mặt khác, đối với
trường hợp Tòa án tuyên phạt cha, mẹ về một trong các tội đối với con chưa
thành niên thì Tòa án cũng có quyền tự mình ra quyết định hạn chế quyền
của cha, mẹ đối với con chưa thành niên. Tuy nhiên, trên thực tế, khi kết án
cha, mẹ về các hành vi phạm tội đối với con chưa thành niên thì phần lớn
Tòa án không tuyên bố hạn chế quyền của người cha, người mẹ đối với con
mặc dù pháp luật có quy định khi cha, mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng
đến quyền và lợi ích của con chưa thành niên : “ Tòa án có thể tự mình ra
quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên là việc dân
sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể trực tiếp yêu cầu Tòa án giải quyết.
Nhưng phần lớn người dân không hiểu được như vậy nên khi cha hoặc mẹ
6


của con chưa thành niên thấy cần có sự can thiệp của cơ quan chức năng thì
họ rất lúng túng không biết cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết. Phần lớn
họ nghĩ rằng báo công an giải quyết, nhưng khi công an được báo thì họ cho
rằng đó là chuyện gia đình, công an chỉ xử lí về hình sự, cha mẹ “ dạy con ”
không mang tính hình sự nên họ không giải quyết.
Ví dụ : Một bà mẹ ở Cần Thơ đã ép hai con gái ( một đứa 16 tuổi và
một đứa 15 tuổi) bán dâm. Mỗi ngày các em phải tiếp 9 đến 10 lượt khách.
Khi các em kháng cự thì bị mẹ đánh đập, bỏ đói, bị nhốt trong nhà. Sau hơn
4 tháng, được sự giúp đỡ của một người khách, lợi dụng lúc mẹ ngủ say, các
em bỏ trốn. Khi người cha nhờ công an giải quyết thì công an trả lời : “ Việc
gia đình thì gia đình tự giải quyết ”. Người cha lại nhờ công an nơi mình cư
trú giải quyết thì nhận được câu trả lời : “ Con ông bị bắt ở đâu thì về nơi đó
giải quyết ”.

đối với con, không biết cách giáo dục, dạy dỗ con dẫn đến hậu quả đau lòng,
mà Ty lại là người trực tiếp gánh chịu.
2. Hai anh em ( đứa lớn 8 tuổi, đứa bé 6 tuổi) ăn xin tại bên xe Hà
Đông đã vài năm. Mỗi ngày chúng phải xin đủ 200.000 đồng về nộp cho mẹ,
nếu không đủ thì sẽ bị mẹ và các chị đánh đập dã man. Hàng ngày, chúng
phải đi xin từ khoảng 5h sáng đến 11h đêm. Trời rét cũng chỉ có một manh
áo mỏng, không được một bữa ăn no. Rõ ràng trường hợp này mẹ của hai
đứa trẻ đã bắt con lao động quá sức, thực chất là bóc lột sức lao động của
con. Nhưng dù tình trạng này xảy ra và nhiều năm phóng viên đã tới tận nơi
tìm hiểu và đã đưa tin nhưng không có cơ quan, tổ chức nào quan tâm bảo
vệ các em.
3. Năm 2010 Tòa án nhân dân tỉnh Long An xét xử Trần văn Cường
16 tuổi, nạn nhân chính là cha đẻ của Cường. Do say rượu lại bị cha đuổi
đánh nên Cường đã dùng dao đâm chết cha. Tại phiên tòa chủ tọa hỏi người
mẹ về cách sống của gia đình bà thế nào thì người mẹ nhận lỗi là tại thương
con quá, dù còn nhỏ tuổi nhưng thấy con uống rượu cũng không ngăn cấm,
con còn nhỏ tuổi mà đã cho chạy xe gắn máy… Với vụ án này người ta thấy
rõ nỗi đau của người mẹ, mất chồng, con phải vào tù. Điều chắc chắn là
người ta cảm thông cho người mẹ này, nhưng mấy ai cho rằng người mẹ có
lỗi nghiêm trọng trong việc giáo dục con.
Thứ ba, thiếu cơ chế để thực hiện hạn chế quyền của cha, mẹ đối với
con chưa thành niên
Do quan niệm truyền thống và điều kiện sống của người Việt Nam
nên thông thường con chưa thành niên sống chung với cha, mẹ để cha, mẹ
thực hiện việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Như vậy,
người cha, người mẹ nào bị hạn chế quyền đối với con thì vẫn có nghĩa vụ
nuôi dưỡng con và vẫn được quyền sống chung với con. Khi cha, mẹ bị hạn
chế quyền đối với con nhưng họ vẫn sống cùng con thì rất khó hạn chế việc
thực hiện quyền trông nom, chăm sóc và giáo dục con trong thực tế. Do đó,
mặc dù pháp luật quy định về việc hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con

phạm của cha, mẹ trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, đồng thời
áp dụng biện pháp xử lý phù hợp nhằm giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật
nói chung và tôn trọng quyền của con chưa thành niên nói riêng.
Thứ hai, tăng cường năng lực quản lý cơ quan bảo vệ trẻ em, tạo cơ
chế pháo lí cho cơ quan này có thể dễ dàng phối hợp với các cơ quan chức
năng như Tòa án, Công an, Viện kiểm sát… trong việc bảo vệ người chưa
thành niên, kể cả việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Thứ ba, cần tuyên truyền, vận động để cá nhân, tổ chức hiểu rõ quy
định của pháp luật Hôn nhân và gia đình về hạn chế quyền cha, mẹ đối với
con chưa thành niên, để các cá nhân, cơ quan, tổ chức tích cực phát hiện
những trường hợp vi phạm và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

III/ KẾT LUẬN
Qua đây có thể thấy rằng việc pháp luật quy định hạn chế quyền của
cha, mẹ đối với con chưa thành niên trong một số trường hợp là hoàn toàn
hợp lí. Điều này nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho trẻ chưa
thành niên. Mặt khác con ngăn chặn tình trạng nhiều trường hơp cha, mẹ lợi
dụng, xúi giục con cái làm chuyện xấu. Tuy nhiên hệ thống pháp luật hiện
nay quy đinh về việc hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
còn một số điểm bất cập, mong rằng các nhà làm luật nước ta sẽ có những
9


giải pháp pháp hiệu quả để quy định này trở nên thiết thực hơn để bảo vệ
quyền lợi cho trẻ em nói chung và trẻ em chưa thành niên nói riêng, những
mầm non tương lai của đất nước.

10