ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------------------------
NÔNG THẾ TÙNG
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG Ô NHIỄM TRỨNG GIUN TRÒN
OESOPHAGOSTOMUM SPP., TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH CỦA LỢN MẮC BỆNH
TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ DÙNG THUỐC ĐIỀU TRỊ
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo: Chính quy
Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
Khoa: Chăn nuôi Thú y
Khoá học: 2011 - 2015
Thái Nguyên, năm 2015
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------------------------
NÔNG THẾ TÙNG
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG Ô NHIỄM TRỨNG GIUN TRÒN
OESOPHAGOSTOMUM SPP., TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH CỦA LỢN MẮC BỆNH
TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ DÙNG THUỐC ĐIỀU TRỊ
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Thái Nguyên, năm 2015
ii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 4.1. Thực trạng chuồng trại và vệ sinh trong chăn nuôi lợn ở huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên ................................................................... 24
Bảng 4.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn
tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên............................................ 27
Bảng 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun Oesophagostomum spp. theo tuổi lợn . 29
Bảng 4.4. Sự ô nhiễm trứng Oesophagostomum ở môi trường chăn nuôi lợn 31
Bảng 4.5. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong thức ăn
của lợn ............................................................................................. 33
Bảng 4.6. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong nước
uống của lợn .................................................................................... 34
Bảng 4.7. Tỷ lệ lợn nhiễm Oesophagostomum spp. có biểu hiện lâm sàng. ... 35
Bảng 4.8. Bệnh tích đại thể của Oesophagostomosis ở lợn trên thực địa ......... 36
Bảng 4.9. Hiệu lực của thuốc tẩy giun Oesophagostomum cho lợn ............... 37
Bảng 4.10. Độ an toàn của thuốc tẩy giun Oesophagostomum cho lợn trên
thực địa ............................................................................................ 38
iii
DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 2.1. Sơ đồ vòng đời giun kết hạt. ............................................................ 5
Hình 4.1. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun kết hạt ở lợn tại 4 xã thuộc huyện Phú
: gam
: Cộng sự
: Kilogam
: Nhà xuất bản
: Phương thức chăn nuôi
: Oesophagostomum dentatum
: Oesophagostomum longicaudum
: miligam
: Dung lượng mẫu
: Thể trọng
: species plural
v
MỤC LỤC
Trang
PHẦN 1: MỞ ĐẦU.......................................................................................... 1
1.1. Đặt vấn đề................................................................................................... 1
1.2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2
1.3. Ý nghĩa của đề tài ....................................................................................... 2
1.3.1. Ý nghĩa khoa học .................................................................................... 2
1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn ........................................................................... 2
PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU .................................................................. 3
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài .......................................................................... 3
2.1.1. Đặc điểm sinh học của giun tròn Oesophagostomum spp. ..................... 3
2.1.2. Bệnh do giun kết hạt gây ra ở lợn ........................................................... 7
2.1.3. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh ................................................. 9
2.1.4. Chẩn đoán bệnh ..................................................................................... 10
2.1.5. Các biện pháp phòng và điều trị............................................................ 12
3.4.3. Phương pháp xác định cường độ nhiễm giun Oesophagostomum........ 23
Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ........................................................ 24
4.1. Thực trạng phòng chống bệnh giun sán cho lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh
Thái Nguyên .................................................................................................... 24
4.2. Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn
tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ............................................................ 26
4.3. Xác định sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. ở môi
trường chăn nuôi lợn ....................................................................................... 31
4.3.1. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. ở môi trường chăn
nuôi lợn............................................................................................................ 31
4.3.2. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong thức ăn của
lợn .................................................................................................................... 33
i
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu và viết khóa luận, em đã nhận được sự quan
tâm, hướng dẫn, giúp đỡ của nhiều tập thể cá nhân trong và ngoài trường.
Xuất phát từ lòng kính trọng em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo
Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đặc biệt là các thầy cô giáo trong
khoa Chăn nuôi thú y là những người đã dạy dỗ, hướng dẫn em trong những
năm tháng học tập tại trường. Đồng thời em xin chân thành cảm ơn các cô
chú, anh chị công tác tại Phòng Nông nghiệp huyện Phú Bình đã tận tình giúp
đỡ, tạo mọi điều kịên thuận lợi cho em trong suốt quá trình thực tập.
Đặc biệt, em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Phạm Diệu Thùy, GS.TS.
Nguyễn Thị Kim Lan, NCS. Bùi Văn Tú cùng các cán bộ Phòng Nông nghiệp
huyện Phú Bình đã ân cần chỉ bảo tận tình và giúp đỡ em trong suốt quá trình
thực hiện đề tài.
Cuối cùng em xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới gia đình, người
chảy…Một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng đó là bệnh ký sinh
trùng. Giun kết hạt (Oesophagostomum) là ký sinh trùng gây bệnh cho nhiều
loài động vật khác nhau trong đó có lợn. Giun trưởng thành ký sinh ở xoang
ruột, ấu trùng ký sinh ở thành ruột tạo nên những u kén ở ruột gia súc. Súc vật
khi nhiễm giun kết hạt nặng có thể chết.
Bệnh giun kết hạt ở lợn phân bố rộng ở hầu hết các vùng miền. Ở các
tỉnh miền núi phía Bắc, bệnh giun kết hạt rất phổ biến, tuy không gây ra thể
2
bệnh cấp tính làm chết lợn hàng loạt, nhưng bệnh giun kết hạt làm cho lợn
gầy yếu, giảm tăng trọng gây thiệt hại đáng kể về kinh tế cho chăn nuôi lợn.
Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái
Nguyên phát triển khá mạnh. Tuy nhiên, việc phòng bệnh ký sinh trùng, đặc
biệt là bệnh do giun kết hạt còn ít được chú ý. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách
của thực tế chăn nuôi lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, tôi thực hiện
đề tài: "Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum
spp., triệu chứng, bệnh tích của lợn mắc bệnh tại huyện Phú Bình, tỉnh
Thái Nguyên và dùng thuốc điều trị”.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum
spp., triệu chứng lâm sàng, bệnh tích của lợn mắc bệnh tại huyện Phú Bình,
tỉnh Thái Nguyên và dùng thuốc điều trị.
1.3. Ý nghĩa của đề tài
1.3.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về sự ô nhiễm trứng giun
tròn Oesophagostomum spp., bệnh lý và lâm sàng bệnh do giun tròn
Oesophagostomum spp. gây ra, thuốc điều trị Oesophagostomosis ở lợn, từ đó
đề xuất biện pháp phòng chống bệnh cho lợn.
kết
hạt
Oesophagostomum ở lợn có vị trí trong hệ thống phân loại động vật như sau:
Ngành: Nemathelminthes Shneider, 1873
Phân ngành: Nemathelmintha Shneider và Schulz, 1940
Lớp: Nematoda Rudolphi, 1808
Phân lớp: Secerentea Chitwood, 1933
Bộ: Rhabditida Chitwood, 1933
Phân bộ: Strogylata Railliet, 1916
Họ: Trichonematidae Cram, 1927
Phân họ: Oesophagostomatinae Railliet et Henr, 1913
Giống: Oesophagostomum Molin, 1861
Loài: Oesophagostomum dentatum Rudolphi, 1803
Loài: Oesophagostomum longicaudum Goodey, 1925
Nghiên cứu của Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [13] về vị trí của giun
Oesophagostomum trong hệ thống phân loại động vật như sau :
Lớp giun tròn : Nematoda
Phân lớp: Secerentea
Bộ: Rhabditida
Phân bộ: Strogylata
Họ: Trichonematida
Giống: Oesophagostomum
Loài: Oesophagostomum dentatum
4
2.1.1.2. Đặc điểm hình thái và cấu tạo của Oesophagostomum
5
Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [13] cho biết thêm:
Giun cái dài 8 – 11,3 mm, đuôi dài 0,117 – 0,374 mm. Âm hộ ở trước
hậu môn, cách hậu môn 0,208 – 0,388 mm. Âm đạo rộng về trước, dài 0,1 –
1,15 mm hơi xuyên vào cơ quan thải trứng.
Giun Oesophagostomum dentatum là loài giun tròn nhỏ không có cánh
đầu. Giun đực có kích thước (7,6 – 8,8) x (0,35 – 0,38) mm có túi đuôi, có hai
gai giao hợp dài 0,792 – 1,037 mm.
Giun cái dài (7,8 – 12,5) x (0,38 – 0,43) mm, đuôi dài 0,405 – 0,430
mm, dài 0,1 – 1,15, hơi xuyên vào cơ quan thải trứng. Trứng có hình ovan,
kích thước (0,036 – 0,071) x (0,032 – 0,045) mm.
2.1.1.3. Vòng đời giun kết hạt lợn
Những nghiên cứu của Trương Lăng, Xuân Giao (2002) [11], Phạm Sỹ
Lăng và cs (2005) [12], Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [13] cho biết:
Vòng đời của giun kết hạt không cần vật chủ trung gian.
Trứng có kết tủa 70 – 74 µm x 40 – 42 µm. gồm 8 – 16 hạt trong vỏ
trứng khi mới nở nhiệt độ 25 – 27ºC sau 10 – 17 giờ trứng nở thành ấu trùng
(theo Shoulsby cần 24 giờ). Ấu trùng I đo được 304 – 307 µm, lúc mới nở,
sau phát triển đo được 425 – 433 µm. Ấu trùng I sau 24h ở nhiệt độ 22 - 24ºC
phát dục thành ấu trung II dài 440 - 645 µm. Ấu trùng II phát triển được 2 ngày thì
ấu trùng gây nhiễm III, dài 515 – 532 µm. Kể cả vỏ dài 660 – 720 µm.
Giun trưởng thành
Ấu trùng
Trứng
(Ký sinh ở ruột già
Trứng theo phân ra ngoài, gặp nhiệt độ 25 – 27ºC, sau 10 – 17 giờ nở
thành ấu trùng, qua hai lần lột xác, sau 7 – 8 ngày thành ấu trùng gây nhiễm.
Khi ký chủ nuốt phải, ấu trùng này tới ruột thì chui vào niêm mạc ruột tạo
thành những u kén, lột xác lần thứ 3 tới 6 – 8 ngày thì thành ấu trùng kỳ IV,
sau đó rời khỏi niêm mạc ruột vào xoang ruột và lột xác lần nữa tạo thành
giun trưởng thành (Phạm Sỹ Lăng, 1997) [10].
2.1.1.4. Sự phát triển và sức đề kháng của trứng giun kết hạt ở ngoại cảnh
Theo S.krjabin và cs. (1977) [23]: Ở nhiệt độ thích hợp (30ºC), trong
trứng ấu trùng phát triển rất nhanh, chỉ qua 16 – 18 giờ mới nở ra và vào môi
trường bên ngoài. Ở nhiệt độ cao 45 – 50ºC trứng bị chết, còn ở nhiệt độ thấp
3ºC trứng không phát triển.
Archie Hunter (2000) [1] nhận xét: Sự phát triển, khả năng sống của ấu
trùng cảm nhiễm môi trường trước hết phụ thuộc vào khí hậu. Gặp nhiệt độ và
độ ẩm thích hợp, sau 5 – 6 ngày trứng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm.
Khi nhiệt độ thấp trứng giun nở và phát triển chậm hơn.
Theo Phan Địch Lân và cs. (2002) [15], Phan Lục, Nguyễn Đức
Tâm (2000) [19], Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (2008) [8]: Trứng giun kết
hạt theo phân ra ngoài, gặp điều kiện nhiệt độ 25 - 27ºC, sau 10 – 17 giờ
nở thành ấu trùng.
2.1.1.5. Khả năng sống của ấu trùng cảm nhiễm ở ngoại cảnh
Alicata (1935) cho biết ấu trùng Oesophagostomum dentatum có sức đề
kháng tốt với nhiệt độ để ở -19ºC đến -29ºC qua 10 ngày vẫn sống, để ở nhiệt
độ phòng bình thường ấu trùng có thể sống 1 năm. Ấu trùng rất nhạy cảm với
khô ráo. Ấu trùng này lẫn vào thức ăn nước uống mà vào ký chủ. Khi tới mật
chui vào niêm mạc ruột tạo thành những u kén (trích theo Phạm Sỹ Lăng và
cs. 2005) [12].
7
ii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 4.1. Thực trạng chuồng trại và vệ sinh trong chăn nuôi lợn ở huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên ................................................................... 24
Bảng 4.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn
tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên............................................ 27
Bảng 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun Oesophagostomum spp. theo tuổi lợn . 29
Bảng 4.4. Sự ô nhiễm trứng Oesophagostomum ở môi trường chăn nuôi lợn 31
Bảng 4.5. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong thức ăn
của lợn ............................................................................................. 33
Bảng 4.6. Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong nước
uống của lợn .................................................................................... 34
Bảng 4.7. Tỷ lệ lợn nhiễm Oesophagostomum spp. có biểu hiện lâm sàng. ... 35
Bảng 4.8. Bệnh tích đại thể của Oesophagostomosis ở lợn trên thực địa ......... 36
Bảng 4.9. Hiệu lực của thuốc tẩy giun Oesophagostomum cho lợn ............... 37
Bảng 4.10. Độ an toàn của thuốc tẩy giun Oesophagostomum cho lợn trên
thực địa ............................................................................................ 38
9
Lợn nuôi theo phương pháp truyền thống (tận dụng) có tỷ lệ và cường
độ nhiễm cao hơn nhiều so với lợn nuôi theo phương thức công nghiệp
(Nguyễn Thị Bích Ngà và cs. 2011 [22]).
2.1.3. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh
2.1.3.1. Đặc điểm bệnh lý
Ngoài tác động chiếm đoạt chất dinh dưỡng của lợn, giun kết hạt còn
gây những tác hại khác cho lợn.
bị bệnh giun kết hạt thể hiện hai giai đoạn:
- Giai đoạn ấu trùng chui vào niêm mạc ruột gây triệu chứng cấp tính: Ỉa
chảy, phân có chất nhầy, đôi khi có máu tươi, có một số ít con nhiệt độ tăng
cao, bỏ ăn, gầy còm, thiếu máu, niêm mạc nhợt nhạt, ỉa chảy kéo dài làm con
vật gầy dần rồi chết.
- Giai đoạn giun trưởng thành gây triệu chứng mạn tính, có từng thời kỳ
con vật kiết lị, chậm lớn, gầy còm. Các triệu chứng khác không rõ lắm.
2.1.3.3. Bệnh tích
Theo Phan Lục (2006) [20]: Ở ruột có những u kén nhỏ bằng đầu đinh
ghim hay hạt đậu, có điểm màu vàng, bên trong có ấu trùng giun. Kết tràng
thường bị viêm và đôi khi thấy vài nghìn u kén ở ruột. Có khi u kén bị hoại
tử, bên trong có mủ. Có những u kén đã thành chấm sẹo. Niêm mạc ruột già
sung huyết, xuất huyết, trong xoang ruột có nhiều giun kết hạt trưởng thành.
Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [13] cho biết: Sau khi nhiễm giun 5 ngày,
ở niêm mạc ruột già lợn thấy những u kén nhỏ. Ở giữa kén này có điểm màu
vàng, bên trong có ấu trùng giun. Tới ngày thứ 7 – 8 thì kết tràng bị viêm có
mủ. Có khi có tới vài nghìn u kén ở trong một đoạn ruột, u kén to bằng hạt
đậu, có khi chỉ dài 0,1 cm.
2.1.4. Chẩn đoán bệnh
* Với gia súc sống:
11
Để chẩn đoán bệnh có thể áp dụng hai phương pháp là chẩn đoán lâm sàng
kết hợp với đặc điểm dịch tễ và chẩn đoán trong phòng thí nghiệm. Chẩn đoán
trong phòng thí nghiệm lại gồm: Nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng.
Nghiên cứu định tính nhằm xác định có hoặc không có giun Oesophagostomum
ký sinh. Đây là phương pháp thông dụng để đánh giá tình hình nhiễm giun
Oesophagostomum ở lợn. Nghiên cứu định lượng nhằm xác định số lượng trứng
vi tìm trứng giun tròn.
Để xác định cường độ nhiễm, sử dụng phương pháp đếm trứng giun kết
hạt trên buồng đếm Mc. Master nhằm xác định số trứng giun kết hạt trên 1
gam phân.
Phương pháp Mc. Master được tiến hành như sau: Lấy 4 gam phân cho
vào cốc thủy tinh, cho thêm nước lã sạch, khuấy đều, lọc bỏ cặn bã. Nước lọc
để lắng trong 1 – 2 giờ, gạt bỏ nước, giữ lại cặn. Sau đó thêm 56 ml dung dịch
NaCl bão hòa khuấy đều, dùng pipet bơm dung dịch vào buồng đếm Mc.
Master, để yên 5 phút rồi kiểm tra dưới kính hiển vi. Đếm tất cả trứng giun
trong buồng đếm, rồi tính theo công thức:
Số trứng có trong 1 gam phân = số trứng có trong 1 buồng đếm*2*15.
* Với lợn chết:
Việc chẩn đoán bệnh giun Oesophagostomum được tiến hành qua
phương pháp mổ khám, kiểm tra bệnh tích ở ruột già và tìm giun
Oesophagostomum.
2.1.5. Các biện pháp phòng và điều trị.
* Biện pháp phòng bệnh:
Theo S.krjabin, Petrov A.M (1977) [23], muốn thanh toán bệnh giun
sán, phải phòng bệnh có tính chất chủ động. Dùng tất cả mọi phương pháp vật
lý (ánh sáng, nhiệt độ), cơ giới, hóa học, sinh vật học… để diệt giun sán trên
cơ thể ký chủ, ở ngoại cảnh, ở tất cả các giai đoạn phát dục (trứng, ấu trùng,
giun sán trưởng thành).
iii
DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 2.1. Sơ đồ vòng đời giun kết hạt. ............................................................ 5
Hình 4.1. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun kết hạt ở lợn tại 4 xã thuộc huyện Phú
chế tạo theo phương pháp phóng xạ để phòng bệnh giun tròn cho lợn.
- Tăng cường bồi dưỡng chăm sóc cho lợn là biện pháp tăng cường sức
chống bệnh của con vật, hạn chế tác hại do giun chiếm đoạt chất dinh dưỡng
của vật nuôi.
15
- Không nuôi chung lợn ở nhiều lứa tuổi khác nhau trong một khu vực.
Nếu có lợn ốm phải được cách ly.
Phan Lục và cs. (2006) [21], Chu Thị Thơm và cs. (2006) [26] cho biết:
Để phòng bệnh giun kết hạt phải thường xuyên vệ sinh chuồng trại, dụng cụ
chăn nuôi. Phân, rác ủ đúng kỹ thuật để giệt trứng giun. Định kỳ tẩy giun.
Tăng cường chăm sóc, nuôi dưỡng để gia súc có sức đề kháng cao với
bệnh tật.
* Dùng thuốc:
Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [9] chữa bệnh ký sinh trùng phải
nhằm đạt ba yêu cầu sau:
Trước hết phải diệt ký sinh trùng, dùng thuốc tẩy trùng cho con vật
(diệt ký sinh trùng hay tẩy ký sinh trùng còn sống ra ngoài). Phải dùng thuốc
hướng ký sinh trùng, tức là phải độc với nó nhưng không độc với ký chủ. Hệ
số giữa liều lượng độc với con vật và liều lượng chữa bệnh cho nó phải trên 3.
Nên chọn thuốc nào có hiệu lực nhất với ký sinh trùng, đồng thời ít nguy
hiểm nhất với ký chủ, rẻ tiền nhất và dễ dùng nhất (dễ dàng dùng cho toàn
dân). Hướng mới trong việc chữa bệnh ký sinh trùng là tìm những thuốc có
hiệu lực chống được nhiều loại ký sinh trùng.
Phải ngăn chặn không cho con vật ốm tái nhiễm: Đưa ngay con vật ra
khỏi nơi có bệnh, tiêu độc nơi đó trước khi đưa con vật vào lại.
Phải làm cho con vật hồi sức: Cho ăn nhiều, đủ dinh dưỡng, vitamin và
muối. Có thể dùng thuốc bổ, thuốc kích thích, tiếp máu. Giữ vệ sinh tốt, chữa
Copyright: Tài liệu đại học ©