ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THẾ TOÀN
XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC PHÕNG CHÁY, CHỮA CHÁY QUA THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội - 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THẾ TOÀN
XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC PHÕNG CHÁY, CHỮA CHÁY QUA THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nƣớc và pháp luật
Mã số
: 60 38 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Thị Hiền
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM
8
HÀNH CHÍNH VÀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC PHÕNG CHÁY VÀ CHỮA
CHÁY
1.1.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa
8
cháy
1.1.1.
Khái niệm, đặc điểm và cấu thành của vi phạm hành chính
8
trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
1.1.2.
So sánh vi phạm hành chính và tội phạm trong lĩnh vực
20
phòng cháy và chữa cháy
1.2.
TRẠNG XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG
LĨNH VỰC PHÕNG CHÁY VÀ CHỮA CHÁY TẠI
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1.
Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong
34
lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
2.1.1.
Quy định chung về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực
34
phòng cháy và chữa cháy
2.1.2.
Đánh giá quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành
58
chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
2.2.
Thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng
63
BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
3.1.
Dự báo tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của thành phố Hà
88
Nội có liên quan
3.1.1.
Tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn thành phố
88
Hà Nội đến năm 2020, định hướng đến năm 2030
3.1.2.
Dự báo tình hình cháy, nổ và vi phạm về phòng cháy, chữa
91
cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội
3.2.
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành
92
chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
3.2.5.
Nâng cao hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng
108
Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy thành phố với các cơ
quan quản lý nhà nước trong công tác xử lý vi phạm hành
chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
KẾT LUẬN
111
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
113
PHỤ LỤC
118
DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ
STT Số hiệu bảng
Tên bảng
Trang
1
: Quản lý nhà nước
VPHC
: Vi phạm hành chính
TTTM
: Trung tâm thương mại
ST
: Siêu thị
UBND
: Ủy ban nhân dân
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong tình hình hiện nay, khi đất nước đang thực hiện có hiệu quả đường
lối đổi mới và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng, nền kinh tế
nước ta đã tăng trưởng mạnh, đầu tư nước ngoài hàng năm liên tục tăng. Cùng
với đó là sự phát triển mạnh mẽ về các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu
công nghệ cao, các trung tâm thương mại, khu chung cư cao tầng, các trạm
xăng, dầu,… Bên cạnh đó, dân cư ngày càng tăng, đặc biệt là ở các thành phố
lớn, các tỉnh công nghiệp, đã kéo theo nhiều yếu tố dẫn đến nguy cơ cháy, nổ
được cảnh báo là rất lớn.
Có thể nói, trong bối cảnh đất nước không ngừng xây dựng và phát triển
Trong đó, có những vụ cháy, nổ kinh hoàng gây thiệt hại lớn về người và tài
sản. Có thể kể đến như vụ cháy xảy ra tại quán Karaoke Nonstop, thuộc khu
tái định cư Thác Mạ (Khối 9, Phường Đông Kinh, Tp. Lạng Sơn) ngày
06/11/2014 làm chết 04 người trong đó có cặp vợ chồng và đứa con gái nhỏ
chưa đầy bốn tháng tuổi; vụ cháy tại kho hàng của Công ty gỗ Woodsland và
Công ty Nippon Express Việt Nam thuộc khu công nghiệp Quang Minh (Mê
Linh, Hà Nội) khiến gần 12.000 m2 diện tích khu công nghiệp đã bị thiêu rụi
hoàn toàn; vụ cháy nhà dân tại số 342/29/5 Lý Thường Kiệt, Phường 14,
Quận 10, Tp. Hồ Chí Minh ngày 24/01/2014 làm 04 người chết;…
Hà Nội là thủ đô, là trung tâm kinh tế, là đầu mối giao lưu của cả nước,
khu vực và thế giới. Trong những năm qua, tình hình kinh tế thành phố Hà
Nội ngày một tăng trưởng với nhiều dự án đầu tư nước ngoài, nhiều khu công
nghiệp được thành lập, nhiều trung tâm thương mại, khu chung cư cao tầng
được xây dựng. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của thành phố cũng đặt ra
những thách thức không nhỏ đối với lực lượng Cảnh sát Phòng cháy và chữa
cháy. Đặc biệt sau khi địa giới hành chính của thủ đô được mở rộng, dân số
2
đông, tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, cùng với sự ra đời của hàng loạt
khu công nghiệp, công nghệ cao, khu chế xuất trong khi cơ sở hạ tầng còn bộc
lộ nhiều bất cập, yếu kém và ý thức PCCC của nhiều cơ quan, doanh nghiệp,
của một bộ phận người dân chưa cao. Do đó, nếu không thực hiện tốt công tác
phòng cháy và chữa cháy thì sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế của
thành phố nói riêng, của cả nước nói chung.
Theo Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy thành phố Hà Nội, trong năm
2014, trên địa bàn thành phố xảy ra 166 vụ cháy, nổ (164 vụ cháy, 02 vụ nổ);
làm 18 người chết, 15 người bị thương, thiệt hại tài sản ước tính trên 200 tỷ
đồng. Lập biên bản, ra quyết định xử lý vi phạm hành chính 3.640 trường hơ ̣p
vi phạm (tăng hơn 100 trường hơ ̣p so với năm 2013); phạt tiền 5.469.050.000
- Tìm hiểu những vấn đề lý luận cơ bản về xử lý vi phạm hành chính
trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy;
- Đánh giá thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng
cháy, chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội:
+ Thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy
và nguyên nhân của thực trạng đó;
+ Thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa
cháy và nguyên nhân của thực trạng đó.
- Đánh giá tổng quát các yếu tố tác động đến việc xử lý vi phạm hành
chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Nêu ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả việc xử lý vi phạm hành
chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Tính mới và những đóng góp của đề tài
- Bổ sung, hoàn thiện lý luận về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực
phòng cháy và chữa cháy;
4
- Đánh giá, làm rõ thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực
phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội; những kết quả đạt
được, tồn tại và nguyên nhân. Từ đó, đưa ra những giải pháp góp phần nâng
cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa
cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: hoạt động xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh
vực phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội của lực lượng
Cảnh sát PC&CC.
- Phạm vi nghiên cứu: hoạt động xử lý vi phạm hành chính của Cảnh sát
PC&CC ở thành phố Hà Nội, thời gian từ năm 2010 đến năm 2014.
xử lý vi phạm hành chính trên địa bàn thành phố Hà Nội, đặc biệt từ khi
chuyển đổi mô hình lên Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy và từ khi có Nghị
định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về
nhà nước và pháp luật; các quan điểm, chủ trương của Đảng và nhà nước, của
thành phố về nâng cao hiệu lực QLNN về công tác PCCC.
- Các phương pháp khác: Phương pháp nghiên cứu tài liệu; phân tích,
tổng hợp; phương pháp lịch sử - logic; phương pháp thống kê, so sánh;
phương pháp chuyên gia.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về vi phạm hành chính và xử lý vi
phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy
6
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực trạng xử lý vi phạm hành chính
trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy tại thành phố Hà Nội
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính
trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội
7
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM HÀNH CHÍNH VÀ
XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC
(được sửa đổi, bổ sung năm 2007 và năm 2008) và văn bản đang có hiệu lực
thi hành là Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012. Cùng với đó, Chính
phủ cũng đã ban hành một loạt các Nghị định quy định cụ thể về việc xử lí vi
phạm hành chính trên các lĩnh vực khác nhau của quản lí hành chính nhà
nước.
Để xác định rõ tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của loại vi
phạm này, đặc biệt là việc xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội
phạm, tạo cơ sở cần thiết để quy định, xử lý cũng như đấu tranh phòng, chống
có hiệu quả đối với các vi phạm hành chính, cần thiết phải đưa ra định nghĩa
chính thức về vi phạm hành chính.
Định nghĩa vi phạm hành chính lần đầu tiên được nêu ra trong Pháp lệnh
xử phạt vi phạm hành chính ngày 30/11/1989. Điều 1 Pháp lệnh này quy định:
“Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý
hoặc vô ý, xâm phạm các quy tắc quản lí nhà nước mà không phải là tội phạm
hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”.
Định nghĩa trên cho chúng ta thấy được các dấu hiệu pháp lý cơ bản của
vi phạm hành chính là: chủ thể, hành vi, tính trái pháp luật của hành vi, có lỗi
và bị xử phạt hành chính.
Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính năm 1995 không trực tiếp đưa ra
định nghĩa về vi phạm hành chính nhưng Khoản 2 Điều 1 của Pháp lệnh này
đã định nghĩa vi phạm hành chính một cách gián tiếp: “Xử phạt vi phạm hành
chính được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức có hành vi cố ý hoặc vô ý vi
9
phạm các quy tắc quản lí nhà nước mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm
hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”.
Tại Khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính năm 2002 (được
sửa đổi, bổ sung năm 2007 và năm 2008), vi phạm hành chính cũng được quy
PCCC chỉ khi nào xác định được chủ thể thực hiện hành vi đó có lỗi;
- Hậu quả thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật về PCCC gây ra (đây
không phải là dấu hiệu bắt buộc đối với mọi hành vi vi phạm);
- Giữa hành vi vi phạm về PCCC và hậu quả xảy ra phải có mối quan hệ
nhân quả.
Từ định nghĩa vi phạm hành chính và những phân tích nêu trên, có thể
đưa ra khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC như sau:
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy là hành vi
có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản
lý nhà nước về phòng cháy và chữa cháy mà không phải là tội phạm và theo
quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
1.1.1.2. Đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy
và chữa cháy
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy cũng mang
đầy đủ các đặc điểm của vi phạm hành chính nói chung. Đồng thời, nó có
những đặc trưng riêng để phân biệt với các vi phạm hành chính khác. Vì vậy,
có thể chỉ ra vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy có
những đặc điểm sau:
- Vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy là hành vi
trái pháp luật về PCCC.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC trước hết phải là hành vi của
con người hoặc là hoạt động của các cơ quan, tổ chức có tính nguy hiểm cho
xã hội. Hành vi đó có thể biểu hiện bằng hành động hoặc không hành động
11
của các chủ thể pháp luật PCCC. Pháp luật PCCC không điều chỉnh những
suy nghĩ, tư tưởng nếu như không biểu hiện thành các hành vi cụ thể.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC không những là hành vi nguy
hiểm cho xã hội của các chủ thể pháp luật PCCC mà hành vi đó còn phải trái
hệ xã hội này rất đa dạng, phức tạp và diễn ra trong hầu hết mọi lĩnh vực của
đời sống xã hội, trong phạm vi toàn quốc, từng địa phương và trong các cơ
quan, tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở, hộ gia đình. Những quan hệ đó được Nhà
nước tác động, điều chỉnh bằng Luật Phòng cháy và chữa cháy, bằng hệ thống
các nguyên tắc PCCC, bằng các quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể về PCCC,
để các chủ thể tham gia các hoạt động PCCC, lựa chọn, điều khiển hành vi
của mình cho phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong các quy phạm pháp luật về
PCCC.
- Tính chịu xử phạt hành chính.
Tính chịu xử phạt hành chính là một trong các dấu hiệu của vi phạm
hành chính trong lĩnh vực PCCC. Một hành vi dù có tính xâm hại đến các quy
định QLNN về PCCC, trái pháp luật PCCC nhưng không được pháp luật quy
định phải bị xử phạt hành chính thì không thể gọi là vi phạm hành chính trong
lĩnh vực PCCC.
Các đặc điểm nêu trên về cơ bản đã phản ánh đầy đủ các nội dung của
khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC, đây chính là cơ sở quan
trọng cho việc xác định hành vi vi phạm trong lĩnh vực PCCC trong hoạt
động xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC. Vì vậy, các chủ thể xử
phạt cần nắm vững các đặc điểm này để có quyết định chính xác trong việc
xác định có hay không có vi phạm hành chính, từ đó có hình thức và mức xử
phạt phù hợp với hành vi vi phạm hành chính do các chủ thể vi phạm gây ra.
13
1.1.1.3. Các yếu tố cấu thành vi phạm hành chính trong lĩnh vực
phòng cháy và chữa cháy
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy cũng là
một dạng của vi phạm hành chính nên cũng được cấu thành bởi bốn yếu tố là:
mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể và khách thể.
là thiệt hại cụ thể. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, hành vi của cá nhân, tổ
chức bị coi là vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC chỉ khi hành vi đó đã
gây ra những thiệt hại cụ thể trên thực tế. Trong các trường hợp này, việc xác
định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại cụ thể là cần
thiết để đảm bảo nguyên tắc cá nhân, tổ chức chỉ phải chịu trách nhiệm về
những thiệt hại do chính hành vi của mình gây ra.
- Dấu hiệu khác:
Đối với một số loại vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC cụ thể, dấu
hiệu trong mặt khách quan có tính chất phức tạp, không đơn thuần chỉ có một
dấu hiệu nội dung trái pháp luật trong hành vi mà còn có thể có sự kết hợp với
những yếu tố khác. Thông thường, những yếu tố này có thể là:
+ Thời gian thực hiện hành vi vi phạm. Ví dụ: Hành vi “không duy trì
đầy đủ các điều kiện về an toàn phòng cháy và chữa cháy khi sử dụng phương
tiện giao thông cơ giới vận chuyển chất, hàng nguy hiểm về cháy, nổ” chỉ
được coi là vi phạm quy định trong vận chuyển chất, hàng nguy hiểm về cháy,
nổ theo quy định tại Điều 32 Nghị định số 167/2013/NĐ-CP của Chính phủ
ngày 12/11/2013 khi thực hiện “trong thời gian vận chuyển”.
+ Địa điểm thực hiện hành vi vi phạm: Ví dụ: Hành vi “sử dụng diêm,
bật lửa, điện thoại di động” chỉ được coi là vi phạm quy định về phòng cháy
và chữa cháy trong sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị, dụng cụ sinh lửa,
sinh nhiệt theo quy định tại Điều 33 Nghị định số 167/2013/NĐ-CP của
Chính phủ ngày 12/11/2013 khi thực hiện “ở những nơi có quy định cấm”.
15
+ Công cụ, phương tiện vi phạm: Ví dụ: Phương tiện vi phạm hành chính
gồm đồ vật, công cụ, phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm
hành chính như phương tiện vận chuyển chất, hàng nguy hiểm về cháy, nổ;
phương tiện phòng cháy và chữa cháy; phương tiện, thiết bị thông tin báo
cháy; phương tiện chữa cháy thông dụng;…
về mọi hành vi do chính mình gây ra và có nghĩa vụ chấp hành quyết định xử
phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC. Đồng thời, phải có trách
nhiệm xác định lỗi của người thuộc tổ chức mình trực tiếp gây ra vi phạm
hành chính trong lĩnh vực PCCC trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ được
giao để truy cứu trách nhiệm kỷ luật và bồi thường thiệt hại theo quy định của
pháp luật. Về phương diện pháp luật, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm
2012 quy định chung rằng tổ chức bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi
phạm hành chính do mình gây ra. Cùng với nội dung này, Điều 1 Nghị định
số 81/2013/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19/7/2013 quy định chi tiết một số
điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính xác định: “cán bộ,
công chức, viên chức thực hiện hành vi vi phạm khi đang thi hành công vụ,
nhiệm vụ và hành vi vi phạm đó thuộc công vụ, nhiệm vụ được giao, thì không
bị xử phạt theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, mà bị xử
lý theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức”.
- Động cơ vi phạm:
Động cơ vi phạm được hiểu là động lực thúc đẩy chủ thể thực hiện hành
vi vi phạm hành chính. Thông thường khi thực hiện hành vi vi phạm hành
chính chủ thể được thúc đẩy bởi động cơ nhất định nào đó như vụ lợi, trả
thù,...
- Mục đích vi phạm: Mục đích là kết quả cuối cùng mà trong suy nghĩ
của mình chủ thể mong muốn đạt được khi thực hiện hành vi vi phạm hành
17
Copyright: Tài liệu đại học ©