SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

PHẦN A: MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và giảng dạy bộ môn hóa học tôi thấy:
môn hóa học trong trường phổ thông là môn khó, nếu không có những bài giảng
và phương pháp hợp lí, phù hợp với thế hệ học trò thì dễ làm cho HS thụ động
trong việc tiếp thu, cảm nhận. Để môn học không còn mang tính đặc thù khó
hiểu tôi chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả dạy - học môn hóa học ở trường
THPT bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến bài học”
với mục đích làm cho môn hóa học ngày càng dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với
đời sống và lôi cuốn học sinh khi học.

II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Hiện nay đã có hiện tượng một số bộ phận học sinh không muốn học hóa
học, ngày càng lạnh nhạt với các giá trị thực tiễn của hóa học. Do đó tôi chọn đề
tài trên là nhằm giúp học sinh của mình hiểu được các hiện tượng tự nhiên,
tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học hóa học
trong các câu ca dao-tục ngữ mà thế hệ trước để lại và có thể ứng dụng trong
thực tiễn đời sống hàng ngày chỉ bằng những kiến thức rất phổ thông mà không
gây nhàm chán , xa lạ lại có tác dụng kích thích tính chủ động, sáng tạo, hứng
thú trong môn học. Đó là mục đích thôi thúc tôi tìm tòi, nghiên cứu sáng kiến
trên.

III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
• Các phương pháp dạy học tích cực.
• Các bài dạy trong chương trình THPT.
• Tình hình thực tiễn ở địa phương.
• Học sinh bậc trung học phổ thông, đặc biệt là học sinh trường THPT Đồng
Xoài (nơi tôi trực tiếp giảng dạy).

Nam trong nghị quyết ghi rõ: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, tương lai của
một dân tộc, một quốc gia phải nhìn vào nền giáo dục của quốc gia đó.
Nêu về tầm quan trọng của giáo dục cho thế hệ trẻ nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh
nói:“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có
bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay
không, chính là nhờ một phần công lớn công học tập của các em”.
Trước khi Người ra đi, trong di chúc chủ tịch Hồ Chí Minh có dặn: “Phải
giáo dục thế hệ trẻ để cho họ trở thành người vừa hồng vừa chuyên”.
Trong điều kiện hiện nay, khi khoa học kỹ thuật của nhân loại phát triển
như vũ bão, nền kinh tế trí thức có tính toàn cầu thì nhiệm vụ của ngành giáo
dục vô cùng to lớn: Giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức cho học sinh mà
còn phải giúp học sinh vận dụng kiến thức khoa học vào cuộc sống, vừa mang
tính giáo dục, vừa mang tính giáo dưỡng nhưng cao hơn là giáo dưỡng hướng
thiện khoa học.
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 2


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

II/ CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Phân môn hoá học trong trường trung học phổ thông giữ một vai trò
quan trọng trong việc hình thành và phát triển trí dục của học sinh. Mục đích
của môn học là giúp cho học sinh hiểu đúng đắn và hoàn chỉnh, nâng cao cho
học sinh những tri thức, hiểu biết về thế giới, con người thông qua các bài học,
giờ thực hành... của hoá học. Học hoá để hiểu, giải thích được các vấn đề thực
tiễn thông qua cơ sở cấu tạo nguyên tử, phân tử, sự chuyển hoá của các chất
bằng các phương trình phản ứng hoá học... Đồng thời là khởi nguồn, là cơ sở
phát huy tính sáng tạo ra những ứng dụng phục vụ trong đời sống của con người. Hoá học góp phần giải tỏa, xoá bỏ hiểu biết sai lệch làm phương hại đến



SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Nhiều giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục: Chưa đặt
ra cho mình nhiệm vụ và trách nhiệm nghiên cứu, hiện tượng dùng đồng loạt
cùng một cách dạy, một bài giảng cho nhiều lớp, nhiều thế hệ học trò là không
ít. Do phương pháp ít có tiến bộ mà người giáo viên đã trở thành người cảm
nhận, truyền thụ tri thức một chiều. Giáo viên nên là người hướng dẫn học sinh
chủ động trong quá trình lĩnh hội tri thức hoá học.
2/ Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên để việc giảng dạy môn hoá học
đạt hiệu quả cao hơn tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp
trong các bài giảng hoá học:
Một trong những điểm tôi đã làm là “Nâng cao hiệu quả dạy và học
môn hoá học bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến
bài học”. Có những vấn đề hoá học có thể giúp học sinh giải thích những hiện
tượng trong tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những
dụng ý khoa học hoá học trong những câu ca dao – tục ngữ mà thế hệ trư ớc để
lại và có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sống thường ngày chỉ bằng những
kiến thức rất phổ thông mà không gây nhàm chán, xa lạ; lại có tác dụng kích
thích tính chủ động,sáng tạo, hứng thú trong môn học;làm cho hoá học không
khô khan, bớt đi tính đặc thù và phức tạp.
Trong phạm vi đề tài “Nâng cao hiệu quả dạy và học môn hoá học
bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến bài học” tôi
không có tham vọng giải quyết mọi vấn đề có trong thực tiễn mà chỉ nêu lên
một vài suy nghĩ, đề suất của cá nhân coi đó là kinh nghiệm qua một số ví dụ
minh hoạ, với mong muốn góp phần tạo ra và phát triển phương pháp dạy hoá
học hiệu quả cao hơn qua các bài giảng hoá học.


2. Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường qua các
phương trình phản ứng hoá học cụ thể trong bài học. Cách nêu vấn đề này có
thể sẽ mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được ý nghĩa thực tiễn
bài học.Giáo viên có thể giải thích để giải toả tính tò mò của học sinh.Mặc dù
vấn đề được giải thích có tính chất rất phổ thông.
3. Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thay cho
lời giới thiệu bài giảng mới. Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh bất
ngờ, có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rất bình thường mà hàng
ngày học sinh vẫn gặp nhưng lại tạo sự chú ý quan tâm của học sinh trong quá
trình học tập.
4. Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua
các bài tập tính toán. Cách nêu vấn đề này có thể giúp cho học sinh trong khi
làm bài tập lại lĩnh hội được vấn đề cần truyền đạt, giải thích.Vì muốn giải được bài toán hoá đó học sinh phải hiểu được nội dung kiến thức cần huy động,
hiểu được bài toán yêu cầu gì? Và giải quyết như thế nào?
5. Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua
những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài, gây cười có thể xen vào bất cứ
thời gian nào trong suốt tiết học.Hướng này có thể góp phần tạo không khí học
tập thoải mái.Đó cũng là cách kích thích niềm đam mê học hoá.
6. Tiến hành tự làm thí nghiệm qua các hiện tượng thực tiễn xung quanh
đời sống ngày thường ở địa phương, gia đình …sau khi đã học bài giảng. Cách
nêu vấn đề này có thể làm cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm
cách giải thích hay tự tái tạo lại kiến thức qua các thí nghiệm hay những lúc bắt
gặp hiện tượng, tình huống đó trong cuộc sống. Giúp học sinh phát huy khả
năng ứng dụng hoá học vào đời sống thực tiễn.
7. Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường từ đó liên
hệ với nội dung bài giảng để rút ra những kết luận mang tính quy luật. Làm cho
học sinh không có cảm giác khó hiểu vì có nhiều vấn đề lý thuyết nếu đề cập
theo tính đặc thù của bộ môn thì khó tiếp thu được nhanh so với gắn nó với
thực tiễn hàng ngày.


* Ví dụ 1:Tại sao sau những cơn mưa có sấm chớp, đường xá, khu phố,
rừng cây … bầu trời xanh cũng như sạch quang, mát mẻ, trong lành hơn?
Do trong không khí có 20% O2 nên khi có sấm chớp tạo điều kiện:
3O 2 
→ 2O3

Tạo ra một lượng nhỏ O3,O3 có khả năng sát trùng:
O3 
→ O2 + O& (sát trùng)
Nên ngoài những hạt mưa cuốn theo bụi thì O3 là tác nhân làm môi trường sạch
sẽ và cảm giác tươi, mát.
* Ví dụ 2: Vai trò của Ozon trong đời sống và công nghiệp như thế nào?
Ozon có khả năng “cải tạo” nước thải, có thể khử các chất độc như:
Phenol, hợp chất Xianua, nông dược, chất trừ cỏ, các hợp chất hữu cơ gây
bệnh…có trong nước thải và Ozon có thể tác dụng với các ion kim loại (sắt,
thiếc, chì, mangan…) Biến nước thải thành nước sạch vô hại.
Trên tầng cao khí quyển 10 − 30km quanh Trái đất, Ozon tồn tại thành
một tầng khí quyển riêng, có khả năng hấp thụ tia tử ngoại phát ra từ mặt trời.
Vì các tia tử ngoại làm cho người, động thực vật bị đột biến gen, gây bệnh nan
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 6


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

y …Gần đây do công nghiệp phát triển, các nhà máy xuất hiện khí thải, động
cơ phản lực … thải vào khí quyển một lượng bụi và khí ô nhiểm, thì Ozon lại
góp phần oxi hoá chất gây ô nhiểm,cũng chính vì vậy tầng Ozon bị mỏng
dần.Trong vòng 50 năm gần đây lượng Ozon mỏng đi khoảng 1%, có một số

trong các tiết dạy về bài Ancol etylic (ở lớp 11 ).
* Ví dụ 5:Vì sao lại không dùng xăng pha chì nữa?
Xăng pha chì là thêm Tetraetyl chì có tác dụng tiết kiệm 30% xăng dầu
khi sử dụng. Nhưng khí cháy trong động cơ, chì oxit bám vào các ống xả, thành
xi lanh nên thực tế xăng còn hoà tan thêm vào Dibrom etan thì chì oxit sẽ bị
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 7


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

chuyển thành Chì bromua (PbBr2), dễ bay hơi, thoát ra khỏi xi lanh, ống xả,
thải vào không khí làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Vì chì sẽ ở trong môi trường khí, tồn tại trong thực vật, động vật nên khi
tiếp xúc với khí thải, động thực vật bị bệnhsẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến
sức khoẻ con người.Ngoài ra hơi Brom bay ra gây nguy hiểm tới đường hô hấp,
làm bỏng da. Hiện nay, nước ta đã không sử dụng xăng pha chì.
Áp dụng: Hiện nay, nước ta không còn sử dụng xăng pha chì nữa, nhưng
không ít một bộ phận học sinh và nhân dân không hiểu vì sao. Nên thông qua
bài học liên quan, giáo viên có thể làm rõ tại sao.Vấn đề này có thể xen trong
tiết dạy về dầu mỏ (ở lớp 11 ).
*Ví dụ 6: Tục ngữ Việt Nam có câu: “Nước chảy đá mòn”,câu này mang hàm
ý của khoa học hoá học như thế nào?
Trong đá, thông thường chủ yếu là CaCO3 nên trong nước sẽ tồn tại
phương trình điện ly:
CaCO3 
→ Ca 2+ + CO32− (*)
Khi nước chảy sẽ cuốn theo các ion Ca 2+ , CO32− , theo nguyên lý chuyển




SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Áp dụng: Hiện tượng này thường thấy trong các hang động núi đá
(VD7) ; Ở những phiến đá có dòng chảy đi qua(VD6) Nếu không để ý, trong
xây dựng sẽ có ảnh hưởng không ít.Góp phần hiểu được dụng ý của khoa học
của câu tục ngữ, làm cho hoá học trở nên gần gủi, có hồn văn hơn.Giáo viên có
thể lựa chọn một trong hai VD để xen vấn đề này vào trong khi dạy đến phần
về muối CaCO3(ở lớp 12).
* Ví dụ 8: Cao dao Việt Nam có câu:
“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”
Câu này mang hàm ý của khoa học hoá học như thế nào?
Câu ca dao nhắc nhở người làm lúa: Vụ chiêm khi lúa đang trổ đòng
đòng mà có trận mưa rào, kèm theo sấm chớp thì sẽ rất tốt và cho năng suất cao
sau này.
Do trong không khí có ~ 80% khí N 2 và ~ 20% khí O2, khi có chớp (tia
lửa điện) sẽ tạo điều kiện cho N2 hoạt động:
o

3000 C
N 2 + O2 →
2 NO
2 NO + O2 → 2 NO2

Sau đó:
Khí NO2 sẽ tan vào trong nước mưa:



SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Cloramin là chất NH2Cl và NHCl2. Khi hoà tan cloramin vào nước sẽ
giải phóng cho ra khí Clo. Clo tác dụng với nước tạo ra HClO.
H 2O + Cl2 
→ HCl + HClO

HClO có tính oxy hóa rất mạnh nên phá hoại hoạt tính một số enzim
trong vi sinh vật, làm cho vi sinh vật chết.
Cloramin không gây độc hại cho người dùng nước đã được khử trùng bằng chất
này.
* Ví dụ 11: Vì sao nước biển lại mặn?
Các con sông, suối, …Các dòng nước trên lục địa đều chảy về biển, đại
dương và hoà tan mọi vật thể có thể hoà tan. Do quá trình bay hơi, các nguyên
tố, hợp chất tụ tập trong nước biển ngày càng nhiều theo thời gian, vị mặn của
nước biển chủ yếu do NaCl gây nên. Trong nước biển có khoảng hơn 80
nguyên tố, các halogen có nhiều trong nước biển, nguyên tố Br có trong nước
biển tới 99% tổng lượng tồn tại và chiếm 0,065% trong nước biển.
Áp dụng: GV có thể lựa chọn một trong 3 VD (9,10,11) để đưa vào bài:
clo (ở lớp 10 )
* Ví dụ 12: Tại sao khi nấu, xào thịt, đậu phụ không nên cho muối ăn
(chứa NaCl) vào quá sớm?
Vì trong đậu, thịt chứa protein (protit), vốn có tính keo khi gặp những
chất điện ly mạnh, sẽ bị ngưng tụ thành những “óc đậu” khi nấu, xào nếu như
cho muối ăn vào sớm, gây khó khăn cho thẩm thấu vào đậu, thịt và bị đông tụ
cứng lại không có lợi cho tiêu hoá…
* Ví dụ 13: Giải thích vì sao khi nấu canh cua thì có gạch cua nổi lên? Khi
nấu trứng thì lòng trắng trứng kết tủa lại?

mạnh là sạch.
Áp dụng: Giáo viên có thể xen vào trong bài giảng về nước cứng(ở lớp 12 ).
Mục đích cung cấp mẹo vặt trong đời sống cũng góp phần cho học sinh hiểu
bản chất của vế đề có trong đời sống hàng ngày, học sinh có thể ứng dụng
trong đời gia đình mình, tạo sự hưng phấn trong học tập. Đó là một thí nghiệm
tự làm
được.
* Ví dụ 15: Sherlock Homes đã phát hiện ra cách lấy dấu vân tay của tội
phạm lưu trên các vật ở hiện trường như thế nào chỉ sau một vài phút thí
nghiệm?
Lấy một tờ giấy sạch, ấn một ngón tay vào mặt giấy rồi nhấc ra sau đó
đem phần giấy có dấu vân tay đặt trên miệng ống nghiệm có đựng cồn iod,
dùng đèn cồn để đun nóng phần đáy ống nghiệm.Đợi cho khí màu tím thoát ra
(I2) từ ống nghiệm thấy phần giấy có vân tay dần hiện lên rõ nét (màu nâu).
Nếu bạn cất tờ giấy có vân tay đi mấy tháng sau làm tương tự cũng vẫn có hiện
tượng như trên.
Do đầu ngón tay có chất béo, dầu khoáng, mồ hôi, khi ấn tay vào giấy sẽ
lưu lại một phần trên giấy mặc dù mắt thường không nhận ra. Các chất này khi
gặp hơi Iod cho màu nâu (chú ý hơi Iodrất độc không được ngửi).
Áp dụng: Đây là câu chuyện nêu lên ứng dụng của hoá học trong đời
sống, giúp học sinh hiểu biết nhiều hơn. Giáo viên có thể xen vào trong các bài
giảng về chất béo (ở lớp 12 ).
* Ví dụ 16: Vì sao tay một người dính cồn iod cầm bánh mì thì có chấm
xanh trên bánh?
Do cồn iod là hỗn hợp tan của Iod và Ancol etylic (C 2H5OH),Iod gặp
tinh bột tạo ra phức màu xanh dương.
Điều này cũng có thể giải thích khi bôi cồn iod lên phía trong quả chuối
xanh lại cũng có hiện tượng tương tự (do trong chuối xanh có tinh bột
(C6H10O5)n). Nhưng nếu là chuối chín thì không thấy hiện tượng này (do chuối
chín chuyển tinh bột thành đường Glucozo(C6H12O6).Người ta sử dụng tinh bột

quang hợp, hấp thụ CO2 và giải phóng khí O2.
as
6nCO2 + 5nH 2O 
→(C6 H10O5 ) n + 6nO2 ↑
clorophin
Nhưng ban đêm, do không có ánh sáng mặt trời, cây xanh không quang
hợp, chỉ có quá trình hô hấp nên cây hấp thụ khí O 2 và thải ra khí CO2 làm cho
phòng thiếu khí O2 và quá nhiều khí CO2.
Áp dụng: GV có thể lựa chọn một trong ba VD 16,17,18 để đưa vào
trong bài dạy về tinh bột (ở lớp 12)
* Ví dụ 19: Dấm ăn là gì?Có ích gì?
Trong dấm ăn có vị chua vì có 3-5% là Axit axetic (CH3COOH). Dấm ăn
có tác dụng tạo vị chua và có tác dụng làm cho cơ thể có cảm giác muốn ăn và
tiêu hoá tốt, có khả năng tiêu độc, sát khuẩn.
Áp dụng: Dấm ăn là một thứ gia vị rất gần gũi trong đời sống, giáo viên
có thể xen vào trong bài giảng về axit axetic (ở lớp 11 ) để học sinh liên hệ
trong thực tế, hiểu biết về vai trò của dấm ăn đối với con người.
* Ví dụ 20: Vì sao không nên ăn hoa quả ngay sau bữa ăn?
Trái cây có loại đường đơn là monosaccarit và một số loại axit sẽ kết
hợp với axit trong dạ dày tạo ra Axit tactaric, Axit citric làm cho dạ dày đầy
hơi.
Một số loại hoa quả có hàm lượng Tanin và Pectin cao, chúng sẽ kết hợp
với dịch vị, chất xơ và protein trong thức ăn, dễ tạo thành những hạt rắn, khó
tiêu hóa. Những hạt này hình thành sỏi ở dạ dày, ruột.
Nên ăn hoa quả sau bữa ăn khoảng 1−3 giờ.
*Ví dụ 21: Vì sao vắt chanh vào cốc sữa đặc có đường sẽ thấy có kết tủa?
Trong sữa có thành phần protein gọi là Cazein. Khi vắt chanh vào sữa
làm tăng độ chua, tức làm giảm pH của dung dịch sữa tới pH đúng với điểm
đẳng điện của cazein thì chất này sẽ kết tủa.
Khi làm phomat, người ta cũng tách Cazein theo nguyên tắc tương tự và

(VD20,21,22,23,24) để đưa các vấn đề thực tế này vào bài axit cacboxylic (ở
lớp 11 ).
* Ví dụ 25: Làm thế nào để biết dưới giếng có khí độc (CO) hoặc nhiều khí
thiên nhiên(CH4…)và không có oxi, để tránh khi xuống giếng bị ngạt?
Trong các giếng đào đặc biệt nhiều ở vùng đồng bằng thường có khí độc
CO, CH4… và không có O2. Mà người dân chúng ta hay có thói quen xuống
giếng thau giếng hoặc vì lấy gầu múc nước… Đã có nhiều trường hợp bị tử
vong một lúc nhiều mạng người vì gặp phải giếng có khí độc (CO) gây đông
máu, CH4…và không có O2 gây ngạt trong tíc tắc, làm người xuống cứu cũng
chết.Để tránh, tốt nhất không nên xuống các giếng đào, nếu có xuống phải đeo
bình oxi. Còn muốn biết có khí độc(CO), hoặc nhiều khí thiên nhiên(CH 4…) và
không có O2 chỉ cần lấy dây buộc một con gà, vịt … thả xuống nếu nó chết thì
chứng tỏ có khí độc.
Áp dụng: Đây là một hiện tượng hay xảy ra, giáo viên nên đưa vào bài
giảng để nhắc nhở học sinh, cộng đồng …tránh những cái chết thương tâm.
Vấn đề này có thể xen vào bài dạy Cacbon hay hidrocacbon no (ở lớp 11 ).
* Ví dụ 26: Vì sao có thể đánh cảm bằng dây bạc và khi đó dây bạc bị hóa
đen? Để dây bạc trắng sáng trở lại, người ta sẽ ngâm vào nước tiểu?
Người bị cảm trong cơ thể thường sinh ra những hợp chất dạng
sunfua(S2−) vô cơ hay hữu cơ đều có tính độc. Khi đánh cảm bằng bạc, do S có
ái lực mạnh với Ag nên xảy ra phản ứng tạo Bạc sunfua (Ag 2S) kết tủa màu
đen. Do đó loại được chất độc ra khỏi cơ thể và cũng làm cho dây bạc chuyển
thành màu đen.
Ag + − S − → Ag 2 S ↓

GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 13


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ

Do than đá tác dụng với khí O2 trong không khí tạo ra khí CO2, phản ứng
tỏa nhiệt.
+

C + O2 → CO2 ↑

∆H < 0

Nhiệt tỏa ra được tích góp dần dần, khi đạt đến nhiệt độ cháy của than
thì than tự bốc cháy.
* Ví dụ 30: Vì sao khi cơm khê người ta thường cho vào nồi cơm một mẩu
than củi?
Do than củi xốp có tính hấp phụ mùi , nên hấp phụ được mùi khét của
cơm làm cho cơm đỡ mùi khê.
Áp dụng: Giáo viên có thể đưa một trong 2 VD 29,30 này vào bài C (lớp
11) , VD 30 còn có thể đưa vào bài Oxi lớp 10.
* Ví dụ 31: Vì sao ném đất đèn xuống ao làm cá chết? Trong nông nghiệp,
đất đèn dùng để làm gì?

GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 14


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Đất đèn có thành phần chính là canxi cacbua (CaC 2), khi tác dụng với
nước sinh ra khí axetilen và canxi hidroxit.
CaC2 + 2 H 2O → C2 H 2 ↑ +Ca (OH ) 2 (∆H < 0)


Áp dụng: Giáo viên có thể vận dụng vào bài Đại cương về kim loại (ở lớp
12).
* Ví dụ 34: Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân thì không được dùng
chổi quét mà nên rắc bột S lên trên?
Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi và hơi thủy ngân là
một chất độc. Vì vậy khi làm rơi nhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổi quét
thì thủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ, làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá
trình thu gom khó khăn hơn. Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy
ngân, vì S có thể tác dụng với thủy ngân tạo thành HgS dạng rắn và không bay
hơi.
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 15


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Hg + S → HgS ↓

Quá trình thu gom thủy ngân cũng đơn giản hơn.
Áp dụng: Giáo viên có thể vận dụng vấn đề này vào bài học liên quan
đến Lưu huỳnh , hoặc tính chất hóa học của kim loại (ở lớp 12)
* Ví dụ 35: Nhôm lại được dùng làm dây dẫn điện cao thế? Còn dây đồng
lại được dùng làm dây dẫn điện trong nhà?
Tuy đồng dẫn điện tốt hơn nhôm nhưng nhôm (khối lượng riêng của
nhôm là 2,70g/cm3) nhẹ hơn đồng (khối lượng riêng của đồng là…… Do đó,
nếu như dùng đồng làm dây dẫn điện cao thế thì phải tính đến việc xây các cột
điện sao cho chịu được trọng lực của dây điện. Việc làm đó không có lợi về
mặt kinh tế.Còn trong nhà thì việc chịu trọng lực của dây dẫn điện không ảnh
hưởng lớn lắm.Vì vậy ở trong nhà thì ta dùng dây đẫn điện bằng đồng.


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

SiO2 + 4 HF → SiF4 ↑ +2 H 2O
Áp dụng: Đây là vấn đề thực tế với những gia đình, xí nghiệp kinh
doanh và sản xuất thuỷ tinh .Không những cung cấp cho học sinh phương pháp
khắc thuỷ tinh mà còn giải thích hiện tượng đó.Thậm chí đây là cơ sở cho việc
học nghề, khơi dậy niềm đam mê học tập và khám phá.
* Ví dụ 2: Ma trơi là gì? Ma trơi thường gặp ở đâu?
“Ma trơi” chỉ là cái tên gọi mê tín mà thực chất, trong cơ thể (xương
động vật) có chứa một hàm lượng P khi chết phân huỷ tạo 1 phần thành khí
PH3(Photphin) khi có lẫn một chút khí P2H4 (Diphotphin), khí PH3 tự bốc cháy
ngay trong điều kiện thường tạo thành khối cầu khí bay trong không khí
P2 H 4
2 PH 3 + 4O2 
→ P2O5 + 3H 2O

Điều trùng lặp ngẫu nhiên là: Người ta thường gặp “Ma trơi” ở các nghĩa địa
càng tăng nên tính chất kịch tính.
Áp dụng: giải thích được hiện tượng trong đời sống “Ma trơi”.Tránh tình
trạng mê tín dị đoan,làm cho cuộc sống lành mạnh.
* Ví dụ 3: Tại sao phải ăn muối có Iod?
Ăn muối để bổ sung hàm lượng Iodcho cơ thể, trong cơ thể một người
trưởng thành có chứa 20 – 50mg Iod chủ yếu tập trung tuyến giáp trạng, thiếu
Iod trong tuyến này thì cơ thể sẽ bị một số bệnh: Bướu cổ, nặng hơn là dẫn đến
đần độn, phụ nữ thiếu Iod dẫn dến vô sinh, có biến chứng sau khi sinh. Mỗi
ngày phải đảm bảo cho cơ thể tiếp xúc với < 150 mcrogam Iod.
Áp dụng: vấn đề liên quan đến Iod giúp học sinh hiểu được vai trò tại
sao toàn dân phải ăn muối Iod. Giúp các em tự nhận thấy tầm quan trọng của

Các nhà khoa học đã tính được rằng:
• Lượng nước trong cơ thể của mỗi người chúng ta chỉ đủ giặt một
chiếc áo sơ mi.
• Lượng Fe đủ để làm một cái đinh 5 phân.
• Lượng đường chỉ đủ cho làm một nữa cái bánh ngọt nhỏ.
• Lượng vôi trong toàn bộ xương của cơ thể đủ để xây một cái chuồng
gà con.
• Lượng mỡ dùng nấu được 7 bánh xà phòng.
• Lượng P đủ để sản xuất 2200 đầu que diêm.
• Lượng S đủ để giết chết 1 con bọ chét.
• Cộng cả lại kể các các nguyên tố khác như Mg, Cu, K… Theo các
nhà bác học tính ra thì với một người nặng 65kg, giá trị của chúng chỉ
đáng giá chưa tới 3$.
Áp dụng: Đây là tình huống có chút khôi hài nhưng có thể giúp học sinh
nắm được cơ bản thành phần nguyên tố trong cơ thể con người nhằm làm rõ
thêm về quan điểm duy vật .
* Ví dụ 6: Vì sao phèn chua có thể làm trong nước?
Phèn chua là muối sunfat kép của nhôm và kali ở dạng tinh thể ngậm
nước:
[K2SO4.Al2(SO4)3.24H2O]
Phèn chua không độc, có vị chua chát, ít tan trong nước lạnh nhưng tan nhiều
trong nước nóng. Khi tan trong nước, phèn chua sẽ bị thủy phân và tạo thành
Al(OH)3 ở dạng kết tủa keo lơ lững trong nước
Al2 (SO4 )3 → 2 Al 3+ + 3SO42−
Al 3+ + H 2O 
→ AlOH 2+ + H +
AlOH 2+ + H 2O 
→ Al ( OH ) 2 + H +
+


Trong dạ dày, có chứa dung dịch HCl. Người bị đau dạ dày là người có
nồng độ dung dịch HCl cao làm dạ dày bị bào mòn. NaHCO 3 dùng để chế
thuốc đau dạ dày vì nó làm giảm hàm lượng dung dịch HCl có trong dạ dày
nhờ phản ứng:
NaHCO3 + HCl → NaCl + CO2 + H 2O

Áp dụng: Vấn đề này giúp HS hiểu hơn tính thiết thực của Hóa học
trong đời sống, khơi dậy sự yêu thích bộ môn hóa học đối với học sinh.
* Ví dụ 9 : Làm cá bớt tanh bằng phương pháp nào?
Khi nấu canh cá thì cho thêm chất chua (me, giấm,…) để làm giảm mùi
tanh của cá.
Chất chua (axit lactic có trong nước dưa, me, axit axetic có trong giấm,
axit citric có trong chanh…) nâng cao hương vị và hạn chế mùi tanh của cá.
Trong chất tanh của cá, có chứa hỗn hợp các amin [(CH 3)2NH và
(CH3)3N], có tính bazơ yếu.Các chất chua dùng để nấu canh cá đều là axit hữu
cơ, chúng có phản ứng với các amin tạo thành muối. Do đó làm giảm hoặc làm
mất vị tanh của cá.
+
−
Ví dụ: CH 3COOH + (CH 3 )2 NH → [ (CH 3 )2 NH 2 ] [ CH 3COO ]
Áp dụng: Vấn đề này giúp HS hiểu hơn tính thiết thực của Hóa học
trong đời sống.
* Ví dụ 10 : Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng,
người ta thường ngửi thấy mùi khai?
Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu chất đạm,
như: nước tiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ,… lượng Ure trong các chất hữu
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 19



dạy và học môn hoá học bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên
quan đến bài học ” kết hợp với nhiều phương pháp khác, tôi đã đạt được một
số kết quả nhất định.
Học sinh trở nên thích học hoá hơn, thích những giờ dạy của tôi nhiều
hơn, thậm chí có cả những học sinh đã về nhà tự quan sát và tái tạo lại hiện
tượng thức tế, rồi lại đến hỏi tôi.
Trong giờ học, tôi đã kết hợp hài hoà trong phong cách dạy của mình có
thể làm cho giờ học mang không khí rất thoải mái, nhưng khả năng tiếp thu bài
cũng rất tốt. Như tôi đã khẳng định: Thời gian giành cho vấn đề này là không
nhiều nên cần phụ thuộc vào người dạy cần phải linh hoạt và khéo léo. Bất cứ
một vấn đề gì nếu chúng ta quá lạm dụng thì đều không tốt.Vì thế tôi vẫn luôn
nghĩ: Dạy như thế nào cho tốt là một điều không dễ.
2/ Kết quả đối chứng:
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 20


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Sau khi áp dụng đề tài này vào giảng dạy tôi thấy chất lượng học sinh được nâng
cao rõ rệt. Các em đã rất hứng thú mỗi khi học. Cụ thể là trong năm học 20132014 và 2014 – 2015 thì:

Năm Học 2014 -2015

Khối lớp
Số lượng HS

Số em không


10

12

8

5

18

10

12

Lớp 10A1
Số lượng HS
Lớp 10A2
Số lượng HS
Lớp 10C2
Số lượng HS
Lớp 12TN
Số lượng HS
Lớp 12.1

Năm Học 2014 -2015
Khối lớp
Số lượng HS

Số em không


18

10

10

19

Lớp 11TN1
Số lượng HS
Lớp 11TN2
Số lượng HS
Lớp 11A3
Số lượng HS

GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 21


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

Lớp 11A4
Số lượng HS

18

10

11


SKKN:NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MÔN HOÁ HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TIỄN CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN BÀI HỌC

∆H < 0 : Phản ứng tỏa nhiệt

D:
↓:
↑ :
tnc :

Khối lượng riêng
Chất kết tủa
Chất bay hơi
Nhiệt độ nóng chảy

………………………………………………………………
………………………………………………………………
TÀI LIỆU THAM KHẢO
………………………………………………………………
[1] Sách giáo khoa hoá học lớp 10,11,12 - NXB GD
[2] Phân………………………………………………………………
phối chương trình môn hoá họcTHPT.
[3] Sách………………………………………………………………
giáo viên hoá học lớp 10,11,12. (NXB GD)
[4] Tài liệu giáo khoa chuyên hoá học (Tập 1,2 NXB GD)
[5] Con ………………………………………………………………
người và những phát minh (Bách khoa thư chuyên đề – NXB
GD 1998)
………………………………………………………………

………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
Ý KIẾN
NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

………………………………………………………………
………………………………………………………………
Ý KIẾN NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
………………………………………………………………
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH BÌNH PHƯỚC
………………………………………………………………
………………………………………………………………
…………………………………………………………
GV: Nguyễn Văn Trung – Tổ Hóa – Trường THPT Đồng Xoài - năm 2014 - 2015
Trang 25