ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM VĂN VINH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÙ NINH - TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP


ii
THÁI NGUYÊN - 2013


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM VĂN VINH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÙ NINH - TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
Mã số: 60 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐỖ THỊ LAN


Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban chỉ đạo công tác giải phóng mặt
bằng tỉnh Phú Thọ, Sở tài nguyên môi trường tỉnh Phú Thọ, Ban quản lý dự
án công trình xây dựng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Phú Thọ, UBND
huyện Phù Ninh, Phòng tài nguyên môi trường huyện Phù Ninh, Ban bồi
thường giải phóng mặt bằng huyện Phù Ninh, các phòng ban chức năng của
huyện Phù Ninh, UBND các xã, thị trấn, các trưởng thôn, nhân dân các xã đã
giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện luận văn tại địa phương.
Tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồng nghiệp và
bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài
này.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2013
Tác giả luận văn


iii
Phạm Văn Vinh


iv
MỤC LỤC
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii


v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
GPMB
TĐC



vii
DANH MỤC CÁC BIÊU ĐỒ, HÌNH
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii
THÁI NGUYÊN - 2013...........................................................................ii


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nước ta đang trong tiến trình đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc
nền kinh tế, xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần đa sở hữu, vận hành theo
cơ chế thị trường, mở cửa và hội nhập. Trước bối cảnh lịch sử mới, chúng ta
có những thời cơ mới, song cũng phải đối mặt với những thách thức hết sức to
lớn, đặc biệt là nhu cầu giải phóng mặt bằng. Việc thu hồi đất phục vụ phát
triển kinh tế đất nước trong thời gian ngắn tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến
một bộ phận không nhỏ dân cư nông thôn cả về đời sống và việc làm là một
thực tế khách quan. Tình trạng thiếu việc làm cho người lao động hiện nay
đang diễn ra hết sức bức thiết, đặc biệt là đối với lao động nông thôn, lao
động phải chuyển đổi nghề nghiệp do quá trình đô thị hóa và bị thu hồi để xây
dựng hạ tầng cơ sở, các khu công nghiệp, khu đô thị..Đây cũng là thách thức
lớn đối với chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng, phát triển
đất nước nói chung.
Luật đất đai năm 2003 quy định: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà
nước là đại diện chủ sở hữu và Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với
đất đai. Quy định cụ thể các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát

thực hiện các dự án. Kết quả thu hồi đất đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh
tế, ổn định chính trị, xã hội trong thời gian qua.
Bồi thường, giải phóng mặt bằng là vấn đề nhạy cảm và phức tạp,
ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế,
xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước,
của chủ đầu tư, đặc biệt với hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên
phạm vi cả nước, đến từng địa phương và tác động xấu đến môi trường đầu
tư của nước ta [10].


3
Huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ là địa bàn trong thời gian qua có nhiều
dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, khu đô thị, khu công nghiệp, thương
mại, dịch vụ...Trong đó có nhiều dự án việc thu hồi đất, bồi thường, giải
phóng mặt bằng kéo dài trên 3 năm. Những vướng mắc bất cập nào về mặt
chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư cần phải tiếp tục kiến nghị tháo gỡ là
các câu hỏi cần phải được giải đáp qua thực tiễn đề xuất giải pháp nhằm đẩy
nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, góp phần hoàn thiện chính sách đất đai
trong thời gian tới.
Vì vậy việc điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá có
cơ sở khoa học, từ đó đề xuất để sửa đổi bổ sung, hoàn thiện chính sách bồi
thường, hỗ trợ tái định cư, công tác tổ chức thực hiện khi Nhà nước thu hồi
đất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bị
thu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật đất đai, hạn chế tranh
chấp, khiếu nại và tố cáo về đất trong việc bồi thường, giải phóng mặt bằng
khi nhà nước thu hồi đất là rất cần thiết.
Đề tài "Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một
số dự án trên địa bàn huyện Phù Ninh - tỉnh Phú Thọ" được thực hiện
nhằm tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn, tồn tại khi thực hiện giải phóng
mặt bằng, đồng thời đề xuất một số giải pháp khắc phục những khó khăn, tồn

Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Khái quát về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
1.1.1. Thu hồi đất
Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền
sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã,
phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai hiện hành.
1.1.2. Bồi thường
Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương
xứng với giá trị hoặc công lao.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị
quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
1.1.3. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu
hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di
dời đến địa điểm mới.
1.1.4. Tái định cư
Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài
sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc
sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó.
Hiện nay ở nước ta, người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo
quy định tại Nghị định này mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư
bằng một trong các hình thức sau:
1. Bồi thường bằng nhà ở.
2. Bồi thường bằng giao đất ở mới.
3. Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới.


6
1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, GPMB

Theo quy định của luật đất đai, người sử dụng đất phải đăng ký quyền
sử dụng đất với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và được cấp giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư
pháp lý khẳng định quyền sử dụng đất của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân
đối với thửa đất, làm căn cứ cho việc thực hiện các quyền của người sử dụng
đất và giải quyết các tranh chấp liên quan tới quyền sử dụng đất [14]. Giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định đối tượng được bồi
thường, loại đất, diện tích đất bồi thường.
1.2.4. Yếu tố giá đất và định giá đất
Hiện nay ở nước ta giá cả đất đai dựa trên giá trị chuyển nhượng quyền
sử dụng đất, là tổng hòa giá trị hiện hành địa tô nhiều hơn.
Thực tế cho thấy giá đất để tính bồi thường vẫn thấp hơn nhiều so với
giá thực tế, dẫn đến phát sinh hàng loạt các khiếu kiện về bồi thường, giải
phóng mặt bằng tại các địa phương.
Việc xác định giá đất được thực hiện theo nguyên tắc sát với giá
chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường sẽ tạo ra sự công bằng đối
với người sử dụng đất bị thu hồi, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công
tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
Theo kết quả kiểm tra của Bộ tài nguyên và môi trường năm 2007 về
việc thi hành luật đất đai cho thấy trong 17.480 đơn khiếu nại về đất đai thì
nội dung đơn khiếu kiện và giải phóng mặt bằng chiếm 70.64% mà khiếu kiện
về giá đất bồi thường thấp so giá đất thị trường chiếm 70% đơn khiếu kiện về
giải phóng mặt bằng [3].
1.2.5. Thị trường bất động sản
Thị trường bất động sản được tác động vào công tác bồi thường, giải
phóng mặt bằng trên một số nội dung chủ yếu sau.


8
- Thị trường bất động sản là nơi giải quyết quan hệ về cung cầu bất

trưng dụng đất ở sử dụng vào các mục đích xây dựng tiện ích công cộng, quốc
phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước. Phát
triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công
cộng. Luật quy định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá
trị bồi thường các tài sản bị thiệt hại, căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các quy
định cụ thể về trình tự tiến hành bồi thường tái định cư, nguyên tắc cụ thể xác
định giá trị bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, thủ tục
thành lập các cơ quan, ủy ban tính toán bồi thường tái định cư, trình tự đàm
phán, nhận tiền bồi thường, quyền khiếu nại quyền khởi kiện đưa ra tòa án.
1.3.3. Ngân hàng thế giới và ngân hàng phát triển Châu Á
Ngân hàng thế giới (WB) là một trong những tổ chức tài trợ quốc tế
đầu tiên đưa ra chính sách về tái định cư bắt buộc. Như chúng ta đã biết, khi
nhà nước thu hồi đất và tái định cư thì những người bị ảnh hưởng là những
người mà do hậu quả của dự án họ phải chịu thiệt hại toàn bộ hay một phần
tài sản vật chất và phí vật chất, bao gồm nhà cửa, cộng đồng, hệ thống hạ tầng
kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Các phương tiện sản xuất bao gồm đất đai, nguồn thu
nhập, kế sinh nhai do đất đai tạo ra, đặc trưng văn hóa và tiềm năng về sự hỗ
trợ lẫn nhau để đảm bảo đời sống, tài nguyên cho sinh tồn và hệ sinh thái.
Nhìn chung phương châm của ADB cũng tương tự như của WB đều có
xu hướng giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất,
đồng thời có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo cho người bị ảnh hưởng
không gặp phải bắt lợi trong cuộc sống, khôi phục, cải thiện chất lượng cuộc
sống, nguồn sống. Kinh nghiệm về lý thuyết cũng như thực tiễn cho thấy, các
yếu tố đảm bảo cho bồi thường, tái định cư thành công là những chính sách
phù hợp của Chính phủ: Nguồn tài chính đầu tư, khâu tổ chức thực hiện của


10
chính quyền địa phương và trình độ nhận thức, hiểu biết pháp luật của nhân
dân. Bên cạnh đó, sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của các cơ quan Nhà nước

- Trong trường hợp thật cần thiết, nhà nước thu hồi đất đang sử dụng
của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích
quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được thu hồi hoặc hỗ trợ.
- Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị
thu hồi. Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì
được mua nhà ở của Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất
để làm nhà ở [18].
Tóm lại: Trong thời kỳ 1993-2003 chính sách thu hồi đất và bồi
thường giải phóng mặt bằng đã có những tiến bộ nhằm đáp ứng được yêu cầu
phát triển của đất nước ta, tuy nhiên cơ chế bồi thường giải phóng mặt bằng
khi nhà nước thu hồi đất trong thời kỳ này vẫn còn một số nhược điểm sau:
- Vấn đề xác định giá đất để tính bồi thường cho người bị thu hồi đất
chưa theo một chuẩn mực nhất quán, có nhiều quyết định của UBND các tỉnh
về giá đất để tính bồi thường còn thiếu cơ sở, giá đất do các địa phương quy
định hầu hết đều thấp hơn giá đất trên thị trường, người bị thu hồi đất nông
nghiệp thường chịu thiệt thòi, người bị thu hồi đất phi nông nghiệp thường
được lợi.
- Các chủ dự án chưa tính đúng, tính đủ chi phí bồi thường, giải phóng
mặt bằng vào tổng mức đầu tư của dự án, nên việc bố trí nguồn vốn để chi trả
cho người bị thu hồi đất không đầy đủ và kịp thời [5].
1.4.3. Từ khi có Luật Đất đai năm 2003
Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, nhà nước
thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi
ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây
dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư


13
lớn theo quy định của Chính phủ. Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh
phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được

qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồi thường, GPMB đã được đặt ra từ sớm,
các chính sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh tích cực
phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước. Trên thực tế các chính sách đó
đã có tác dụng ổn định tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định
trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và tương đối giữ được nguyên tắc
công bằng.
Tuy nhiên, hiện nay vấn đề về GPMB diễn ra rất chậm, chưa có hiệu
quả, có nhiều sai sót gây khiếu kiện trong nhân dân làm ảnh hưởng đến tiến
độ đầu tư, triển khai dự án, đồng thời công tác quy hoạch quản lý xây dựng
còn nhiều bất cập ảnh hưởng đến tiến độ các dự án[4].
1.5. Thực trạng về bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam
1.5.1. Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường, GPMB
Năm 2001, đề tài về điều tra nghiên cứu xã hội học chính sách bồi
thường, GPMB đã được Viện nghiên cứu Địa Chính - Tổng cục Địa chính
quan tâm và thực hiện. Mục tiêu của đề tài là thông qua kết quả nghiên cứu xã
hội học, để tổng hợp phân tích và đánh giá những mặt tích cực, tiêu cực trong
quá trình áp dụng, thực hiện chính sách TĐC, đồng thời xác định nguyên
nhân của những mặt tiêu cực làm hạn chế hiệu quả của việc áp dụng chính
sách và ảnh hưởng của nó đối với đời sống xã hội trong giai đoạn hiện nay và
từ đó đưa ra những luận cứ phù hợp trong chính sách bồi thường, GPMB.
Kết quả nghiên cứu đã khẳng định, bất kì trong giai đoạn nào, những
quy định về bồi thường GPMB đều phải đảm bảo tính ổn định về chính trị xã
hội, ổn định về sản xuất, đảm bảo công bằng xã hội. Chính sách bồi thường,