ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGÔ THỊ DUNG

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGÔ THỊ DUNG

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN MINH YẾN
XÁC NHẬN CỦA

Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.Trần Minh Yến đã dành rất nhiều
thời gian và tâm huyết hƣớng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn
tốt nghiệp.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã chia sẻ, động
viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để
hoàn thiện luận văn này.
Mặc dù, bản thân đã có nhiều cố gắng. Song, do điều kiện về thời gian
và trình độ nghiên cứu còn nhiều hạn chế nên luận văn khó tránh khỏi những
thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến của Thầy Cô và
các bạn để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn.
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn

Ngô Thị Dung


MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................ i
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................... iv
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN, THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO
LAO ĐỘNG NÔNG THÔN .....................................................................................5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.......................... 5
1.1.1. Các luận án, luận văn sau đại học ................................................. 5
1.1.2. Về sách, báo và tạp chí ................................................................. 7
1.2. Cơ sở lý luận ........................................................................................ 9
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản ............................................................... 9

3.2.2. Tình hình giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Đông
Anh ........................................................................................................ 58
3.3. Đánh giá chung về hoạt động giải quyết việc làm cho lao động nông
thôn huyện Đông Anh ............................................................................... 73
3.3.1. Những kết quả đạt đƣợc .............................................................. 73
3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân .................................................. 74
CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG
NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐÔNG ANH ĐẾN NĂM 2020 ............................... 78
4.1. Bối cảnh chung tác động đến việc làm, lao động .............................. 78
4.1.1. Bối cảnh trong nƣớc và quốc tế .................................................. 78
4.1.2. Dự báo xu thế đô thị hoá, công nghiệp hoá và hiện đại hoá tác
động đến lao động, việc làm ở huyện Đông Anh ................................. 79


4.2. Quan điểm giải quyết việc làm cho ngƣời lao động .......................... 81
4.2.1. Giải quyết việc làm là trách nhiệm của Nhà nƣớc, doanh nghiệp,
toàn xã hội và bản thân ngƣời lao động ................................................ 81
4.2.2. Giải quyết việc làm gắn liền với việc không ngừng nâng cao chất
lƣợng lao động ...................................................................................... 81
4.2.3. Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn phải gắn với công
tác đào tạo nghề..................................................................................... 82
4.2.4. Giải quyết việc làm ở nông thôn trong giai đoạn mới phải gắn
liền với chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn theo hƣớng CNH HĐH ...................................................................................................... 82
4.3. Một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm cho lao động
nông thôn ở huyện Đông Anh đến năm 2020. .......................................... 83
4.3.2. Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hƣớng sản
xuất hàng hóa ........................................................................................ 84
4.3.3. Phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề ........ 87
4.3.4. Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, đẩy mạnh công tác đào tạo
nghề cho lao động nông thôn ................................................................ 90


Công nhân kỹ thuật

4

DN

Doanh nghiệp

5

DV

Dịch Vụ

6

GPMB

Giải phóng mặt bằng

7

GQVL

Giải quyết việc làm

8

GTSX


Kinh tế

14

LĐCN

Lao động công nghiệp

15

LĐDV

Lao động dịch vụ

16

LĐNN

Lao động nông nghiệp

17

LLLĐ

Lực lƣợng lao động

18

NLĐ


Sản xuất kinh doanh

i


24

TM

Thƣơng mại

25

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

26

TS

Thủy sản

27

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp


ii


DANH MỤC CÁC BẢNG

STT

Bảng

Nội dung

1

Bảng 3.1

2

Bảng 3.2

Tổng hợp tình hình dân số từ năm 2001 đến năm 2014

43

3

Bảng 3.3

Cơ cấu kinh tế của huyện Đông Anh qua một số năm

45

năm 2014

Tình hình nguồn lao động trên địa bàn huyện Đông
Anh giai đoạn 2010-2014
Tình hình lao động nông nghiệp huyện Đông Anh giai
đoạn 2010-2014
Lực lƣợng lao động của huyện Đông Anh phân theo
trình độ giai đoạn 2012-2014
Tình hình việc làm của lao động nông thôn huyện
Đông Anh năm 2010 và 2014
Kết quả cho vay QQG - GQVL của huyện Đông Anh
giai đoạn 2012-2014
Tuyển dụng lao động qua 2 kỳ Hội chợ
Một số chỉ tiêu về giải quyết việc làm và hộ nghèo
trên địa bàn huyện Đông Anh

iii

Trang
41

48

49

50

51

67

MỞ ĐẦU
1. Về tính cấp thiết của đề tài
Vấn đề việc làm là một trong những nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi
quốc gia, đặc biệt là đối với các nƣớc đang phát triển có lực lƣợng lao động
lớn nhƣ Việt Nam. Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động trong sự phát triển
của thị trƣờng lao động là tiền đề quan trọng để sử dụng có hiệu quả nguồn
lao động, góp phần tích cực vào việc hình thành thể chế kinh tế thị trƣờng,
đồng thời tận dụng lợi thế để phát triển tiến kịp khu vực và thế giới.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, Đảng ta đã đề ra nhiều chủ
trƣơng, đƣờng lối thiết thực hiệu quả nhằm phát huy tối đa nội lực, nâng cao
chất lƣợng nguồn nhân lực chuyển đổi cơ cấu lao động, đáp ứng yêu cầu của
quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tạo nhiều việc làm cho ngƣời lao
động, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống của nhân dân, xây dựng
xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Tại nhiều kỳ Đại hội Đảng, vấn đề giải
quyết việc làm cho lao động ở nông thôn đã đƣợc đề cập đến, cụ thể tại Nghị
quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nêu “Giải quyết việc làm là yếu tố
quyết định phát huy yếu tố con ngƣời, ổn định và phát triển kinh tế, làm lành
mạnh xã hội, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của nhân dân”. Nghị quyết
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X xác định rõ: "Phát triển thị trƣờng lao động
trong mọi khu vực kinh tế, tạo sự gắn kết cung cầu lao động, phát huy tính
tích cực của ngƣời lao động trong học nghề, tự tạo và tìm việc làm".
Hiện nay, lao động ở nông thôn chiếm tới 3/4 lao động của cả nƣớc, tập
trung chủ yếu trong ngành nông nghiệp, nơi năng suất lao động thấp và cũng
là nơi quỹ đất canh tác đang ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và
công nghiệp hóa. Do đó một bộ phận nông dân mất đất sản xuất dẫn đến mất
việc làm. Bên cạnh đó tuy nƣớc ta là một nƣớc đi lên từ nông nghiệp hay nói

1




giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh, thành phố Hà
Nội thời gian qua, từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết có
hiệu quả việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện.
2.2. Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt đƣợc kết quả nghiên cứu một cách tốt nhất, đề tài phải trả lời
đƣợc các câu hỏi chủ yếu sau:
- Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Đông
Anh đã đƣợc thực hiện nhƣ thế nào? Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân
của những hạn chế, bất cập đó là gì?
- Những giải pháp nào để khắc phục hạn chế, bất cập và thực hiện vấn
đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Đông Anh trong thời
gian tới một cách hiệu quả?
2.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện các mục tiêu đề ra, luận văn tập trung giải quyết một số vấn
đề cơ bản sau:
- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về việc làm, giải quyết việc
làm, để làm căn cứ cho việc đánh giá thực trạng việc làm và giải quyết việc
làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh.
- Phân tích, đánh giá thực trạng việc làm, giải quyết việc làm cho lao
động nông thôn ở huyện Đông Anh hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
trên địa bàn huyện đến năm 2020.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, đặc biệt là giải quyết
việc làm cho lao động nông nghiệp trên địa bàn huyện Đông Anh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Khu vực nông thôn ở huyện Đông Anh.
3

CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN,
THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO
LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Giải quyết việc làm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với
nhiều quốc gia, đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm và cũng là đề tài đƣợc
nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Có một số công trình tiêu biểu về lĩnh
vực này nhƣ sau:
1.1.1. Các luận án, luận văn sau đại học
- “Những giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn Hà
Tĩnh” (2003), luận án Tiến sĩ kinh tế của Thái Ngọc Tịnh, Trƣờng Đại học
Nông Nghiệp I Hà Nội. Trong luận án tác giả đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và
thực tiễn về giải quyết việc làm, thực trạng giải quyết việc làm ở nông thôn
Hà Tĩnh đồng thời đƣa ra những giải pháp phù hợp nhằm giải quyết việc làm
cho lao động nông thôn ở Hà Tĩnh.
- “Tác động của đô thị hóa đối với lao động việc làm ở nông thôn ngoại
thành Hà Nội” (2012), luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hải Vân, trong đó tác
giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn tác động của quá trình đô
thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn nói chung, phân tích và đánh giá thực
trạng tác động của đô thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn ngoại thành Hà
Nội và các giải pháp cơ bản cho vấn đề này.
- “Quản lý Nhà nƣớc về giải quyết việc làm ở Hà Nội” (1995), luận án
phó tiến sĩ của tác giả Trần Văn Tuấn. Tác giả đã nghiên cứu về lý luận và
chính sách giải quyết việc làm trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trƣờng;

5


thực trạng nguồn lao động, tình hình và kinh nghiệm bƣớc đầu về giải quyết

(2008), luận văn Thạc sĩ của Bùi Xuân An, Học viện Hành chính Quốc gia Hà
Nội. Tác giả đã nghiên cứu thực trạng giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình,
đồng thời đƣa ra những phƣơng hƣớng cơ bản và những giải pháp chủ yếu để
giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình. Một số giải pháp chủ yếu đƣợc tác giả
đƣa ra nhằm giải quyết việc làm nhƣ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế
theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trên cơ sở
đó tạo ra nhiều việc làm cho ngƣời lao động, xây dựng và phát triển kinh tế
mũi nhọn gắn với giải quyết việc làm cho ngƣời lao động.
Các công trình trên đã quan tâm đến vấn đề việc làm cho lao động nói
chung và lao động nông thôn nói riêng, coi đó là một vấn đề có tính toàn cầu;
đã đƣa ra cách tiếp cận về chính sách việc làm, hệ thống hoá những khái niệm
lao động, việc làm, thu nhập; đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam
nói chung; đề xuất quan điểm và phƣơng hƣớng giải quyết vấn đề việc làm và
khuyến nghị, định hƣớng một số chính sách cụ thể về việc làm trong quá trình
CNH, HĐH đất nƣớc.
1.1.2. Về sách, báo và tạp chí
Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính chuyên khảo, cũng đã
có nhiều cuốn sách hay các bài báo, tạp chí nghiên cứu viết về thực trạng lao
động, vấn đề việc làm và giải quyết việc làm của ngƣời dân nông thôn nƣớc ta
nhƣ:
- “Việc làm ở nông thôn - Thực trạng và giải pháp”. Tác giả Chu Tiến
Quang đã nghiên cứu về vấn đề việc làm ở nông thôn, Nhà xuất bản nông
nghiệp 2001 đã đƣa ra một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông
thôn nhƣ: thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thực hiện chăn nuôi theo
hƣớng sản xuất hàng hóa, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, hỗ trợ

7


vốn tạo việc làm thông qua các hiệp hội nông dân, hội phụ nữ…Những giải

động phát triển kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập.
- “Giải quyết vấn đề lao động và việc làm trong quá trình đô thị hoá,
công nghiệp hoá nông thôn” của Nguyễn Hữu Dũng, đăng trên tạp chí Lao
động - Xã hội, số 247, năm 2004, đã đề cập đến quá trình công nghiệp hóa, đô
thị hóa và vấn đề giải quyết lao động, việc làm trƣớc những thách thức do quá
trình này gây ra.
Các công trình nêu trên với những cách tiếp cận khác nhau nhƣng nhìn
chung đều đề cập ở những mức độ khác nhau tới thực trạng việc làm, thu
nhập và đời sống của ngƣời lao động nông thôn, đồng thời đề xuất các giải
pháp nhằm giải quyết việc làm cho lực lƣợng lao động này. Nhƣng cho tới
nay chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt, đầy đủ, cụ thể
về vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện
Đông Anh. Tuy nhiên, các công trình khoa học trên sẽ là nguồn tài liệu khoa
học quý giá để tác giả tham khảo và tiếp thu trong quá trình viết luận văn này.
Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận cơ
bản của vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Đồng
thời phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
ở huyện Đông Anh, đƣa ra những giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện một cách
hiệu quả công tác giải quyết việc làm cho lao động nông thôn của huyện
Đông Anh trong những năm tới.
1.2. Cơ sở lý luận
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1.1. Khái niệm về lao động
Bất kỳ một xã hội nào muốn tồn tại và phát triển phải không ngừng sản
xuất, điều đó có nghĩa là không thể thiếu lao động. Lao động là hoạt động có
mục đích của con ngƣời thông qua hoạt động đó con ngƣời tác động vào tự
9


nhiên cải biến chúng thành những vật có lợi nhằm thỏa mãn nhu cầu của con

cáo những biện pháp thi hành chế độ chống thất nghiệp.
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): Việc làm là những hoạt động lao
động đƣợc trả công bằng tiền hoặc bằng hiện vật.
Theo Bộ luật Lao động ở nƣớc ta, khái niệm việc làm đƣợc xác định là: “
Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều
đƣợc thừa nhận là việc làm”[4, tr.15].
Từ quan niệm trên cho thấy, khái niệm việc làm phải đƣợc thỏa mãn ở
các điều kiện sau:
Thứ nhất: Là hoạt động lao động của con ngƣời
Thứ hai: Hoạt động lao động nhằm mục đích tạo ra thu nhập
Thứ ba: Hoạt động lao động đó không bị pháp luật ngăn cấm
Tuy nhiên, trong thực tế có những hoạt động có ích cho gia đình, cho xã
hội, không vi phạm pháp luật, nhƣng không tạo ra thu nhập trực tiếp cho ngƣời
tham gia lao động chẳng hạn nhƣ công việc nội trợ hàng ngày của ngƣời phụ nữ
cho chính gia đình mình lại không đƣợc coi là việc làm. Chính nhờ những ngƣời
phụ nữ làm công việc nội trợ đã góp phần làm giảm một khoản chi tiêu cho gia
đình; họ tạo điều kiện cho chồng con yên tâm làm việc, tăng thu nhập cho cả gia
đình. Bởi vậy thực chất lao động của ngƣời phụ nữ làm công việc nội trợ ở đây
cũng đã góp phần làm tăng thu nhập của cả gia đình.
Nhƣ vậy, quan điểm về việc làm phải đƣợc hiểu một cách đầy đủ hơn là
những hoạt động có ích, không vi phạm pháp luật, có thu nhập hoặc tạo điều
kiện làm tăng nguồn thu cho ngƣời khác và cho xã hội.
1.2.1.3. Khái niệm thất nghiệp
Trong nền kinh tế thị trƣờng tất yếu tồn tại vấn đề thất nghiệp. Tỷ lệ thất
nghiệp là một trong các chỉ tiêu để đánh giá tình trạng của một nền kinh tế.
Thất nghiệp là một trạng thái trong đó ngƣời lao động trong độ tuổi có khả
năng và nhu cầu lao động nhƣng không có việc làm. Theo định nghĩa của Bộ
11




1.2.1.5. Khái niệm giải quyết việc làm
Giải quyết việc làm chính là tạo ra các cơ hội để ngƣời lao động có việc
làm và tăng thu nhập, phù hợp với lợi ích của bản thân, gia đình, cộng đồng
và xã hội.
Giải quyết việc làm phải đƣợc xem xét từ ba phía: Ngƣời lao động,
ngƣời sử dụng lao động và Nhà nƣớc.
- Nhà nước vừa là cơ quan đại diện xã hội, đƣa ra các quy định pháp
luật, các chính sách nhằm quản lý và điều tiết thị trƣờng lao động theo mục
tiêu phát triển đất nƣớc, đồng thời là ngƣời sử dụng lao động.
- Người sử dụng lao động (doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, tổ chức đại
diện ngƣời sử dụng lao động) là nơi tạo ra cầu về lao động, tạo ra việc làm.
Họ là ngƣời có vị thế quyết định tình trạng thị trƣờng lao động.
- Người lao động (công đoàn/tổ chức đại diện ngƣời lao động) là nơi tạo
ra cung về lao động, tạo ra cầu về việc làm. Tuy nhiên, so với ngƣời sử dụng
lao động ngƣời lao động có vị thế thấp hơn; do đó, họ phải có ngƣời đại diện
cho quyền lợi của mình là công đoàn.
Vì vậy, giải quyết việc làm theo nghĩa rộng là tạo ra môi trƣờng và các
điều kiện cần thiết để ngƣời lao động tự do làm ăn, tạo ra thu nhập, tự tạo việc
làm cho bản thân mình và cho ngƣời khác theo pháp luật, phát huy đến mức
cao nhất nhân tố con ngƣời với khả năng sáng tạo vô hạn của con ngƣời. Giải
quyết việc làm theo nghĩa hẹp là các biện pháp chủ yếu hƣớng vào đối tƣợng
thiếu việc làm, thất nghiệp nhằm tạo ra chỗ làm việc cho ngƣời lao động, duy
trì tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm ở mức thấp.
Với lao động nông thôn, phần lớn họ làm việc trong lĩnh vực sản xuất
nông nghiệp, bởi vậy đây là loại hình việc làm gắn với cây trồng, vật nuôi,
gắn với những công việc theo thời vụ. Do vậy, vào thời kỳ mùa màng bận rộn
thì khối lƣợng công việc nhiều và tăng đột biến. Tuy nhiên, lúc hết vụ thì khối
lƣợng công việc giảm đột ngột và có lúc ngƣời nông dân không có việc làm.
13