BÀI 7:
ĐỊNH LƯỢNG NÔVÔCAIN BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHIẾT ĐO
QUANG.
 Mục tiêu
1.Trình bày được nguyên tắc của phương pháp chiết cặp ion.
2.Thực hiện động tác chiết giữa nước với một ung môi hữu cơ không trộn
lẫn với nước.
3. Định lượng được một chất bằng phương pháp đo chiết quang.

Cách tiến hành định lượng nôvôcain băng phương pháp chiết đo quang:
Nguyên tắc
Nôvocain là một base tổng hợp,có khả năng tạo cặp ion màu với một số chất
acid. Trong môi trường dung dịch đệm acetat (pH=4-5) nôvôcain ở dạng
cation và acid màu như heliantin ở dưới dạng anion tạo thành cặp ion có
màu chiết được vào clorofoc.
Tiến hành
Cho vào 5 bình gạn các chất theo bảng sau:

Đệm acetat(ml)
Heliantin 0,1%(ml)
Nôvôcain chuẩn 1mg/ml(ml)
Dung dịch Nôvôcain định
lượng đã pha loãng(ml)
Nước cất

S0
3
2
0
0


4,5

4,5


Chiết các bình với clorofoc bằng cách lăc nhẹ 10 phút(làm 3 lần với mỗi lần
3ml clorofoc). Gộp dịch chiết của 3 lần chiết vào bình định mức 10ml, thêm
colorofoc vào cho đến vạch, lắc đều,


Lọc qua giấy lọc khô


Đo mật độ quang D ở các dịch lọc trong ống nghiệm ở bươc sóng 420nm với
dung dịch so sánh la dung dịch chiết từ bình S0.



Kết quả:
+Mật độ quang D đo được của các dung dịch:
S1.
S2.
D=
0.1761
0.1750
Tính kết quả theo phương pháp so sánh:
Cx = Cch .

X1.
0.1593

trong hai ion chuyển sang dạng phân tử thì không còn sự tạo
cặp ion nữa). Đôi khi có thể làm tăng hiệu suất chiết cặp ion
bằng cách thêm các chất điện ly (chất gây muối kết) vào dung
dịch nước. Sẽ làm giảm khả năng hòa tan của nước, giảm
hằng số điện môi của pha nước, làm cho sự tạo cặp ion được
dễ dàng hơn.
Trong phân tích, ứng dụng việc chiết cặp ion để có thể định
lượng được nhiều chất bằng cách cho ion cần định lượng tạo
cặp với một ion trái dấu có màu, rồi chiết vào dung môi hữu cơ
và đem so màu hoặc đo quang. Để đạt kết quả tốt cần chọn


chất màu không tan vào dung môi chiết, dùng thừa chất màu
và chọn pH thích hợp.
Câu 4.2.
Nguyên tắc của phương pháp định lượng Nôvôcain bằng
phương pháp chiết đo quang:
Nôvôcain một bazơ tổng hợp, có khả năng tạo cặp ion màu với
một số chất acid (thí dụ màu azoin như heliantin, tropeolin
OO…). Trong môi trường dung dịch đệm acetat (có pH = 4-5)
nôvôcain ở dưới dạng cation (B+) và acid màu như heliantin ở
dưới dạng anion (A-) tạo thành cặp ion B+A- có màu chiết được
vào clorofoc:

B+ : dạng cation của ancaloit, base tổng hợp.
• : dạng anion của màu acid.
B+A- : có màu, chiết vào clorofoc.
Để định lượng, lấy lớp clorofoc đem đo mật độ quang ở bước
sóng 420 nm.


λ
λ

I
C
l

chiếu bức xạ có bước sóng λ qua dung dịch chất màu có nồng độ C đựng
trong cuvet mẫu chiều dài l, cường độ ánh sáng I0, sau khi đi quua dung dịch
là I

lập luận tượng tự ở lần chiết thứ n, ta có:
r
)n.a0
D+r
a 0 − an
D+r n
a0
⇒
=1-(
) =A⇒
=1/A (A là đại lượng dược
a0
r
a 0 − an
a 0.Vs
C1
a0
1
1
mà: = (a0 − an).Vn =
. =
C '1
a 0 − an r A.r

an=(

tương tư ta có:

C2

không?
Vì để hạn chế sự ảnh hưởng của các ion lạ có trong dung dịch.


Tại sao lại cho vào dung dịch đệm acetat
CH3COOH/CH3COONa?
Vì khi pH quá cao hay quá thấp đều làm giảm hiệu suất tạo cặp ion
nên ta dùng dung dịch đệm để giữ cho pH ổn định và không đổi trong
suốt quá trình phản ứng (trong khoảng 4,5 – 5).

Khi tến hành đo mật độ quang trên máy, do nồng độ chênh lệch
nhiều nên cần phải tráng kĩ cuvet để nồng độ dung dịch trước không
ảnh hưởng đến nồng độ dung dịch sau.
Khi đo, nên đo từ nồng độ thấp đến nồng độ cao.
Cho vào khoảng 2/3 cuvet, vì tia sáng sẽ đi vào khoảng giữa của
cuvet, không được cho thấp hơn giữa cuvet, vì như vậy ánh sáng sẽ
không thể qua được dung dịch.
Trong hóa học phân tích, các phương pháp tách và làm giàu lượng vết
các nguyên tố có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Bởi lẽ các phương pháp
phân tích hiện đại có bị hạn chế về độ nhạy và độ chọn lọc. Khi phân
tích các kim loại, các hợp kim, các vật liệu bán dẫn, các loại quặng,
các loại thuốc thử hóa học…bằng các phương pháp phân tích công
cụ, độ nhạy và tính chọn lọc bị giảm đi do ảnh hưởng của các chất có
thành phần chủ yếu.


Sự kết hợp phương pháp làm giàu với các phương pháp phân tích
công cụ đã giúp tăng độ nhạy của phương pháp phân tích công cụ
lên rất nhiều, còn việc sử dụng sự tạo phức cho phép nâng cao được
tính chọn lọc của phương pháp.

tốn thời gian vì vậy cần chọn điều kiện tối ưu như dùng đệm acetat
để duy trì pH ổn định trong khoảng 4,5-5, lựa chọn dung môi là
clorofoc…