BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN VĂN THỎA

VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN
TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”- VẬT LÍ 12 THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN VĂN THỎA

VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN
TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”- VẬT LÍ 12 THPT

Chuyên ngành : Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. NGUYỄN THỊ HỒNG VIỆT

HÀ NỘI, 2015

Luận văn là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn,
giúp đỡ của PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Việt cũng như các thầy, cô giáo trong
khoa Vật lí trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2. Các kết quả nghiên cứu trong luận
văn là hoàn toàn trung thực, khách quan và chưa được sử dụng để bảo vệ
trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.
Hà Nội, tháng 7 năm 2015
Tác giả

Nguyễn Văn Thỏa


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................ 1
2. Mục đích của đề tài .................................................................................... 4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................... 4
4. Giả thuyết khoa học.................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 4
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 5
7. Đóng góp của đề tài.................................................................................... 5
NỘI DUNG ................................................................................................... 7
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG
DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ TỰ LỰC CỦA
HỌC SINH THPT MIỀN NÚI ...................................................................... 7
1.1. DẠY HỌC DỰ ÁN ................................................................................. 7
1.1.1. Khái niệm dạy học dự án ..................................................................... 7
1.1.2. Đặc điểm của dạy học dự án ................................................................. 7
1.1.3. Các giai đoạn của dạy học dự án......................................................... 10
1.1.4. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án........................ 11

1.4.2. Tìm hiểu về thực trạng tổ chức HĐNK tại địa bàn nghiên cứu ........... 31
1.4.2.1. Mục tiêu tìm hiểu thực trạng............................................................ 31
1.4.2.2. Đối tượng và nội dung nghiên cứu................................................... 31
1.4.2.3. Phương pháp nghiên cứu................................................................. 31
1.4.2.4. Kết quả nghiên cứu.......................................................................... 32
Kết luận chương 1 ...................................................................................... 34


Chương 2. VẬN DỤNG DHDA TRONG XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH
HĐNK CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”- VẬT LÍ 12 THPT . 35
2.1. VẬN DỤNG DHDA TRONG XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH HĐNK ...... 35
2.1.1. Các giai đoạn của tiến trình HĐNK theo hướng vận dụng DHDA...... 35
2.1.2. Phân tích các giai đoạn của HĐNK theo hướng vận dụng DHDA ...... 36
2.2. NGHIÊN CỨU NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH, XÂY DỰNG SƠ ĐỒ
CẤU TRÚC LOGIC NỘI DUNG CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”
- VẬT LÍ 12 THPT ...................................................................................... 40
2.2.1. Về chuẩn kiến thức, kĩ năng ............................................................... 40
2.2.1.1. Kiến thức ......................................................................................... 40
2.2.1.2. Kĩ năng............................................................................................ 41
2.2.2. Sơ đồ cấu trúc logic nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” .......... 41
2.3. VẬN DỤNG DHDA TRONG XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH HĐNK
CHƯƠNG "DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU" - VẬT LÍ 12 THPT................... 42
2.3.1. Giai đoạn 1: Lựa chọn chủ đề HĐNK ................................................. 42
2.3.2. Giai đoạn 2: Lập kế hoạch HĐNK ....................................................... 43
2.3.2.1. Xác định mục tiêu HĐNK ................................................................ 43
2.3.2.2. Xác định nội dung và hình thức HĐNK............................................ 44
2.3.2.3. Đối tượng tham gia, ban tổ chức, đại biểu....................................... 48
2.3.2.4. Dự kiến các phương tiện HS cần sử dụng ........................................ 49
2.3.2.5. Dự kiến những khó khăn, sai lầm của học sinh và giải pháp hỗ trợ
của giáo viên ................................................................................................ 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 97
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Chữ viết tắt

Nội dung

1

DHDA

Dạy học dự án

2

ĐHSP

Đại học sư phạm

3

HĐNK

Hoạt động ngoại khóa

4


TTC

Tính tích cực

10

NXB

Nhà xuất bản


1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thời kì mà tri thức và kĩ năng của con người là
những yếu tố cơ bản quyết định sự phát triển của xã hội. Trong xã hội tri thức,
nền giáo dục không chỉ trang bị cho HS những kiến thức nhân loại đã tích lũy
trong lịch sử mà còn phải bồi dưỡng cho họ tính năng động, óc tư duy sáng tạo
và kĩ năng nghề nghiệp. Trước tình hình đó nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho nhà
trường phổ thông là ngoài việc trang bị cho HS những kiến thức và kĩ năng tối
thiểu, cần thiết, các môn học cần phải tạo ra cho HS một tiềm lực nhất định để
khi tham gia vào lao động sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học họ có thể mau
chóng thích ứng với những yêu cầu của xã hội, đó chính là khả năng giải quyết
những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, khả năng tự tìm ra những giải pháp mới. Để
đáp ứng được yêu cầu đó nghành Giáo dục và Đào tạo nước ta cần phài đổ mới
mạnh mẽ, sâu sắc và toàn diện nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Nghị quyết TW 8, khoá XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã ghi rõ:
“Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người

nhiều ứng dụng trong thực tiễn như: giải thích các hiện tượng, chế tạo các
thiết bị kĩ thuật phục vụ cho lao động sản xuất, cho đời sống …Do vậy, giáo
viên càng phải quan tâm đến HĐNK.
Để HĐNK đạt hiệu quả cao thì đòi hỏi người giáo viên phải có hình thức
tổ chức, phương pháp hướng dẫn học sinh tham gia HĐNK một cách phù hợp.
Đối với HS vùng cao Hà Giang nói riêng, HS miền núi nói chung môi
trường giáo dục còn nhiều hạn chế, điều kiện học tập còn nhiều khó khăn và
đặc biệt là trình độ nhận thức của các em còn chưa cao, việc tiếp cận với các
nguồn thông tin còn hạn chế. Tài liệu tham khảo cho cả thầy và trò còn ít do
đó đòi hỏi người thầy phải có phương pháp dạy học phù hợp.


3
Để giải quyết thực tế khó khăn đó, một giải pháp đề xuất có thể xem
xét tính hiệu quả là tăng cường tổ chức DHDA - một hình thức dạy học mở,
hiện nay đang rất phát triển ở các nước tiên tiến. Mặt khác, DHDA thông qua
các HĐNK vật lí được tổ chức tốt còn có thể làm tăng niềm yêu thích, hứng
thú học tập môn vật lí, phát triển toàn diện nhân cách HS. Bên cạnh đó, các
sinh hoạt đội nhóm, bộ môn cũng là những hoạt động giáo dục cần thiết trong
trường phổ thông và rất cần được nghiên cứu tìm hiểu thêm về lý luận để có
thể vận dụng tốt nhất vào thực tế.
Chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 THPT là chương chứa nhiều
kiến thức rất quan trọng và có nhiều ứng dụng trong khoa học kĩ thuật và đời
sống mà trong quá trình tổ chức dạy học trên lớp GV chưa có điều kiện khai
thác được hoặc chưa khơi dậy được cho HS sự hứng thú, tích cực, tự lực tìm
tòi, khám phá.
Liên quan đến nội dung của đề tài đã có một số công trình nghiên cứu
như: Dương Hải Yến Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa về cách xác
định tiêu cự của thấu kính vật lí 11 THPT theo hướng phát huy tính tích cưc
và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh. Luận văn thạc sĩ. ĐHSP Hà Nội

- Nội dung, chương trình: Chương “Dòng điện xoay chiều”- Vật lí 12.
- Địa bàn nghiên cứu: Tại tỉnh Hà Giang.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu dựa trên cơ sở lí luận về DHDA và HĐNK, đồng thời nghiên cứu
nội dung kiến thức về “Dòng điện xoay chiều” để vận dụng DHDA trong xây
dựng tiến trình HĐNK chương “Dòng điện xoay chiều” - Vật lí 12 THPT, thì
có thể góp phần phát huy tính tích cực và tự lực của học sinh THPT miền núi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về:
+ Dạy học dự án
+ Hoạt động ngoại khóa


5
+ Tính tích cực học tập của HS
+ Tính tự lực của HS
5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về:
+ Đặc điểm của học sinh THPT miền núi tỉnh Hà Giang.
+ Thực trạng việc tổ chức HĐNK cho học sinh tại địa bàn nghiên cứu.
5.3 Nghiên cứu nội dung chương trình và xây dựng cấu trúc logic nội dung
chương “Dòng điện xoay chiều”- Vật lí 12 THPT.
+ Nghiên cứu chuẩn kiến thức kĩ năng.
+ Xây dựng sơ đồ logic nội dung kiến thức chương “Dòng điện xoay
chiều”- Vật lí 12.
5.4 Vận dụng DHDA trong xây dựng tiến trình HĐNK nhằm phát huy tính
tích cực và tự lực của học sinh THPT miền núi.
5.5 Vận dụng DHDA trong xây dựng tiến trình HĐNK chương “Dòng điện
xoay chiều”- Vật lí 12 THPT nhằm phát huy tính tích cực và tự lực của học
sinh THPT miền núi.
5.6 Tiến hành thực nghiệm sư phạm, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm,

CỦA HỌC SINH THPT MIỀN NÚI
1.1. DẠY HỌC DỰ ÁN
1.1.1. Khái niệm dạy học dự án
* Khái niệm dự án:
Dự án (tiếng Anh: project) nghĩa là dự thảo, phác thảo, thiết kế. Dự án
có thể hiểu là một dự định, kế hoạch trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời
gian, phương tiện, tài chính, vật chất, nhân lực và cần được thực hiện để đạt
mục tiêu đặt ra.
* Khái niệm dạy học dự án:
DHDA có thể được gọi bằng nhiều tên gọi khác nhau như học dựa trên
dự án, dự án học tập, làm việc dự án,..
Theo Đỗ Hương Trà: “DHDA là một mô hình dạy học lấy học sinh làm
trung tâm, nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua
quá trình học sinh giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng
những kiến thức theo nội dung môn học - được gọi là dự án và cuối cùng phải
tạo ra được sản phẩm thực tiễn...” [26].
Hình thức làm việc chủ yếu trong DHDA là hoạt động nhóm.
Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách đánh giá
khác nhau để giúp HS tạo ra những sản phẩm có chất lượng.
1.1.2. Đặc điểm của dạy học dự án
DHDA có rất nhiều đặc điểm như: định hướng thực tiễn, định hướng
hứng thú, định hướng hành động, định hướng sản phẩm, có tính tự lực cao của
người học, mang tính phức hợp và cộng tác làm việc.


8

Định
hướng
thực tiễn


Tuy nhiên, theo Đỗ Hương Trà thì DHDA có ba đặc điểm quan trọng
nhất bao hàm các đặc điểm trên đó là:
a. Định hướng vào học sinh
- Hứng thú của người học: HS được tham gia chọn đề tài, chủ đề và nội
dung của dự án phù hợp với hứng thú của người học, thúc đẩy mong muốn
của người học, tăng cường năng lực hoàn thành những công việc quan trọng
và mong muốn được đánh giá. Cơ hội cộng tác với bạn bè cũng làm tăng tính
hứng thú của người học. Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục
phát triển trong quá trình thực hiện dự án.
- Tính tự lực cao của người học: Trong dạy học dự án, học sinh tham gia
tích cực và tự lực vào các giao đoạn của quá trình dạy học: Xác định mục
đích, đề xuất dự án, lập kế hoạch, thực hiện dự án và trình bày kết quả thực
hiện. Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo
của người học. Người dạy chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ.
Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của học
sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ.


9
- Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo
nhóm, việc học mang tính xã hội. DHDA thúc đẩy sự cộng tác giữa HS với
GV và giữa HS với nhau. Đôi khi, sự cộng tác được mở rộng đến cộng đồng.
b. Định hướng thực tiễn:
- Gắn liền với hoàn cảnh, có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Chủ đề của dự án
gắn liền với thực tiễn. Nhiệm vụ của dự án cần phù hợp với trình độ và khả
năng của người học.
DHDA tạo ra kinh nghiệm học tập thu hút người học vào những dự án
phức tạp trong thế thới thực và người học sẽ dựa vào đó để phát triển và ứng
dụng các kĩ năng và kiến thức của mình.

dự án

- GV kích thích hứng
thú tạo ĐK cho HS
tham gia.
-HS hoạt động cá nhân,
hoạt động nhóm để
quyết định chủ đề dự án

Lập kế
hoạch dự án

-GV hướng dẫn, động
viên, khích lệ và nhắc
nhở.
-HS lập kế hoạch và
phân công nhiệm vụ
trong nhóm.

Thực hiện
dự án

-HS làm việc theo
nhóm, theo cá nhân để
hoành thành công việc
được giao
-GV giám sát, động
viên, nhắc nhở.

Tổng kết,

các khâu của DHDA, vừa gần gũi, thân thiện với HS nhưng cũng phải có uy
quyền khi tham gia bổ sung, chỉnh sửa và đánh giá quá trình thực hiện dự án.
Vai trò của học sinh: Trong các dự án HS được đưa ra nhiều quyết
định, được hợp tác làm việc, được đưa ra sáng kiến, được trình bày trước đám
đông,... chính HS là người lựa chọn các nguồn dữ liệu, thu thập thông tin từ
các nguồn khác nhau rồi phân tích, tổng hợp và tích lũy kiến thức từ quá trình
làm việc của chính các em. HS hoàn thành việc học thông qua dự án với các
sản phẩm cụ thể và chính các em là người đánh giá và được đánh giá dựa trên
các tiêu chí đã xây dựng trước đó.


12
1.1.5. Đánh giá trong dạy học dự án
1.1.5.1. Mục tiêu của đánh giá
Đánh giá là một phần trong quá trình dạy học, cái đích của đánh giá là
nhằm thúc đẩy việc học và cải tiến cách dạy.
Theo Phạm Vân Ngọc [19] các mục tiêu đánh giá bao gồm:
- Định nghĩa và truyền đạt mục tiêu học tập cho HS một cách rõ ràng.
- Đánh giá kết quả kiến thức, kĩ năng đạt được sau mỗi quá trình học
của HS, phân tích điểm mạnh và điểm yếu của HS, xác nhận kết quả đã đạt
được của HS, dự báo khả năng HS có thể đạt được trong quá trình tiếp theo.
- Đánh giá HS trong quá trình học, cung cấp những phản hồi mang tinh
dự báo đến GV và HS dẫn đến những điều chỉnh cần thiết và hợp lý, tăng
cường hiệu quả dạy và học.
- Khuyến khích HS tự đánh giá và giao tiếp trong học tập.
1.1.5.2. Các phương pháp đánh giá hiện hành
Hiện nay ở các trường phổ thông, đánh giá chủ yếu dựa trên kiểm tra.
Các phương pháp kiểm tra được sử dụng phổ biến là kiểm tra vấn đáp,
kiểm tra viết, kiểm tra thực hành.
- Kiểm tra vấn đáp: Ở trường phổ thông phương pháp này được sử

- Gắn lí thuyết với thực tiễn
- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học;
- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, sáng tạo;
- Phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp, mang tính
tích hợp;
- Phát triển năng lực cộng tác làm việc và kĩ năng giao tiếp;
- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;
- Phát triển năng lực đánh giá.


14
* Mặc dù DHDA có rất nhiều ưu điểm nhưng bên cạnh đó cũng tồn tại một số
hạn chế nhất định:
- Học theo dự án đòi hỏi có thời gian để học sinh nghiên cứu, tìm hiểu;
- Học theo dự án đòi hỏi phương tiện vật chất phù hợp;
- Học theo dự án đòi hỏi GV phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư
phạm, tích cực yêu nghề.
1.2. HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
1.2.1. Khái niệm về hoạt động ngoại khóa
Theo các tác giả Hồ Văn Liên, Vũ Thị Sai [17], HĐNK là hoạt động
được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp, không quy định bắt
buộc trong chương trình. Nó có những đặc trưng là dựa trên tính tự nguyện
của học sinh, có sự hướng dẫn của giáo viên, số lượng học sinh tham gia
không hạn chế; việc đánh giá kết quả thông qua sản phẩm của học sinh làm
được, thông qua sự hứng thú, tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh.
Hoạt động này có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục nội khóa, góp phần phát
triển và hoàn thiện nhân cách, phát huy tính tích cực và tự lực, bồi dưỡng
năng khiếu và tài năng sáng tạo của học sinh. Nội dung ngoại khóa rất phong
phú và đa dạng nhờ đó các kiến thức tiếp thu được trên lớp có cơ hội được áp
dụng, mở rộng thêm trên thực tế, đồng thời có tác dụng nâng cao hứng thú

tri thức, tự mình khám phá... với mong muốn được áp dụng tri thức đã tiếp
thu được vào thực tế một cách tích cực nhất.
- Rèn luyện kĩ năng: HĐNK rèn luyện cho HS một cách toàn diện các kĩ
năng hành động nhận thức như: Bắt trước theo mẫu, thao tác phối hợp, hiểu,
áp dụng, tổng hợp, vận dụng linh hoạt, đánh giá,... Qua đó, HS có được các
kĩ năng thực nghiệm, kĩ năng làm việc tập thể, kĩ năng sống, tổ chức, giao tiếp
định hướng nghề nghiệp…
- Phát triển tư duy: HĐNK rèn luyện và phát triển các năng lực tư duy của
HS như: Óc quan sát và năng lực nhận ra được cái bản chất trong các hiện tượng
vật lý, phát triển ngôn ngữ của HS, tư duy logic, tư duy vật lý…


16
- Giáo dục tinh thần thái độ:
+ HĐNK làm cho quá trình dạy bộ môn thêm phong phú, đa dạng, làm
cho việc học tập của HS thêm lôi cuốn, sinh động, vì vậy có tác dụng khơi
dậy niềm say mê hứng thú học tập, thực hành, lòng ham hiểu biết, yêu khoa
học và phát huy tính tích cực của HS.
+ HĐNK cũng góp phần giáo dục tính tổ chức, tính kế hoạch, tinh thần
làm chủ và hợp tác trên cơ sở những hoạt động thực tế.
1.2.3. Các đặc điểm của hoạt động ngoại khóa
Theo Nguyễn Quang Đông [9], HĐNK nói chung và ngoại khóa Vật lí
nói riêng có những đặc điểm cơ bản sau:
- Phải có kế hoạch cụ thể về hình thức tổ chức, thời gian thực hiện,
phương pháp và nội dung ngoại khóa;
- Việc tổ chức ngoại khóa dựa trên tinh thần tự nguyện tham gia và sự
hứng thú của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên;
- Số lượng học sinh tham gia không hạn chế, có thể là theo nhóm nhưng
cũng có thể là tập thể đông người;
- Nội dung và hình thức hoạt động ngoại khóa phải đa dạng, mềm dẻo để