ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------

NGUYỄN THỊ BÌNH

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG
LỰC LƢỢNG QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN TRONG
TÌNH HÌNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành Hồ Chí Minh học

HÀ NỘI – 2013


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------

NGUYỄN THỊ BÌNH

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG
LỰC LƢỢNG QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN TRONG
TÌNH HÌNH HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học
Mã số: 60 31 02 04

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Quang Hiển


cho tôi hoàn thành khóa học.
Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt
tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất
mong nhận đƣợc những đóng góp quí báu của quí thầy cô và các bạn.
TP. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013
Học viên
Nguyễn Thị Bình

4


MỤC LỤC

Trang
Mở đầu
1.Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................... 1
2.Tình hình nghiên cứu đề tài ................................................................................ 3
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn ............................................... 8
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ................................................ 9
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn ................................... 9
6. Đóng góp của luận văn .................................................................................... 10
7. Kết cấu luận văn .............................................................................................. 10
Chƣơng 1: QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG LỰC
LƢỢNG QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN ......................................................... 11
1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN
.............................................................................................................................. 11
1.1.1. Chiến tranh bảo vệ tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc ................. 11
1.1.2. Quốc phòng, quốc phòng toàn dân và lực lƣợng quốc phòng toàn dân .... 11
1.2. QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG LỰC LƢỢNG QUỐC
PHÒNG TOÀN DÂN .......................................................................................... 13

Trong quá trình dựng nƣớc, các quốc gia dân tộc trên thế giới đều
không thể bỏ qua việc giữ nƣớc, bằng cách này hay cách khác, mỗi quốc gia
đều phải tạo cho mình một lực lƣợng để đảm bảo cho sự trƣờng tồn của dân
tộc. Nhất là các quốc gia hiện nay đang đi theo hƣớng xã hội chủ nghĩa, thì
yêu cầu giữ nƣớc càng quan trọng hơn. Lênin từng nhắc nhở các nƣớc khi bắt
tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội thì phải dốc sức làm việc đó không ngừng,
và nhấn mạnh đồng thời phải không ngừng chăm lo đến khả năng quốc phòng
nhƣ chăm lo đến con ngƣơi của mắt mình.
Quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc Việt Nam là dựng nƣớc phải
đi đôi với giữ nƣớc, quy luật của cách mạng Việt Nam là xây dựng chủ
nghĩa xã hội phải gắn liền với bảo vệ tổ quốc. Năm 1945, sau thắng lợi của
Cách mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh căn dặn: Ngày xƣa các vua Hùng đã
có công dựng nƣớc. Ngày nay, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nƣớc.
Ngƣời luôn canh cánh trong lòng nỗi lo cho sự bình yên và tự do của dân
tộc. Vì thế ngày 2 tháng 9 năm 1945, Ngƣời khẳng định: Toàn dân Việt Nam
quyết đem tất cả tinh thần và lực lƣợng, tính mệnh và của cải để giữ vững
quyền tự do độc lập ấy.
Những năm gần đây, mặc dù đất nƣớc độc lập, nhƣng nền tự do độc lập
ấy luôn luôn bị những thế lực thù địch, phản động tìm cách quấy nhiễu, gây
chiến bất chấp cả luật pháp của quốc tế. Điểm qua một vài vấn đề nổi cộm
nhƣ mất ổn định chính trị trong bạo động ở Tây Nguyên, cạnh tranh kinh tế
nhƣ vấn đề xuất khẩu và cái gọi là “phá giá”, chủ quyền Biển đông và tranh
chấp lãnh hải, … và rất nhiều vấn đề khác nữa đòi hỏi phải cảnh giác cao độ.
Hơn lúc nào hết sự nghiệp đấu tranh cho hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và
chủ nghĩa xã hội phải đƣợc đẩy mạnh với tinh thần chủ động tăng cƣờng khả
năng quốc phòng và anh ninh.
1


Đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự làm phẳng thế giới của công

để xây dựng lực lƣợng quốc phòng toàn dân bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt
Nam xã hội chủ nghĩa.
Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm của Hồ Chí
Minh về xây dựng lực lượng quốc phòng toàn dân trong tình hình hiện
nay” làm luận văn khoa học chính trị, chuyên ngành Hồ Chí Minh học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Tƣ tƣởng quân sự Hồ Chí Minh nói chung, tƣ tƣởng quốc phòng toàn
dân của Ngƣời trong quá trình dựng nƣớc và giữ nƣớc nói riêng, đã có nhiều
công trình khoa học đề cập đến ở nhiều mức độ và cách tiếp cận khác nhau,
nhằm góp phần vào việc tổng kết bài học cách mạng Việt Nam và khẳng định
cống hiến to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự trƣờng tồn của dân tộc
Việt Nam.
Đã có nhiều công trình khoa học của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà
nƣớc, Quân đội và các tổ chức đề cập đến sự nghiệp và tƣ tƣởng quốc phòng
toàn dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhƣ:
Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng quân đội nhân dân Việt
Nam của Bộ quốc phòng, viện lịch sử quân sự Việt Nam, viện khoa học xã
hội nhân văn quân sự, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2007. Cuốn sách là
các bài tham luận của nhiều nhà lãnh đạo, tƣớng lĩnh, sỹ quan cao cấp bộ
quốc phòng, Tổng cục Chính trị, Bộ Tổng tham mƣu, các tổng cục quân
chủng, binh chủng, học viện, viện nghiên cứu và nhiều nhà khoa học, cán bộ
giảng dạy trong ngoài quân đội tổng hợp nghiên cứu làm sáng tỏ giá trị tƣ
tƣởng và sự lãnh đạo chỉ đạo thực tiễn của Chủ Tịch Hồ Chí Minh đối với sự
nghiệp xây dựng quân đội, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong
thời kỳ mới.
Chiến tranh nhân dân quốc phòng toàn dân của đại tƣớng Văn Tiến
Dũng, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1978. Đây là một tập sách gồm nhiều

3




Tư tưởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân của PGS,TS. Nguyễn
Mạnh Hƣởng, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2005. Cuốn sách trình bày
lịch sử tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân từ Cách mạng tháng
Tám đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc. Qua các bài nói,
bài viết của Hồ Chí Minh, cũng nhƣ qua quá trình ngƣời lãnh đạo, chỉ đạo các
cuộc kháng chiến chống xâm lƣợc của dân tộc. Các tác giả cố gắng tìm hiểu
và bƣớc đầu làm rõ những nội dung cơ bản trong tƣ tƣởng về quốc phòng toàn
dân của Hồ Chí Minh trong từng thời kỳ. Cuốn sách cũng dành một dung
lƣợng cho việc vận dụng tƣ tƣởng quốc phòng toàn dân của Ngƣời vào việc
bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Nền quốc phòng toàn dân trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế hiện nay
của Viện Khoa học Xã hội nhân văn quân sự, Nxb Quân đội nhân dân, Hà
Nội, 2002. Cuốn sách quán triệt quan điểm của Đảng về xây dựng và củng cố
nền quốc phòng toàn dân, xây dựng quân đội nhân dân trong điều kiện toàn
cầu hóa kinh tế.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân và ý nghĩa trong xây
dựng nền quốc phòng hiện nay của Phạm Văn Trà, Nxb Quân đội nhân dân,
Hà Nội, 2004. Bàn về quốc phòng nói chung theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và
tầm quan trọng của việc xây dựng nền quốc phòng trong tình hình hiện nay.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước và giữ nước; Quan điểm của Hồ
Chí Minh về xây dựng lực lượng toàn dân bảo vệ an ninh, trật tự của đại
tƣớng Lê Hồng Anh, Nxb Chính trị - Hành chính 2010. Tác phẩm thiên về
phân tích tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh trong quá trình dựng nƣớc, giữ nƣớc và
tập hợp lực lƣợng toàn dân bảo vệ an ninh.
Xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng trong các văn kiện đại
hội XI của Đảng của Đại tá, Ts Trần Đăng Bộ, Tạp chí Khoa học quân sự, số
4, 4/2012. Đây là bài viết đánh giá quan điểm của Đảng trong việc chú trọng
đầu tƣ công nghiệp quốc phòng.

trong lĩnh vực này.
6


Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng Việt
Nam (2.1930 – 8.1945) Của Lê Văn Thái, Hà Nội, 2002. Đề tài trình bày về
mảng xây dựng lực lƣợng vũ trang cách mạng mà không đi vào sự vận dụng.
Tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với quần chúng của
Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí minh
của Nguyễn Văn Hiệp, Hà Nội, 2000. Đề tài đánh giá tầm quan trọng của sự
thống nhất giữa dân với Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Nhƣ vậy hầu nhƣ tất cả các đề tài nêu trên đều có liên quan đến vấn đề
quốc phòng.
Bên cạnh các sách chuyên khảo và những luận văn, luận án thì còn các
bài viết trên các Tạp chí, nhƣ:
Quán triệt quan điểm của Đảng về xây dựng nền quốc phòng toàn dân,
toàn diện của Pgs, Ts Vũ Quang Hiển, Tạp chí lịch sử quân sự.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân của
Trịnh Vương Hồng, Tạp chí Lịch sử quân sự, số 5, 2005.
Một số nội dung cơ bản về xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong
nghị quyết Đại hội XI của Đảng của Pgs, Ts Hoàng Xuân Lâm, Tạp chí Quốc
phòng toàn dân 12/02/2011.
Quán triệt nghị quyết Đại hội XI của Đảng về kết hợp kinh tế với quốc
phòng an ninh của Thiếu tƣớng, Pgs, Ts Trần Trung Tín Cục trƣởng Cục
Kinh tế, Bộ Quốc phòng, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 08/ 8/2011.
Đấu tranh quốc phòng của các triều đại phong kiến Việt Nam của Đại
tá, tiến sỹ Nguyễn Văn Quang và Đại tá, tiến sỹ Nguyễn Văn Dũng, Tạp chí
Quốc phòng toàn dân. Ngày 25/7/2012
Những đề tài, bài viết trên đã góp phần làm sáng tỏ tƣ tƣởng quốc
phòng toàn dân của Hồ Chí Minh, mang ý nghĩa to lớn cho quá trình xây


8


4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu:
- Nội dung quan điểm tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lƣợng
bảo vệ tổ quốc của nền quốc phòng toàn dân.
- Tình hình thực tế xây dựng nền quốc phòng toàn dân theo chủ trƣơng
của Đảng
- Khả năng vận dụng và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về lĩnh
vực lực lƣợng quốc phòng toàn dân
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Đề tài này chỉ làm ở mức độ chung nhất, không thể đi vào chi tiết vì
lý do bí mật quốc gia, đó cũng chính là ý thức trách nhiệm của mỗi công dân.
Vì vậy đề tài chủ yếu đi vào nghiên cứu:
Một số khái niệm liên quan đến quốc phòng toàn dân
Tƣ liệu về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội trong nƣớc và trên
thế giới
Cơ sở hình thành và nội dung quan điểm xây dựng lực lƣợng quốc
phòng toàn dân của Hồ Chí Minh
Toàn bộ thời gian hình thành và phát triển tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về
xây dựng nền quốc phòng toàn dân (1945-1969)
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận:
+ Luận văn dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh
và quân đội, tƣ tƣởng quân sự Hồ Chí Minh, đƣờng lối của Đảng Cộng sản
Việt Nam
+ Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách Nhà nƣớc về
chiến tranh nhân dân và quốc phòng toàn dân .

1.1. Một số khái niệm liên quan đến quốc phòng toàn dân
1.1.1 Chiến tranh bảo vệ tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc
- So sánh sự khác nhau giữa chiến tranh bảo vệ tổ quốc và chiến tranh
giải phóng dân tộc.
Theo từ điển bách khoa quân sự:
Chiến tranh bảo vệ tổ quốc: "Chiến tranh do các quốc gia tiến hành
nhằm bảo vệ độc lập tự do của dân tộc, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ
của đất nƣớc chống lại sự xâm lƣợc của nƣớc ngoài. Chiến tranh bảo vệ tổ
quốc là chính nghĩa, tiến bộ. Trong thời kỳ đế quốc chủ nghĩa, giai cấp tƣ sản
lũng đoạn nhà nƣớc đã lợi dụng khẩu hiệu "bảo vệ tổ quốc" để lôi kéo nhân
dân lao động vào cuộc chiến tranh đế quốc nhằm bảo vệ quyền lợi của họ.
Còn gọi là chiến tranh giữ nước." [34, tr.161]
Chiến tranh giải phóng dân tộc: "Chiến tranh của các dân tộc tiến hành
nhằm lật đổ ách thống trị của nƣớc ngoài giành độc lập dân tộc. Trong thời
đại Đế quốc chủ nghĩa là chiến tranh do các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc
tiến hành chống ách thống trị của chủ nghĩa thực dân. Các cuộc chiến tranh
của nhân dân Việt Nam chống ách đô hộ của các triều đại phong kiến nƣớc
ngoài trƣớc đây, kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ là chiến
tranh giải phóng dân tộc".[34, tr.165]
1.1.2. Quốc phòng, quốc phòng toàn dân và lực lượng quốc phòng
toàn dân
- Trình bày khái niệm quốc phòng toàn dân, các yếu tố cấu thành lực
lƣợng quốc phòng toàn dân: Lực lƣợng vũ trang và lực lƣợng chính trị.
11


Quốc phòng:
Công cuộc giữ nƣớc của một quốc gia, gồm tổng thể các hoạt động đối
nội, đối ngoại của quốc gia nhằm bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền, toàn vẹn
lãnh thổ và nhân dân bằng toàn bộ sức mạnh quân sự, chính trị, kinh tế, văn



hành hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Ngƣời cùng Trung
ƣơng Đảng hoạch định đƣờng lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trƣờng kỳ;
sáng suốt lãnh đạo toàn dân , toàn quân đánh địch theo cách đánh của ta, hạn
chế ƣu thế vũ khí của quân xâm lƣợc; thực hành chiến tranh nhân dân rộng
rãi, kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy; vừa đánh địch vừa
bồi dƣỡng sức ta, khoét sâu chỗ yếu chí tử của quân xâm lƣợc là tiến hành
chiến tranh phi nghĩa. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, sau thắng lợi to
lớn, toàn diện của quân dân ta trên khắp các chiến trƣờng, Ngƣời cùng với
Trung ƣơng Đảng quyết định mở chiến dịch quyết chiến chiến lƣợc ở Điện
Biên trên miền Tây Bắc, đánh bại ý chí xâm lƣợc của đối phƣơng, giải phóng
miền Bắc. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, sau nhiều chiến dịch thắng
lợi to lớn của quân và dân ta, do kẻ thù của dân tộc là một siêu cƣờng trong
thế giới tƣ bản, nên Ngƣời và Trung ƣơng Đảng chủ trƣơng "chống rèm cho
nó ra", thực hiện vừa đánh vừa đàm. Quán triệt tƣ tƣởng quân sự của Ngƣời,
khi Mỹ buộc phải rút quân, phát huy ƣu thế, thế trận của chiến tranh nhân
dân, Đảng lãnh đạo toàn dân đánh cho "ngụy nhào" bằng một chiến dịch lịch
sử mang tên Hồ Chí Minh, giải phóng hoàn toàn đất nƣớc, thống nhất Tổ
quốc thân yêu.
Nét đặc sắc trong truyền thống dân tộc về xây dựng quân đội là coi
trọng yếu tố chất lƣợng "quân quý ở tinh nhuệ". Theo phƣơng châm đó, quân
đội Đại Việt trong nhiều triều đại tuy không đông lắm về số lƣợng nhƣng đặc
biệt tinh nhuệ, thiện chiến, đã đánh bại nhiều quân đội xâm lƣợc nhƣ quân
Tống thời Lý, quân Mông – Nguyên thời Trần, quân Minh thời Lê Sở, quân
Thanh thời Tây Sơn, v.v…
Để xây dựng quân đội mạnh, dân tộc ta đặc biệt quan tâm giải quyết hai
khâu then chốt. Thứ nhất, tuyển chọn và rèn luyện đội ngũ tƣớng lĩnh có năng
lực chỉ huy, tài trí, trung thành, quân sĩ thiện chiến. Thứ hai, giáo dục sự đoàn
kết nhất trí, chung sức chung lòng của tƣớng sĩ để có đƣợc "đội quân một


19