MỤC LỤC


NHÓM 1: ĐÁNH GIÁ THIỆT HẠI KINH TẾ DO Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
TẠI LÀNG NGHỀ BÚN PHÚ ĐÔ
LỜI MỞ ĐẦU
-

-

-

Làng nghề Việt Nam là một nét đặc sắc trong nền văn hóa dân tộc, mang theo
những giá trị truyền thống của con người Việt Nam. Tuy nhiên việc ô nhiễm
làng nghề đang là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng đến không chỉ sức khỏe
của người dân trong khu vực mà còn ảnh hưởng đến cả nền kinh tế, xã hội. Vấn
đề này hiện vẫn chưa được chính quyền địa phương cũng như Chính Phủ quan
tâm một cách thích đáng, khiến cho tình hình ngày càng nghiêm trọng.
Làng bún Phú Đô nằm ngay tại thủ đô Hà Nội nhưng cũng đang là một làng
nghề gây ô nhiễm môi trường. Với kinh nghiệm trong việc sản xuất bún lâu
năm, nhưng dường như những người làm nghề ở đây không ý thức đến nhữn tác
hại họ đã và đang gây ra cho môi trường xung quanh, cũng như ảnh hưởng của
nó đến đời sống người dân trong khu vực.

Trong vấn đề này xã hội đã và đang giải quyết như thế nào. Dựa trên thực tế đó,
chúng em quyết định chọn đề tài: “Ô nhiễm môi trường ở làng bún Phú Đô”
làm đề tài nghiên cứu. Mục đích là làm rõ thực trạng ô nhiễm môi trường và
phân tích các giải pháp để từ đó đưa ra ý kiến nhằm cải thiện môi trường ở làng
nghề này.
2


ước, tổ chức cộng đồng xã hội…
+ Các điều kiện tác động (chủ yếu và cơ bản là hoạt động phát triển kinh tế)
gồm:
● Các chương trình và dự án phát triển kinh tế, hoạt động quân sự, chiến
tranh…
● Các hoạt động kinh tế: nông nghiệp, ngư nghiệp, công nghiệp, xây dựng, đô
thị hóa…
● Công nghệ, kỹ thuật, quản lý.
1.2 Khái niệm liên quan đến ô nhiễm môi trường
•

3


- Khái niệm ô nhiễm môi trường: Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính
chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường, thay đổi trực tiếp hoặc gián
tiếp các thành phần và đặc tính vật lý, hóa học, nhiệt độ, sinh học, chất hòa tan,
chất phóng xạ… ở bất kỳ thành phần nào của môi trường hay toàn bộ môi trường
vượt quá mức cho phép đã được xác định.
- Chất gây ô nhiễm là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại, gây
tổn hại hoặc có tiềm năng gây tổn hại đến sức khỏe, sự an toàn hay sự phát triển
của con người và sinh vật trong môi trường đó. Chất gây ô nhiễm có thể là chất rắn
(như rác) hay chất lỏng (các dung dịch hóa học, chất thải của dệt nhuộm, rượu, chế
biến thực phẩm), hoặc chất khí (SO 2 trong núi lửa phun, NO2 trong khói xe, CO từ
khói đun …), các kim loại nặng như chì, đồng … cũng có khi nó vừa ở thể hơi vừa
ở thể rắn như thăng hoa hay ở dạng trung gian.
- Suy thoái môi trường là sự làm thay đổi chất lượng và số lượng của thành phần
môi trường, gây ảnh hưởng xấu cho đời sống của con người và thiên nhiên.
- Sự cố môi trường là các tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của
con người hoặc biến đổi bất thường của thiên nhiên, gây suy thoái môi trường

nguồn thải ra các chất gây ô nhiễm. Có nhiều cách chia các nguồn gây ô nhiễm.
-

-

-

Theo tính chất hoạt động, gồm 4 nhóm: quá trình sản xuất (nông nghiệp, công
nghiệp, du lịch, tiểu thủ công nghiệp); quá trình giao thông vận tải; sinh hoạt;
và tự nhiên.
Theo phân bố không gian, gồm 3 nhóm: điểm ô nhiễm, cố định (khói nhà máy
gây ô nhiễm cố định); đường ô nhiễm, di động (xe cộ gây ô nhiễm trên đường);
vùng ô nhiễm, lan tỏa: vùng thành thị, khu công nghiệp gây ô nhiễm và lan tỏa
trong thành phố đến vùng nông thôn.
Theo nguồn phát sinh, gồm nguồn ô nhiễm sơ cấp và nguồn ô nhiễm thứ cấp:
Nguồn ô nhiễm sơ cấp là chất ô nhiễm từ nguồn thải trực tiếp vào môi trường;
Nguồn ô nhiễm thứ cấp là chất ô nhiễm được tạo thành từ nguồn sơ cấp và đã
biến đổi qua trung gian rồi mới tới môi trường gây ô nhiễm.

Mức độ tác động từ các nguồn gây ô nhiễm nói trên còn tùy thuộc vào 3 nhóm yếu
tố: quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động của môi trường,
trong đó quy mô dân số là yếu tố quan trọng nhất.
1.4 Mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường
Mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường được thể hiện dưới dạng mô hình cân
bằng vật chất, dựa trên cơ sở nhiệt động lực học.
-

Quy luật nhiệt động lực học thứ I: Hoạt động kinh tế là một quá trình chuyển
đổi vật chất và năng lượng. Chúng ta không thể hủy hoại vật chất và năng
lượng theo nghĩa tuyệt đối, nên chúng sẽ tái xuất hiện như chất thải và cuối

sang tỉ lệ chất thải thấp trong khi vẫn giữ nguyên tổng số.
c) Tăng (Rp’+ Rc’): khả năng thứ ba là tăng tái tuần hoàn để giảm bớt lượng chất
thải. Tuy nhiên, nguồn vật chất đã chuyển hóa thành năng lượng thì không thể
phục hồi được. Ngoài ra bản thân quá trình tái tuần hoàn cũng có thể tạo nên chất
thải.
Mô hình cân bằng vật chất cho chúng ta thấy rõ môi trường có 3 chức năng và dịch
vụ cơ bản có giá trị về mặt kinh tế:
-

-

Cung cấp tài nguyên thiên nhiên có thể tái tạo và không tái tạo: các tài nguyên
này cung cấp nơi ở, thức ăn, vật liệu làm công cụ cho sản xuất sản phẩm tiêu
dùng.
Tạo ra không gian sống, phục vụ con người với những cảnh quan thiên nhiên
để thưởng thức về mặt thẩm mỹ, vui chơi giải trí, đem lại niềm vui tinh thần.
Hấp thụ chất thải.
6


1.4 Vai trò của làng nghề và một số liên quan đến ô nhiễm môi trường làng

nghề:
Phát triển làng nghề có vai trò quan trọng trong xây dựng nông thôn mới, góp phần
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập cho người dân
nông thôn.
Dựa trên các yếu tố tương đồng về ngành sản xuất, sản phẩm, thị trường nguyên
vật liệu và tiêu thụ sản phẩm, có thể chia hoạt động làng nghề nước ta ra thành 6
nhóm ngành chính gồm: Thủ công mỹ nghệ; chế biến lương thực, thực phẩm; chăn
nuôi, giết mổ; dệt nhuộm, ươm tơ, thuộc da; vật liệu xây dựng, khai thác đá; tái

Khi hành động của một đối tượng (có thể là cá nhân hoặc hãng) có ảnh hưởng trực
tiếp đến phúc lợi của một đối tượng khác, nhưng những ảnh hưởng đó lại không
được phản ánh trong giá cả thị trường thì ảnh hưởng đó được gọi là ngoại ứng.
Ngoại ứng tồn tại khi:
-

Cái giá phải trả hoặc cái lợi của tư nhân không bằng cái giá phải trả hoặc cái lợi
của xã hội.
Phúc lợi của người tiêu dùng hay người sản xuất bị ảnh hưởng bởi những người
tiêu dùng hay những người sản xuất khác.
Các chi phí, các lợi ích không được xem xét đầy đủ bởi những người sản xuất
hay những người tiêu dùng khi họ tiến hành các hoạt động sản xuất hay tiêu
dùng.

Ngoại ứng có thể xảy ra trong mối quan hệ giữa những người sản xuất – sản xuất;
sản xuất – tiêu dùng, tiêu dùng – tiêu dùng.
Trong ngoại ứng, việc ai là người gây tác hại (hay lợi ích) cho ai nhiều khi chỉ
mang tính tương đối.
Ngoại ứng có thể tích cực hay tiêu cực.
Sự phân biệt giữa tính chất tích cực và tiêu cực của ngoại ứng chỉ là tương đối.
Tất cả các ngoại ứng đều phi hiệu quả.
 Ngoại ứng tiêu cực
Ngoại ứng tiêu cực là những chi phí áp đặt lên một đối tượng thứ ba (ngoài người
mua và người bán trên thị trường), nhưng chi phí đố lại không được phản ánh trong
giá cả thị trường.
Ngoại ứng tiêu cực phát sinh khi hoạt động của một bên làm phát sinh các chi phí
cho bên khác. Ngoại ứng tiêu cực xuất hiện vì doanh nghiệp không muốn chịu
trách nhiệm về các chi phí ngoại ứng mà họ gây ra cho ngư dân khi đưa ra các
quyết định sản xuất của mình. Ngoại ứng tiêu cực làm phát sinh chi phí ngoại ứng,
do đó chi phí xã hội lớn hơn chi phí tư nhân.

MPC

P'
A

N
P

MEC

0
Q’

Q

Q

Hình trên mô tả hoạt động của xưởng sản xuất bún ở Phú Đô. Trục hoành cho biết sản
lượng bún mà xưởng sản xuất ra, tính bằng tiền; trục tung đo lường chi phí và lợi ích
mà hoạt động này tạo ra, tính bằng tiền. Đường MPC thể hiện chi phí tư nhân biên.
10


Đường chi phí cận biên xã hội (MSC) sẽ gồm 2 thành phần: thứ nhất là chi phí sản
xuất của xưởng phản ánh trên đường MPC; thứ hai là chi phí thiệt hại mà các hộ gia
đình phải gánh chịu được thể hiện bằng đường MEC. Như vậy, MSC=MPC+MEC.
Nếu như xưởng tối đa hóa lợi nhuận, họ sẽ sản xuất tại điểm A là điểm tại đó
MPC=MPB, điểm này gọi là điểm tối ưu thị trường. Mặt khác, mức sản lượng tối ưu
theo quan điểm xã hội đặt tại E, là điểm tại đó MSC=MSB. Như vậy, xưởng gây ngoại
ứng tiêu cực đã sản xuất nhiều hơn so với mức sản lượng tối ưu xã hội.

nơi sản xuất. Một trong những nguồn cung cấp lớn tại Hà Nội là làng bún Phú Đô.

11


Làng bún Phú Đô thuộc xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm. Làng ở cách trung tâm Hà Nội
khoảng 10km về phía Tây Nam. Phía Bắc giáp xã Mỹ Đình, phía Nam giáp đường cao
tốc Láng- Hòa Lạc, phía Đông giáp thôn Mễ Trì thượng, phía Tây giáp sông Nhuệ.
Tổng diện tích tự nhiên của làng nghề là 258,6 ha, trong đó đất nông nghiệp là 164,6
ha. Hàng năm, Phú Đô sản xuất ra khoảng 5.000 tấn bún - chiếm khoảng 50% thị
trường Hà Nội. Toàn thôn Phú Đô có hơn 1.270 hộ với gần 8.000 nhân khẩu thì có tới
gần 500 hộ sản xuất bún và khoảng 650 hộ tiêu thụ bún, toàn bộ các hộ đều là xã viên
của HTX Phú Đô.

12


Nghề làm bún đã trở thành nghề chính ở Phú Đô. Tuy nhiên, vấn đề nổi cộm bị dư
luận nhiều lần lên tiếng ở Phú Đô là ô nhiễm môi trường và mất vệ sinh an toàn thực
phẩm do người dân ham lợi nhuận. Ấn tượng khi về thăm thôn Phú Đô không phải là
những hình ảnh của một làng nghề sản xuất bún truyền thống lâu đời từ hơn 400 năm
nức tiếng khắp đất Hà Thành mà là một Phú Đô đã bị ô nhiễm nguồn nước trầm trọng.
Theo những chia sẻ của người dân sống nơi đây, trước kia người dân có thể tắm, lội và
bắt cá dưới khúc sông Nhuệ nhưng giờ thì không thể vì sông đã bị ô nhiễm nặng.
Không những thế cái ao duy nhất trong làng, trước kia là nơi nghỉ mát, điều hòa không
khí cũng đã trở nên biến dạng và bốc mùi. Một ngày người dân nơi đây phải chứng
kiến biết bao nhiêu bụi bẩn, dầu rửa bát, xà phòng, rác thải sinh hoạt, vật liệu xây
dựng, nước thải bẩn chưa qua xử lý… thải ra cống tiêu nước đổ thẳng ra sông. Và có
một sự thật mà không ai có thể phủ nhận đó là nước thải làm từ việc làm bún là một
trong những nhân tố chính làm biến màu ao hồ, sông ngòi quanh khu vực này


Tại các cơ sở sản xuất bún, những chiếc thùng bằng nhựa màu xanh là dụng cụ dùng
để ủ bột, lớp bọt trắng sùi lên mép thùng, có mùi chua. Làm bún bắt buộc phải ủ gạo từ
2 đến 3 ngày cho lên men, sau đó mới làm tiếp các công đoạn khác. Họ dùng tay trần
để thực hiện công đoạn nhào và trộn bột.

15


Họ cho biết anh thường ngâm gạo, ngâm bột từ nguồn nước giếng khoan. Anh Bốn nói
rằng nước như vậy là sạch bởi nó được lọc qua than đá, sỏi, cát.
Người dân thôn Phú Đô cho biết: Hàng tuần, xã vẫn thường tổ chức tuyên truyền về
vệ sinh an toàn thực phẩm và nhắc nhở người làm nghề nâng cao ý thức trên loa phát
thanh của thôn và trong các kỳ họp toàn dân.
Kết quả phân tích mẫu nước thải, khí thải ở làng nghề của ngành chức năng cho thấy,
hầu hết đều vượt tiêu chuẩn cho phép gấp nhiều lần. Không những ảnh hưởng đến
cuộc sống, sức khoẻ của người dân, ô nhiễm làng nghề còn làm ô nhiễm luôn cả nguồn
nước nước mặt, đến nỗi một số nơi, cỏ cây, hoặc tôm cá dưới ao không thể sống nổi.
Mẫu nước thải tại hệ thống cống,hàm lượng BOD vượt tiêu chuẩn cho phép . Hiện
nay, làng bún Phú Đô trung bình sản xuất 50 tấn bún/ngày, cung cấp cho gần một nửa
thị trường Hà Nội. Theo kết quả khảo sát của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường
– Đại học Bách khoa Hà Nội, thì mẫu nước thải tại hệ thống cống chung cuối làng có
chứa hàm lượng BOD vượt tiêu chuẩn cho phép từ 3 – 4 lần, cặn lơ lửng, chất hữu cơ,
nitơ, phốt pho trong nước thải rất cao gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng.

16


Nói về những giải pháp của xã nhằm hạn chế, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi
trường ở làng bún Phú Đô, bà Nguyễn Thị Hường – Phó Chủ tịch UBND xã Mễ Trì

Ô nhiễm nước ảnh hưởng trực tiếp đến các sinh vật nước, đặc biệt là vùng sông, do
nước chịu tác động của ô nhiễm nhiều nhất. Nhiều loài thuỷ sinh do hấp thụ các chất
độc trong nước, thời gian lâu ngày gây biến đổi trong cơ thể nhiều loài thuỷ sinh, một
số trường hợp gây đột biến gen, tạo nhiều loài mới, một số trường hợp làm cho nhiều
loài thuỷ sinh chết.

19


Nguồn nước thải không qua xử lý không chỉ gây ra ô nhiễm nguồn nước mà nó còn
thấm vào đất gây nên ô nhiễm đất và ô nhiễm nguồn nước ngầm.
b, Ô nhiễm đất
Nước bị ô nhiễm mang nhiều chất vô cơ và hữu cơ thấm vào đất gây ô nhiễm nghiêm
trọng cho đất. Khi các chất ô nhiễm từ nước thấm vào đất không những gây ảnh hưởng
đến đất mà còn ảnh hưởng đến cả các sinh vật đang sinh sống trong đất.Các chất ô
nhiễm làm giảm quá trình hoạt động phân hủy chất của một số vi sinh vật trong đất. Là
nguyên nhân làm cho nhiều cây cối còi cọc, khả năng chống chịu kém, không phát
triển được hoặc có thể bị thối gốc mà chết.

20


c, Ô nhiễm không khí
Ô nhiễm môi trường nước không chỉ ảnh hưởng đến con người, đất, nước mà còn ảnh
hưởng đến không khí. Các hợp chất hữu cơ, vô cơ độc hại trong nước thải thông qua
vòng tuần hoàn nước, theo hơi nước vào không khí làm cho mật độ bụi bẩn trong
21


không khí tăng lên. Không chỉ vậy, các hơi nước này còn là giá bám cho các vi sinh



Trước đây, người dân có thể tắm được bằng nước ao, nhưng bây giờ thì không tắm,
không rửa được dưới ao. Ao bây giờ cũng không thả cá được, vì ô nhiễm nặng. Một
ngàybao nhiêu bụi bẩn, dầu rửa bát, xà phòng… thải ra cống tiêu nước đều tràn cả vào
ao. Mưa thì nó thoát đi, nhưng nắng thì đọng lại, mùi hôi bốc lên rất khó chịu.
Kết quả khảo sát mới đây nhất của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường Đại học
bách khoa Hà Nội, đưa ra những con số báo động: 100% mẫu nước thải ở các làng
nghề có thông số vượt quá tiêu chuẩn cho phép; nước mặt, nước ngầm đều có dấu hiệu
ô nhiễm. Hàm lượng BOD trong nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép từ 3 - 4 lần, cặn
lơ lửng, chất hữu cơ, nitơ, phốt pho trong nước thải rất cao.
b. Ảnh hưởng đến con người

Báo cáo môi trường quốc gia năm 2008 cho thấy, tại nhiều làng nghề, tỷ lệ người mắc
bệnh (đặc biệt là nhóm người trong độ tuổi lao động) đang có xu hướng gia tăng. Tuổi
thọ trung bình của người dân tại các làng nghề ngày càng giảm, thấp hơn 10 năm so
với làng không làm nghề. Tại các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm, bệnh phụ
khoa chiếm chủ yếu (13 – 38%), bệnh về đường tiêu hóa (8 – 30%), bệnh viêm da (4,5
- 23%), bệnh đường hô hấp (6 - 18%), bệnh đau mắt (9 – 15%). Tỷ lệ mắc bệnh nghề
nghiệp ở làng nghề Dương Liễu 70%, làng bún Phú Đô là 50%.

24


Tác hại của ô nhiễm môi trường qua các chỉ số là hết sức lo ngại. Dòng sông chảy qua
thôn trước trong xanh, nhưng giờ đây vì bị ô nhiễm mà trở nên đen kịt. Vào những
ngày hè nắng nóng, nước bốc mùi nồng nặc khiến người dân xung quanh không thể
nào thở nổi. Nhưng vì cuộc sống mưu sinh, người dân ở đây vẫn phải sống trong môi
trường đó dù biết rằng sức khỏe đang bị đe dọa hàng ngày.
Những vấn đề nổi cộm trên không chỉ làm ô nhiễm nghiêm trọng không khí, nguồn