Thất lạc trên đường dịch thuật
Ảnh hưởng của quá trình dịch thuật trên
các tài liệu truyền thông sức khoẻ

© Hoàng

thị Diệu-Hiền, MN, MPH


Yêu cầu công nhận công trình của tác giả khi sử dụng tài liệu này.


Nghiên cứu này là một phần của luận án thạc sĩ tại University
of Washington Seattle

với sự hỗ trợ của Trung tâm Truyền thông và Giáo dục Sức
khỏe Trung ương và thành phố Hồ Chí Minh
và được sự tài trợ của



Small Research Grant của Ford Foundation
Nursing Graduate Leadership Enhancement for Culturally
Competent Care: Children and Adolescents with Special
Health Care Needs, Families and Communities Training
Grant, Number 5 T80 MC 00002-37 tại University of
Washington School of Nursing ở Seattle do Vụ Sức khỏe bà
mẹ trẻ em, Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế Hoa Kỳ tài trợ
2




4


Lý thuyết



Từ và vật không tự nó có ý nghĩa
(Jandt, 1998)



Không thể tách rời ngôn ngữ ra khỏi bối
cảnh văn hoá và xã hội
(Hymes, 1964, 1979)

5


Lý thuyết


Có kiến thức về 2 thứ tiếng là cần thiết
trong việc dịch thuật, nhưng chưa đủ để
giúp người ta trở thành một dịch giả hay
phiên dịch viên giỏi.
(Deslisle, 1988)





Cảm xúc

(Kreps & Thornton, 1994)

8


Phương pháp



Phỏng vấn sâu: cán bộ chương trình
Tài liệu truyền thông đắc ý nhất
 Những bước thực hiện
 Đối tượng truyền thông & thông điệp




Thảo luận nhóm: đối tượng sử dụng
Ý nghĩa
 Cảm giác


9


Kết quả



Kết quả
Những bước thực hiện







Tiếng Anh  dịch  dịch ngược lại  sửa 
dịch ngược lại  sửa lần cuối  hiệu đính 
thử nghiệm
Tiếng Anh  dịch  kiểm tra  sửa  kiểm
tra lần 2  sửa lần cuối  hiệu đính  thử
nghiệm với đối tượng
Tiếng Việt  góp ý của đồng nghiệp  sửa 
hiệu đính  sửa lần cuối  thử nghiệm với đt
11


Kết quả
Ảnh hưởng của những bước tiến hành









Một dịch giả giỏi cần được hoà mình trong
cả 2 nền văn hoá để có thể cảm nhận
được ý nghĩa của cả 2 bên

14


Phân tích



Những yếu tố văn hoá, xã hội có ảnh
hưởng rất lớn trong việc dịch thuật


Ví dụ:

Tài liệu từ nước ngoài nói rằng người ăn chay
trường dễ bị thiếu lysine
 Nếu dịch chính xác và truyền bá ở VN là sai vì
người ăn chay trường ở VN ăn nhiều chất đậu
phụ (tàu hủ) là thực phẩm chứa nhiều lysine


15


Đề nghị




Values

17


Đề nghị



Trao đổi với những người nói thạo ngôn
ngữ cần dịch và thông hiểu đời sống xã
hội của nơi dùng ngôn ngữ đó


Scum

18


Đề nghị


Lập một danh mục riêng những từ hay
cụm từ khó dịch


Control


Sự hiểu của đối tượng truyền thông là
quyết định cuối cùng cho sự lựa chọn
Không nên dùng một công cụ để đánh giá
giá trị của chính nó
20


Đề nghị





Khi nào có thể, nên từ bỏ việc dịch


Viết bài mới dựa trên gốc (adaptation)



Sáng tác bài mới hoàn toàn bằng tiếng Việt

Luôn luôn thử nghiệm với những người có
đặc điểm tương tự như đối tượng truyền
thông
21


Translations Gone Wild

ngược lại: chưa đủ

Thử nghiệm thực địa: không thể thiếu
23


Kết luận



Chất lượng bài dịch là một phần quan
trọng cho sự thành công trong truyền
thông


Chính xác và thoát ý



Gây cảm tình

24


“Egad, I think the interpreter is the
hardest to understand of the two!”

Sheridan, Richard Brinsley. (1751-1816). The Critic, ii.

25