Chấm và trả bài Làm văn theo quy trình khoa học để nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn
ở trườngTHPT

CHẤM VÀ TRẢ BÀI LÀM VĂN THEO QUY TRÌNH KHOA HỌC ĐỂ
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY- HỌC
MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn Ngữ Văn ở trường Trung học phổ thông (THPT) bao gồm ba phân môn:
Đọc Văn, Tiếng Việt và Làm Văn. Mỗi phân môn đều có nhiệm vụ riêng nhưng liên
quan chặt chẽ với nhau và có tầm quan trọng như nhau trong việc nâng cao năng lực
học Văn của học sinh. Vì thế, muốn nâng cao chất lượng dạy - học môn Ngữ Văn ở
trường THPT cần phải nâng cao chất lượng dạy - học từng phân môn một cách đồng
bộ. Tuy nhiên việc dạy - học môn Ngữ Văn ở nhiều trường lại đang diễn ra tình trạng
cả người dạy lẫn người học đều dành sự ưu ái nhiều hơn cho hai phân môn Đọc Văn
và Tiếng Việt. Phân môn Làm Văn, vì thế trở thành mảnh đất hiu hắt nhất trong lãnh
thổ môn Ngữ Văn. Theo đó, hiệu quả của việc dạy-học phân môn này không cao.
Đối với phân môn Làm Văn, việc dạy - học không dừng lại ở các kiến thức lý
thuyết như các bước làm một bài văn, cấu trúc một bài làm văn, cách thức làm các
kiểu bài văn khác nhau,…Nó đòi hỏi học sinh phải thực hành bằng cách viết các bài
văn. Bài làm văn chính là sản phẩm phản ánh tương đối đầy đủ và trung thực năng lực
cũng như kết quả học Văn của học sinh. Sản phẩm này cho chúng ta biết các em đã
lĩnh hội và vận dụng được đến mức độ nào các kiến thức của cả ba phân môn Làm
Văn, Đọc Văn và Tiếng Việt. Chính vì thế việc chấm và trả bài làm văn của học sinh
có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá và nâng cao chất lượng môn học.
Chấm và trả bài không được phép dừng lại ở mục tiêu đánh giá và thông báo kết quả
học tập môn Ngữ Văn của các em bằng điểm số. Nó phải hướng tới những mục tiêu
cao hơn là giúp các em tự đánh giá, tự nâng cao năng lực viết bài, năng lực học Văn
của bản thân theo hướng phát huy tư duy độc lập, sáng tạo và tính chủ động, tích cực
của học sinh. Nhưng chấm và trả bài Làm Văn như thế nào để nó thực sự phát huy tác
dụng trong việc nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn ở các nhà trường là việc
làm không dễ dàng.

Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ Văn do Bộ Giáo dục và Đào
tạo ban hành, phân môn Làm Văn được học đều từ chương trình lớp 10 đến lớp 12 và
được xây dựng trong mối quan hệ hữu cơ với các phân môn Đọc Văn, Tiếng Việt theo
quan điểm tích hợp. Nội dung chương trình Làm Văn gồm hai phần: lý thuyết và thực
hành. Trong đó, về thực hành chương trình chú trọng đến các giờ luyện tập, các bài
viết và tương ứng với nó là các giờ trả bài làm văn. Giữa các tiết viết bài và trả bài
làm văn là khoảng thời gian khoảng 02 tuần để giáo viên thực hiện việc chấm bài.
Việc chấm bài làm văn được giáo viên tiến hành độc lập, việc trả bài làm văn
trên lớp lại được tiến hành trong sự phối kết hợp giữa giáo viên và học sinh. Mặc dù
vậy hai khâu này có liên quan chặt chẽ với nhau và đều rất quan trọng, đều không thể
thiếu trong quy trình dạy Ngữ Văn nói chung, dạy Làm Văn nói riêng. Chưa hoàn tất
công việc chấm - trả bài là chưa hoàn thành quý trình dạy học Làm Văn. Chấm bài kỹ
lưỡng và khoa học là cơ sở để có một tiết trả bài hiệu quả. Thế nhưng, qua việc dự giờ
hoặc kiểm tra việc chấm- trả bài Làm Văn, chúng tôi thấy khá nhiều giáo viên đã coi
nhẹ một trong hai khâu này - khâu dễ bị bỏ qua hoặc coi nhẹ nhiều nhất là trả bài trên
lớp. Biểu hiện cụ thể của sự nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của việc chấmtrả bài là giáo viên chỉ cho điểm vào bài làm văn của học sinh, không phê, không
nhận xét, không chỉ ra các lỗi và định hướng chữa lỗi; hoặc làm những việc trên một
cách sơ sài. Trong giờ trả bài không thực hiện tuần tự những bước cần có trong quy
trình trả bài, nặng về thông báo điểm, đọc bài văn hay, phê bình bài viết chưa tốt,…
Từ các cơ sở về chương trình và sách giáo khoa cũng như thực tế chấm- trả bài
của nhiều giáo viên ở trường THPT, trong đó có trường THPT Sông Ray; trên cơ sở
tham khảo tài liệu và rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy của bản thân, trong năm
học 2010- 2011, chúng tôi đã thực chấm - trả bài theo quy trình cụ thể, khoa học để
nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học môn Ngữ Văn

Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

2



- Tiến hành chấm bài: Việc chấm bài làm văn muốn đạt hiệu quả nên tuân thủ
các bước sau:
+ Bước 1: Giáo viên đọc lướt qua một số bài làm của học sinh trong sự đối
chiếu ngầm với đáp án, biểu điểm đã xây dựng để nắm tình hình chung và có những
định hướng ban đầu cho việc chấm điểm.
+ Bước 2: Dựa vào các tiêu chí, biểu điểm và thực tế bài làm của các em để cân
nhắc chấm từng bài viết. Trong quá trình chấm bài, đồng thời với việc đối chiếu bài
làm của học sinh với đáp án, biểu điểm giáo viên cần ghi chú ngay trên bài những từ
ngữ, hình ảnh, câu, đoạn văn,…các em sử dụng hoặc khai thác tốt cũng như những lỗi
các em mắc phải (giáo viên dùng ký hiệu đã quy ước với học sinh để ghi chú). Thậm
chí, để tiện cho việc theo dõi tình hình làm văn của học sinh qua các bài viết cũng như
để việc chữa lỗi trong tiết trả bài đạt hiệu quả, giáo viên cần có sổ theo dõi chấm văn.
Việc ghi nhận những ưu, khuyết điểm của các em về mặt kiến thức, kỹ năng,…giúp
Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

3


Chấm và trả bài Làm văn theo quy trình khoa học để nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn
ở trườngTHPT

giáo viên thuận tiện trong việc động viên khuyến khích hoặc sửa chữa lỗi cho học
sinh.
+ Bước 3: Ghi nhận xét và cho điểm vào bài làm văn của học sinh. Ghi lời phê
vào bài của học sinh, giáo viên cần chú ý: lời nhận xét của giáo viên cần chỉ ra chính
xác, cụ thể những ưu điểm cần phát huy, những nhược điểm cần khắc phục của bài
viết. Lời phê phải đảm bảo tính mô phạm, tôn trọng nhân cách học sinh. Lời phê cần
đảm bảo tính cân đối về ưu và nhược điểm của học sinh qua bài làm. Việc ghi điểm
vào bài làm của học sinh cũng cần cẩn trọng. Khi chấm từng bài cụ thể, giáo viên có
thể ghi điểm vào góc bài hoặc tờ giấy khác để tiện điều chỉnh khi cần. Khi hoàn tất

đầy đủ
(ký hiệu
thứ
tự
các ý/nội
dung
thiếu so
với đáp
án trong
ghi chú)

Vận dung kiến
thức
Hay,
Sai sót
sáng tạo

SL:
TL:

SL:
TL:

Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

SL:
TL:

SL:
TL:

Sử
dụng
phép liên kết
Phù
Chưa
hợp, phù
hiệu hợp
quả

Chính
câu
Đúng,
hay,
sáng
tạo

SL:
TL:

SL:
TL:

SL:
TL:

tả, từ, Đoạn văn

Trình bày

Sai sót Đạt

SL:
TL:

SL:
TL:

SL:
TL:

Bảng thống kê điểm số
Bài viết số:
Lớp:
Sĩ số:
Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm Điểm
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
SL:
TL:

SL:
TL:

TL:

Điểm dưới trung bình
Số lượng:
Tỷ lệ:

2.2. Về việc trả bài làm văn ở trên lớp
Giờ trả bài làm văn có tầm quan trọng đặc biệt. Việc quy định cụ thể, chặt chẽ
về giờ trả bài theo Phân phối chương trình môn Ngữ Văn đã thể hiện được điều đó. Là
giáo viên dạy Văn, chúng ta không được phép quan niệm trả bài là hoàn lại bài viết và
công bố điểm số cho học sinh. Trả bài là hoạt động có tính chất rút kinh nghiệm, phân
tích cái hay, cái dở, chỗ mạnh, chỗ yếu trong từng bài làm của học sinh, giúp đỡ các
em sửa chữa những lỗi đã mắc phải về mặt nội dung kiến thức cũng như kỹ năng viết
bài. Qua tiết trả bài, các em có dịp nhìn lại quá trình học tập của mình. Trên cơ sở đó
có kế hoạch củng cố, nâng cao kiến thức, kỹ năng viết văn của bản thân để vươn lên ở
những bài sau.
Vì giờ trả bài có ý nghĩa như vậy nên để tiến hành một giờ trả bài đạt hiệu quả,
ngoài việc nhận thức đúng đắn giá trị của giờ trả bài, giáo viên dạy văn còn phải có sự
chuẩn bị cho giờ trả bài một cách công phu, kỹ lưỡng bằng cả lương tâm, trách nhiệm
của mình.
- Về công tác chuẩn bị:
Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

5


Chấm và trả bài Làm văn theo quy trình khoa học để nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn
ở trườngTHPT

+ Xây dựng đáp án, biểu điểm và tiến hành chấm bài làm văn

thuộc kiểu loại nghị luận nào? Cần vận dụng kỹ năng viết kiểu bài nào để giải quyết
yêu cầu của đề? (nghị luận xã hội hay nghị luận văn học? nghị luận về một tư tưởng
đạo lý hay một vấn đề xã hội, một hiện tượng đời sống? phân tích/bình giảng bài thơ
hay đoạn thơ, đoạn văn? Phân tích một nhân vật hay phân tích một nội dung tư tưởng
nào đó của tác phẩm,…). Phạm vi tư liệu cần sử dụng để làm bài? (tư liệu lấy từ thực
tế đời sống, xã hội hay tác phẩm văn học nào?) Sau khi các nhóm trình bày và nhận
xét phần việc đã làm của nhóm khác, giáo viên chiếu lên màn hình đề bài và các yêu
cầu của đề về 03 mặt: nội dung kiến thức, kỹ năng làm bài, phạm vi tư liệu được sử
dụng.
Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

6


Chấm và trả bài Làm văn theo quy trình khoa học để nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn
ở trườngTHPT

+ Bước 3: Tổ chức cho học sinh xây dựng dàn ý của bài văn
Việc xây dựng dàn ý là giúp học sinh tìm ra các luận điểm, luận cứ, luận chứng
phù hợp với đề bài. Sau đó sắp xếp chúng thành một dàn ý có bố cục chặt chẽ, đảm
bảo tính lôgic. Việc lập dàn ý trong giờ trả bài là một dịp tốt để các em đối chiếu, nhìn
lại những luận điểm, luận cứ đã nêu trong bài viết, tự đánh giá mức độ đạt, chưa đạt
trong bài làm. Với những học sinh yếu đây là cơ hội để củng cố, rèn luyện, bồi đắp
thêm kỹ năng lập ý. Ngoài ra rất nhiều kiến thức về đời sống, xã hội và văn học sẽ
được củng cố, khắc sâu trong học sinh nhờ bước thứ ba này của khâu trả bài làm văn.
Việc lập dàn ý cần được tiến hành tuần tự từ Mở bài đến Thân bài và Kết luận.
Giáo viên nên chia lớp thành các nhóm để làm việc: 01 nhóm lập dàn ý cho phần Mở
bài, sau đó viết hoàn chỉnh một mở bài với đề đã cho; 01 nhóm lập dàn ý cho phần kết
bài và viết hoàn chỉnh một kết bài với đề đã cho. Các nhóm còn lại lập dàn ý cho
Thân bài. Sau khi các nhóm báo cáo kết quả làm việc, giáo viên tổ chức cho học sinh


Chấm và trả bài Làm văn theo quy trình khoa học để nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn
ở trườngTHPT

+ Bước 5: Tổ chức cho học sinh phân tích và chữa lỗi trong bài làm văn
Đây là bước không thể thiếu trong tiết trả bài. Công việc này giúp học sinh
nhận ra các lỗi mình đã mắc trong bài làm. Quan trọng hơn, các em sẽ biết cách sửa
chữa để không tái phạm trong những bài viết sau. Việc phân tích và chữa các lỗi về
nội dung của bài viết sẽ củng cố những kiến thức về văn học và đời sống còn việc
phân tích, chữa lỗi về hình thức của các bài viết sẽ củng cố những kiến thức của phân
môn Tiếng Việt, giúp nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp của học
sinh.
Trong tiến trình thực hiện giờ trả bài trên lớp, đây là bước cần dành nhiều thời
gian nhất. Tuy nhiên với 45 phút cho một tiết trả bài chúng ta phải có cách phân tích,
chữa lỗi sao cho phù hợp và hiệu quả. Giáo viên nên hướng dẫn để học sinh tập trung
phân tích, sửa chữa các lỗi điển hình, phổ biến chung của cả lớp, tránh tình trạng sửa
chữa tràn lan, nhiều mà không chắc, rộng mà không sâu khiến học sinh có thể tái
phạm các lỗi đó trong những bài viết sau. Trong bước này, giáo viên phải phát huy hết
tính chủ động, tích cực của học sinh. Chính học sinh phải là người nhận ra các lỗi đã
mắc và đề xuất các phương án sửa chữa theo sự hướng dẫn của giáo viên. Chúng ta
không làm thay việc này cho các em.
Giáo viên tổng hợp các lỗi học sinh đã mắc trên giấy rô-ki hoặc màn hình, chia
nhóm để học sinh hoạt động với hệ thống câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề của giáo viên.
Để thực hiện chúng ta cho các em quan sát các lỗi trên bảng thống kê đã chuẩn bị.
Tiếp theo cho học sinh phát hiện các lỗi (lỗi dùng từ, đặt câu, sử dụng phép liên kết,
lỗi sắp xếp ý,…) và đề xuất các cách sửa chữa. Sau khi các nhóm phát biểu, thảo luận,
giáo viên thống nhất cách sửa. Tất nhiên trong quá trình này, giáo viên luôn phải ở
bên cạnh các em bằng những gợi ý. Ví dụ sửa lỗi về câu, giáo viên nên định hướng:
nhìn vào cấu trúc câu, đặt câu này trong mối liên hệ với câu trước để xác định lỗi
người viết đã mắc. Với lỗi đó có những phương án sửa chữa nào? Phương án nào ưu

nảy sinh từ bước thứ bảy này. Vì thế, trước khi phát bài, giáo viên cần làm tốt công
tác tư tưởng với học sinh để tránh những phản ứng tiêu cực khi trực tiếp đối diện với
con điểm xấu như bôi xóa điểm, xé bài, tỏ thái độ bất bình,…Đồng thời cần tạo không
khí thoải mái để học sinh mạnh dạn trao đổ những điều còn thắc mắc và chuẩn bị tâm
thế để trả lời những thắc mắc đó. Giáo viên cần trực tiếp phát bài cho học sinh để thể
hiện sự quan tâm với các em và có điều kiện quan sát thái độ, phản ứng của học sinh.
Trên cơ sở đó có những cách ứng xử thích hợp. Giáo viên yêu cầu học sinh giữ gìn
bài làm cẩn thận để đọc lại, tự đối chiếu và sửa chữa các lỗi đã mắc.
Với bước này, giáo viên nên thực hiện lần lượt các công việc: Một là làm công
tác tư tưởng cho học sinh (ví dụ nêu nguyên nhân học sinh bị điểm yếu, kém và động
viên các em rút kinh nghiệm, cố gắng hơn trong các bài viết tiếp theo). Hai là công bố
điểm và phát bài cho học sinh. Ba là trao đổi và giải quyết những thắc mắc của học
sinh.
Qua bảy bước nêu trên, việc trả bài làm văn cho học sinh cơ bản đã hoàn tất.
Nhưng để việc trả bài thật sự đạt hiệu quả như chúng ta mong muốn, người giáo viên
cần quan tâm thêm đến “hậu trả bài”. Tại sao phải quan tâm đến bước sau trả bài trên
lớp? Trong 45 phút của một tiết trả bài với nhiều việc cần làm như đã trình bày, chắc
chắn có những việc học sinh phải tự thực hiện sau tiết trả bài. Điển hình nhất là việc
tự chữa lỗi trên bài viết của chính mình trên cơ sở những ghi chú về các lỗi mắc phải
trong bài viết cũng như sự hướng dẫn của giáo viên về cách sửa các lỗi đó. Nếu chúng
ta động viên để học sinh tự giác viết lại bài văn đó và việc này diễn ra thường xuyên
thì chắc chắn hiệu quả học môn Ngữ Văn sẽ được nâng cao hơn. Học sinh có việc để
làm sau tiết trả bài thì chắc chắn giáo viên cũng phải tiếp tục làm việc. Đó là giáo viên
sẽ kiểm tra việc tự chữa lỗi, tự bổ sung để hoàn thiện bài viết của học sinh. Việc kiểm
tra này không nhất thiết phải tiến hành với 100% học sinh của lớp nhưng rất cần thực
hiện để rèn luyện tinh thần tự giác cho các em. Ở khâu “hậu trả bài” này, giáo viên
cũng có thể dùng điểm để thưởng cho những học sinh tích cực và đạt kết quả tốt trong
việc sửa lỗi và đạt hoàn thiện hoặc viết lại bài viết của mình (Ví dụ: qua kiểm tra, nếu
thấy học sinh đạt kết quả tốt trong việc chữa, hoàn thiện bài, giáo viên có thể cộng từ
0.5 đến 1.0 điểm cho bài viết tiếp theo hoặc tạo điều kiện cho kiểm tra thêm để cải

Tổng số học sinh: 87

STT
1
2
3
4

Bài viết
Bài viết số 1
Bài viết số 2
Bài viết số 3
Bài viết số 4
Bài viết số 5

Điểm dưới trung bình
Số lượng
32
14
11
10
6

Tỷ lệ
36.78%
16.09%
12.64%
11.49%
6.89%



19.54%

70

80.45%

7
8

Điểm TBm HKI

15

Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

17.24%

72

82.75%

Ghi chú
-Thấp
3.0 đ
-Cao
8.0 đ
-Thấp
4.0 đ
-Cao

12
13.79%
75
86.20%
-Thấp nhất:
4.3
9
-Cao nhất:
8.0
Điểm TBm CN
13
14.94%
74
85.05%
-Thấp nhất:
4.5
10
-Cao nhất:
8.0

IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Đổi mới phương pháp dạy - học, kiểm tra, đánh giá đang là yêu cầu của xã hội
với ngành giáo dục, đồng thời cũng là giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện trong tình hình hiện nay. Việc thực hiện chấm - trả bài làm văn theo một
quy trình khoa học để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn ở các trường THPT
cũng không nằm ngoài mục tiêu chung đó.
Chấm và trả bài làm văn là công việc bắt buộc phải thực hiện với mỗi giáo viên
dạy Văn. Vì thế đây là đề tài có tính thiết thực, phạm vi ứng dụng rộng lớn, có ý nghĩa
tích cực đối với việc nâng cao hiệu quả dạy - học phân môn Làm Văn nói riêng, môn
Ngữ Văn nói chug. Tuy nhiên để việc vận dụng quy trình này đạt hiệu quả cao thì cần

1. Một cách hướng dẫn học sinh lớp 12 nhận diện và chữa lỗi sai trong bài Tập
làm văn - Hà Thị Quyến – tạp chí Ngôn Ngữ - 2001
2. Một số vấn đề lý luận và phương pháp trong sách Làm văn lớp 12 CCGD –
Trần Đình Sử, Phan Trọng Luận, Nguyễn Quang Ninh, Đỗ Ngọc Thống – Nxb ĐHSP,
Hà Nội - 1992
3. Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ Văn lớp 10, 11, 12 (cơ bản và nâng cao)
- Bộ Giáo dục và Đào tạo - Nxb Giáo dục, Hà Nội - 2006, 2007, 2008
4. Phương pháp dạy học Tiếng Việt – Lê A, Nguyễn Quang Ninh, Bùi Minh
Toán - Nxb Giáo dục, Hà Nội - 2001
5. Phương pháp dạy học Văn Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh, Nguyễn Thanh
Hùng,Trần Thế Phiệt Nxb ĐHQG, Hà Nội – 2005.

Cao Thị Xuyến – THPT Sông Ray

12