ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

PHẠM THỊ THU TRANG

ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LÃNH ĐẠO
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỪ NĂM 1961 ĐẾN NĂM 1975

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

PHẠM THỊ THU TRANG

ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LÃNH ĐẠO
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỪ NĂM 1961 ĐẾN NĂM 1975

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60220315

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Trân Kim Đỉnh

Hà Nội - 2014



Phạm Thị Thu Trang


MỤC LỤC
MỤC LỤC ............................................................................................................ 3
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT................................................................. 4
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ....................................................................... 5
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................................. 5
3.1 Đối tượng nghiên cứu ............................................................................... 5
3.2 Phạm vi nghiên cứu .................................................................................. 5
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 6
4.1 Mục đích nghiên cứu ................................................................................ 6
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 6
5. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu ............................. 6
5.1 Cơ sở lý luận ............................................................................................. 6
5.2 Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 6
5.3 Nguồn tư liệu ............................................................................................ 7
6. Đóng góp của đề tài ....................................................................................... 7
7. Bố cục............................................................................................................. 8
Chương 1: ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LÃNH ĐẠO PHÁT
TRIỂN KINH TẾ GIAI ĐOẠN 1961-1965. .................................................... 10
1.1. Hải Phòng và kinh tế Hải Phòng trước năm 1961 .................................... 10
1.1.1. Vài nét về Hải Phòng .......................................................................... 10
1.1.2. Vài nét về kinh tế Hải Phòng trước năm 1961 .. Error! Bookmark not
defined.
1.2. Đảng bộ thành phố Hải Phòng lãnh đạo phát triển kinh tế giai đoạn 1961-

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................... 11



DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNXH: Chủ nghĩa xã hội
XHCN: Xã hội chủ nghĩa
HTX: Hợp tác xã


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế cơ bản của Hải Phòng trong hai năm 1961
và 1965 .......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.1 Sự tăng trưởng về sản lượng các sản phẩm công nghiệp của các năm 1965,
1968 và tỷ trọng so với tổng sản lượng sản phẩm tương ứng của toàn miền Bắc. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.2: Sự tăng giảm diện tích gieo trồng, năng suất lúa bình quân và sản lượng
lương thực trong sản xuất nông nghiệp giai đoạn 1955-1968 ..... Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.3. Sự tăng giảm diện tích, năng suất và tổng sản lượng của ngành nông nghiệp
trồng lúa ở Hải Phòng giai đoạn 1969-1972: ................ Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Cảng Hải Phòng là một cảng
lớn - cảng cửa ngõ của miền Bắc, nối liền nước ta với các nước XHCN, với bạn bè
quốc tế và nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam. Trong
quân sự, để tạo bàn đạp tiến công Hà Nội, điều đầu tiên quân xâm lược tính đến là
phải đánh chiếm Hải Phòng. Hải Phòng đã trở thành một địa bàn chiến lược về

trong những vấn đề của khoa học lịch sử.
Hiện nay, trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, công cuộc
xây dựng, bảo vệ Tổ quốc đã và đang đặt ra cho chúng ta nhiều vấn đề phải quan
tâm, nghiên cứu, nhất là việc phải đúc rút những kinh nghiệm lịch sử về vấn đề bảo
vệ, xây dựng và phát triển kinh tế trong giai đoạn chống Mỹ cứu nước để vận dụng
vào thực tiễn, phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt
trong hoàn cảnh tương tự nếu chiến tranh xảy ra.
Vì vậy, tìm hiểu về “Đảng bộ thành phố Hải Phòng lãnh đạo phát triển kinh
tế từ năm 1961 đến năm 1975” không chỉ nhằm bổ sung cho sự nhận thức đầy đủ
hơn, khoa học hơn về một trong những vấn đề quan trọng của khoa học lịch sử mà
còn có giá trị thực tiễn cao.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Thành phố Hải Phòng trong những năm chống Mỹ, đặc biệt ở thời điểm diễn
ra hai cuộc chiến tranh phá hoại là một hướng đề tài nghiên cứu vô cùng hấp dẫn,
thu hút nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Từ trước đến nay, các nhà nghiên cứu lịch
sử hiện đại chủ yếu tập trung vào mảng quân sự, xã hội. Nghiên cứu riêng về lĩnh
vực kinh tế cũng có một số công trình, nhưng số lượng còn ít và chưa đưa ra một
bức tranh kinh tế tổng hợp đầy đủ. Có thể phân chia các công trình nghiên cứu liên
quan thành 3 nhóm tư liệu như sau:
- Các công trình nghiên cứu chung về cuộc kháng chiến chống Mỹ trong
những năm 1961 - 1975
Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ chính trị (1995), Tổng kết
cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thắng lợi và bài học, Nxb CTQG, Hà Nội;
Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1991), Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân kiểu
2


mới của đế quốc Mỹ ở Việt Nam, Nxb QĐND, Hà Nội; Viện Lịch sử quân sự Việt
Nam (1997), Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975, tập 3, Nxb
CTQG, Hà Nội; Viện Sử học (1985), Sức mạnh chiến thắng của cuộc kháng chiến

năm 1961 - 1975 đã được đề cập, song chưa toàn diện, chi tiết và chưa đưa ra được
cái nhìn so sánh thời điểm trước và sau khi miền Bắc phải đương đầu với chiến
tranh phá hoại.
- Các công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Hải Phòng
trong những năm 1961 - 1975
Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, các địa phương, đơn vị, các
cấp, các ngành ở Hải Phòng đều tiến hành tổng kết và biên soạn lịch sử chiến tranh.
Các công trình này thường đề cập chung đến các mặt, các lĩnh vực công tác và
chiến đấu của quân dân thành phố Cảng trong thời gian diễn ra cuộc kháng chiến
chống Mỹ như cuốn “Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng, tập 2 (1955-1975)” của Ban
chấp hành Đảng bộ Hải Phòng, (Nxb HP, HP, 1996), “Hải Phòng - 50 năm chiến
đấu, xây dựng và trưởng thành (1955-2005) của Thành ủy Hải Phòng (Nxb HP, HP,
2005), “Hải Phòng - lịch sử kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược” của Bộ chỉ
huy quân sự Hải Phòng (Nxb QĐND, HN, 1989), “Hai lần đánh thắng chiến tranh
phá hoại của đế quốc Mỹ tại Hải Phòng” của Bộ tư lệnh Hải Phòng, (Nxb HP, HP,
1977), “Đánh thắng chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ tại Hải
Phòng” của Bộ chỉ huy quân sự HP, (Nxb HP, HP, 1970), Luận án tiến sỹ “Cuộc
chiến đấu bảo vệ thành phố Cảng - Khu công nghiệp Hải Phòng (1965-1972)” của
Vũ Tang Bồng (Viện Lịch sử quân sự, HN, 2003), “Quân khu 3 - lịch sử kháng
chiến chống Mỹ cứu nước” của Bộ tư lệnh quân khu 3 (Nxb QĐND, HN, 1993),
“Hải Phòng hai lần chống phong tỏa” của Nguyễn Quốc Dũng (Nxb QĐND, HN,
1994), Lịch sử Đảng bộ, Lịch sử đấu tranh vũ trang của các quận, huyện, thị xã.
Các công trình này đã khai thác được nguồn tư liệu rất phong phú và sinh động. Tuy
nhiên lĩnh vực nghiên cứu lại mang tính tổng hợp, khái quát, trọng tâm là về mảng
quân sự.
- Các công trình nghiên cứu về kinh tế Hải Phòng trong những năm 1961 1975
Vấn đề kinh tế Hải Phòng từ năm 1961 đến năm 1975 đã được nghiên cứu
trong một số công trình như “Kinh tế Hải Phòng - 50 năm xây dựng và phát triển

4


5


4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1 Mục đích nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài nhằm làm rõ những chủ trương và quá trình chỉ đạo
của Đảng bộ Hải Phòng đối với công cuộc phát triển kinh tế từ năm 1961 đến năm
1975. Qua đó, khẳng định sự lãnh đạo của Đảng bộ thành phố trên lĩnh vực kinh tế
đã góp phần làm nên thắng lợi của công cuộc xây dựng và bảo vệ thành phố Cảng,
có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ miền Bắc XHCN và giải
phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đồng thời, rút ra những kinh nghiệm phục
vụ cho quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế của Đảng bộ Hải Phòng trong những
hoàn cảnh tương tự.
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu như đã nêu ở trên, tác giả triển khai thực
hiện những nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Làm rõ đặc điểm và tác động từ những điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
của thành phố Hải Phòng đối với sự phát triển kinh tế và vị trí chiến lược của Hải
Phòng.
- Khái quát một số nét cơ bản về kinh tế Hải Phòng trước năm 1961.
- Phân tích, luận giải, làm rõ những chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh
tế của Đảng bộ Hải Phòng trong hai giai đoạn (1961 -1965 và 1965 - 1975).
- Đánh giá thành tựu, hạn chế, đúc rút một số đặc điểm và kinh nghiệm chủ
yếu.
5. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
5.1 Cơ sở lý luận
Đề tài dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, đường lối của Đảng
Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và chuyển hướng kinh tế
trong điều kiện có chiến tranh.

- Trình bày có hệ thống và làm rõ chủ trương của Đảng bộ Hải Phòng, những
bước phát triển, thay đổi trong các chủ trương của Đảng bộ về xây dựng, chuyển
hướng kinh tế qua hai giai đoạn: 1961 - 1965; 1965 - 1975.
- Dựng lại một cách tương đối đầy đủ, khách quan, khoa học bức tranh về

7


kinh tế Hải Phòng từ năm 1961 đến năm 1975.
- Bước đầu nêu lên những đánh giá, nhận xét có cơ sở khoa học về thành tựu,
hạn chế và rút ra một số đặc điểm, kinh nghiệm chủ yếu trong quá trình Đảng bộ
Hải Phòng vạch ra chủ trương và chỉ đạo phát triển kinh tế từ năm 1961 đến năm
1975.
- Công trình là tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm, nghiên cứu về kinh
tế Hải Phòng, có thể sử dụng làm tài liệu phục vụ giảng dạy về lịch sử địa phương.
7. Bố cục
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, công
trình gồm 3 chương:
Chương 1: Đảng bộ thành phố Hải Phòng lãnh đạo phát triển kinh tế giai
đoạn 1961-1965.
Chương 2: Đảng bộ thành phố Hải Phòng lãnh đạo phát triển kinh tế giai
đoạn 1965-1975.
Chương 3: Đánh giá chung và những kinh nghiệm chủ yếu.

8


Bản đồ thể hiện vị trí thành phố Hải Phòng.

9

Xuất phát từ vị trí trước mặt là biển, sau lưng là hệ thống sông ngòi dày đặc

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1961), Chỉ thị về việc đẩy mạnh cuộc
vận động cải tiến, xây dựng các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật và tiêu chuẩn kỹ thuật, Lưu
trữ Thành ủy Hải Phòng.
2. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1962), Dự thảo Nghị quyết Hội nghị
Ban Thường vụ Thành ủy về cải tiến quản lý hợp tác xã sản xuất nông nghiệp ở
ngoại thành, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.
3. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1963), Chỉ thị ra sức phấn đấu đạt
“chất lượng tốt nhất, năng suất cao nhất và tiết kiệm nhất” nhằm hoàn thành toàn
diện và vượt mức kế hoạch Nhà nước năm 1963, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.
4. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1964), Nghị quyết Hội nghị Ban
thường vụ Thành ủy về phương hướng và một số chính sách đẩy mạnh các ngành
kinh tế biển, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.
5. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1967), Nghị quyết kiểm điểm sự lãnh
đạo của Ban Thường vụ Thành ủy đối với sản xuất nông nghiệp, Lưu trữ Thành ủy
Hải Phòng.
6. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1968), Nghị quyết của Ban Thường vụ
Thành ủy về việc đẩy mạnh xây dựng, phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
phục vụ đắc lực cho sản xuất nông, ngư, diêm nghiệp và đời sống nhân dân ngoại
thành, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.
7. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1971), Nghị quyết Đại hội đại biểu lần
thứ III Đảng bộ thành phố Hải Phòng, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.
8. Ban chấp hành Đảng bộ Hải Phòng (1972), Nghị quyết của Thành ủy về việc
đẩy mạnh phát triển tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp phục vụ tốt hơn nữa cho sản
xuất, chiến đấu và đời sống của nhân dân thành phố, Lưu trữ Thành ủy Hải Phòng.

Hà Nội.
22. Nguyễn Thị Huệ Chi (2009), Phong tỏa và chống phong tỏa ở Hải Phòng
(1972 - 1973), Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 210, tr. 16-19.
23. Chi cục thống kê Hải Phòng (1970), Hải Phòng 15 năm xây dựng và phát
triển (1955-1969), Nxb Thống kê, Hà Nội.
24. Chi cục thống kê Hải Phòng (1962), 5 năm cải tạo phát triển kinh tế và

12


văn hoá Thành phố Hải Phòng (1955-1960), Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
25. Phạm Văn Chiến (2003), Lịch sử kinh tế Việt Nam, Hà Nội
26. Vũ Khắc Cư (1974), Chiến tranh nhân dân vô địch của quân và dân miền
Bắc đánh bại chiến tranh phá hoại bằng không quân và thủy quân của đế quốc Mỹ
lần hai, Khóa luận cử nhân Lịch sử, Trường ĐH KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà
Nội.
27. Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng (1974), Về tổ chức lại sản xuất và cải tiến quả
lý nông nghiệp theo hướng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, Nxb ST, Hà Nội.
28. Lê Duẩn (1975), Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập tự do, vì chủ
nghĩa xã hội, tiến lên giành những thắng lợi mới, Nxb ST, Hà Nội.
29. Nguyễn Quốc Dũng (1994), Hải Phòng hai lần chống phong tỏa, Nxb
QĐND, Hà Nội.
30. Lã Tiến Dũng (1984), Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng qua hai cuộc chiến
tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965-1972), Khóa luận cử nhân Lịch sử, Trường
ĐH KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà Nội.
31. Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng Toàn tập, tập 21 (1960),
Nxb CTQG, Hà Nội.
32. Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng Toàn tập, tập 22 (1961),
Nxb CTQG, Hà Nội.
33. Đảng cộng sản Việt Nam (2003), Văn kiện Đảng Toàn tập, tập 26 (1965),

KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà Nội.
45. Phạm Bích Hằng (1994), Bước đầu tìm hiểu về chính sách quản lý nông
nghiệp trong những năm 1958-1980, Khóa luận cử nhân Lịch sử, Trường ĐH
KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà Nội.
46. Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (2007), Kỷ yếu hội thảo khoa học: Chủ
tịch Hồ Chí Minh với Hải Phòng - Hải Phòng với chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Hải
Phòng, Hải Phòng.
47. Doãn Hùng (2005), Tầm vóc lịch sử vĩ đại và bài học kinh nghiệm của
cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Tạp chí Giao thông vận tải, số 4, tr.3-9.
48. Trần Thị Thu Hương (2006), Chủ động sáng tạo bài học lớn của Đảng
trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 4, tr. 33-36.
49. Bùi Quý Khang (1986), Vai trò của miền Bắc xã hội chủ nghĩa - hậu

14


phương lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Khóa luận cử nhân Lịch sử,
Trường ĐH KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà Nội.
50. Hoàng Thượng Khanh (1965), Bút ký Hải Phòng, Nxb Hải Phòng, Hải
Phòng.
51. Hoàng Kỳ (1997), Chiến tranh nhân dân địa phương trong kháng chiến
chống Mỹ cứu nước (1954-1975), Nxb QĐND, Hà Nội.
52. Trần Quang Liêm (1985), Thành phố hoa phượng đỏ, Nxb Hải Phòng, Hải
Phòng.
53. Liên đoàn Lao động Thành phố Hải Phòng (2003), Lịch sử phong trào
công nhân và công đoàn Hải Phòng (1874-2000), Nxb Lao động, Hà Nội.
54. Chu Văn Lộc (2013), Từ sự kiện "ngày 16-4" ở Hải Phòng đến cuộc tập
kích Hà Nội cuối tháng 12 - 1972, Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 253, tr. 55-59.
55. Trương Thị Mỹ (1995), Hồi ký: “Hải Phòng chiến đấu và chiến thắng”,
Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.

69. Trịnh Quang Sử, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Tùng.. (2006), Hải Phòng mở
đầu cuộc kháng chiến chống Pháp trên miền Bắc, Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
70. Lê Tài (1961), Kế hoạch nhà nước năm 1961 mở đầu kế hoạch 5 năm lần
thứ nhất (1961-1965), Nxb Sự Thật, Hà Nội
71. Đào Văn Tập (1990), 45 năm kinh tế Việt Nam (1945-1990), Nxb KHXH,
Hà Nội.
72. Nguyễn Quốc Thái (2002), Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh nhân dân chống
chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc thời kỳ 1965-1968, Khóa luận cử
nhân Lịch sử, Trường ĐH KHXH & NV (ĐHQGHN), Hà Nội.
73. Thành ủy Hải Phòng (2000), Đảng bộ Hải Phòng qua các kỳ đại hội, Nxb
Hải Phòng, Hải Phòng.
74. Thành ủy Hải Phòng (1988), Hải Phòng bước ngoặt lịch sử đầu thế kỷ XX,
Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
75. Thành ủy Hải Phòng (2005), Hải Phòng - 50 năm chiến đấu, xây dựng và
trưởng thành (1955-2005), Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
76. Bùi Đình Thanh (2007), Bản lĩnh Việt Nam qua cuộc kháng chiến chống

16