SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THPT HIỆN NAY
A- PHẦN MỞ ĐẦU
I- Lý do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây nền kinh tế Việt Nam đã có sự khởi sắc về nhiều mặt
không ngừng từ đó góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Để
hoà chung vào xu thế đó, đòi hỏi mỗi người phải luôn trau dồi kiến thức và lựa chọn
một hướng đi đúng đắn trong tương lai cho mình. Đặc biệt là đối với học sinh THPT
hiện nay, lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành mối quan tâm thường xuyên, chi phối suy
nghĩ và hành động của các em. Việc lựa chọn nghề của học sinh không chỉ xác định
hướng đi cuộc đời của mỗi cá nhân mà còn có tác dụng tới toàn xã hội vì sau đó nó thúc
đẩy hoặc kìm hảm sự đóng góp của mỗi cá nhân đối với xã hội. Chọn nghề phù hợp với
năng lực, nguyện vọng, hứng thú sẽ tạo một động lực lớn thúc đẩy cá nhân say sưa,
miệt mài, tích cực khám phá và sáng tạo để hoạt động tốt trong nghề, ngược lại họ sẽ
băn khoăn day dứt trong suốt cuộc đời. Nhưng để có sự lựa chọn đúng thì quả là vấn đề
rất khó đối với lứa tuổi này vì kinh nghiệm vốn có của học sinh chưa đủ để các em
quyết định con đường lao động tương lai. Sự lựa chọn nghề của học sinh THPT không
chỉ phụ thuộc vào các đặc điểm tâm, sinh lý của các em và những tác động sư phạm của
nhà giáo dục mà còn phụ thuộc vào yếu tố gia đình, xã hội. Trước đây học sinh chỉ được
phép chọn và thi một trường, một nghề, nhiều khi bị “ ép” nghề, thì những năm gần đây
với việc đổi mới trong giáo dục thì học sinh được thi vào nhiều trường đào tạo nghề mà
các em có khả năng dự tuyển. Việc thi vào nhiều trường có tác dụng góp phần mở rộng
cánh cửa nghề cho các em, nhưng để các em có hoạt động hiệu quả trong nghề sau này
thì đó là vấn đề khó. Chính vì thế hoạt động giáo dục Hướng nghiệp đã được Bộ Giáo
dục và Đào tạo đưa vào chương trình học chính khoá để giúp các em định hướng trong
việc lựa chọn nghề trong tương lai cho phù hợp.
Hàng năm Trường THPT Tiểu Cần tiếp nhận trung bình 800 em học sinh vào học
cấp THPT và có hơn hai trăm học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học mỗi năm,
những học sinh này đều mong muốn tìm cho mình một nghề ổn định nhưng chọn nghề
nào trong cơ chế thị trường hiện nay đã ảnh hưởng rất nhiều đến suy nghĩ của học sinh.

duy của học sinh phổ thông một thói quen lao động của một xã hội dịch vụ. Sẵn sàng
đáp ứng nhu cầu của xã hội một cách linh hoạt và có trách nhiệm đối với công việc của
mình.
Để lao động trong một xã hội dịch vụ, mỗi người lao động phải có trình độ học
vấn có tay nghề cao và có khả năng đáp ứng linh hoạt trong các dịch vụ. Như vậy, các
nhà trường phải thay đổi mục tiêu đào tạo. Không còn những mục tiêu chung chung như
“xây dựng những con người mới” mà phải cụ thể hoá những mục tiêu đào tạo hướng vào
những ngành nghề của địa phương, đảm bảo cho học sinh sau này có khả năng thích ứng
cao. Những đòi hỏi của xã hội về việc cung cấp nguồn lao động có trình độ, có tay nghề
cao … đã tạo ra áp lực đối với giáo dục phổ thông và giáo dục chuyên nghiệp ở Việt
Nam. Các nhà sử dụng nhân lực kỳ vọng vào ngành giáo dục đào tạo ra nguồn nhân lực
có tư duy và có năng lực nghề nghiệp. Thông qua những con người có khả năng như vậy
sẽ thực hiện được các hy vọng chính trị - kinh tế, chính trị - xã hội và cá nhân. Như vậy,
một câu hỏi đặt ra là liệu giáo dục nghề có thể đóng góp và thông qua cách nào cho việc
đáp ứng các hy vọng như vậy?
Sau nhiều cuộc hội thảo về giáo dục hướng nghiệp, đến nay các nhà giáo dục đã
thống nhất mục tiêu giáo dục thực hành trong các nhà trường đã được công nhận. Những
lý thuyết giáo dục cổ điển (giáo dục nhân cách không xét tới giá trị thực tiễn của nội


dung giáo dục) cần được thay bằng những lý thuyết giáo dục theo lý tưởng của công dân
đáp ứng yêu cầu của xã hội.
Những mục tiêu cụ thể được đặt ra cho mỗi chương trình đào tạo. Sau quá trình
đào tạo, người học phải đạt được những yêu cầu cụ thể về hiểu biết, về năng lực tư duy,
về năng lực hành động và về thái độ - tình cảm. Mỗi cá nhân phải được cung cấp những
kiến thức và kỹ năng để làm chủ được các tình huống trong cuộc sống.
Tóm lại mục đích nghiên cứu là : Giúp học sinh nhận thức và định hướng chọn
nghề hiện nay; Thực trạng của hoạt động giáo dục Hướng nghiệp cho học sinh THPT
hiện nay.Một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức để các em lựa chọn nghề phù hợp.
2. Phương pháp nghiên cứu:

09 năm 2013 đến tháng 4 năm 2015.
B- PHẦN NỘI DUNG
I- Cơ sở lý luận :
Từ lâu, Chính phủ Việt Nam đã coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng
học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp
với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và ở từng địa phương. Nhưng trên thực
tế hiện nay đang tồn tại nhiều bất cập trong công tác giáo dục hướng nghiệp ở trường
phổ thông. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới những hạn chế của hoạt động giáo dục hướng
nghiệp ở trường phổ thông, trong đó đáng chú ý là những nguyên nhân sau:
- Thứ nhất: Từ sau khi Liên Xô tan rã (1991) đã có những khủng hoảng về lý luận
giáo dục hướng nghiệp, điều này ảnh hưởng không nhỏ đối với giáo dục hướng nghiệp
của Việt Nam.
- Thứ hai: Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội của Việt Nam đã làm cho những
triết lý giáo dục hướng nghiệp trước đây không còn phù hợp nữa.
Như vậy, phải nghiên cứu đổi mới toàn diện công tác giáo dục lao động - hướng
nghiệp cho học sinh phổ thông. Trong đó, trước hết phải nghiên cứu cách tiếp cận
phương pháp luận để xây dựng nội dung mới của giáo dục hướng nghiệp.
Chọn nghề là hướng đi cho cả cuộc đời, vì vậy, trước khi quyết định lựa chọn một
nghề cho xã hội thì học sinh cần phải có tri thức về nghề đó ( hay phải nhận thức về
nghề ) rồi mới có quyết định chọn nghề. Nhận thức là một thành phần không thể thiếu
được trong lựa chọn nghề, nếu học sinh nhận thức đầy đủ đúng đắn về những yêu cầu
của nghề, về những phẩm chất mà nghề yếu cầu đối với cá nhân thì họ có sự lựa chọn
nghề phù hợp với nguyện vọng của mình và xã hội, từ đó sẽ tích cực hoạt động để vươn
tới chiếm lĩnh nghề một cách thiết thực.
Căn cứ vào đường lối mục tiêu giáo dục của Đảng. Đào tạo con người phát triển
toàn diện để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.


Căn cứ vào các nghị quyết của Đảng bộ và công tác các đoàn thể về lãnh đạo sự
nghiệp giáo dục ở điạ phương .

dục phổ thông và phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học phổ thông.
III. THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG MÂU THUẪN:
Như chúng ta đã biết, việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai hết sức quan
trọng. Đặc biệt là các em học sinh chưa có cách nhìn đúng đắn về nghề nghiệp. Đôi khi


giáo viên làm công tác hướng nghiệp hay giáo viên giảng dạy bộ môn lồng ghép giáo
dục hướng nghiệp cũng phải ngỡ ngàng và suy nghĩ:
- Hướng nghiệp là gì?
- Tại sao phải hướng nghiệp?
Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân ( học sinh ) chọn lựa và
phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời
thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực ( thị trường lao động ) ở cấp độ địa
phương và quốc gia . Lâu nay chúng ta vẫn tưởng rằng hướng nghiệp chỉ là sự lựa chọn
một nghề mà mình yêu thích, chọn một trường đại học phù hợp với mình. Tuy nhiên đây
chỉ là phần ngọn của một quá trình, một hoạt động trong số rất nhiều hoạt động của
hướng nghiệp. Thuật ngữ “ Hướng nghiệp” nó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như:
đánh giá nghề nghiệp, quản lý nghề nghiệp, phát triển nghề nghiệp…Trong đó lựa chọn
nghề nghiệp chỉ là một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người.
Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc
phổ thông, qua quá trình trao dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù
hợp. Công cụ cần thiết cho công tác tư vấn hướng nghiệp là nắm được bản đồ mô tả
nghề hay còn gọi là bản họa đồ nghề. Thực chất, đó là bản mô tả nội dung, tính chất,
phương pháp, đặc điểm tâm sinh lý cần phải có, những điều cần tránh khi lao động trong
nghề.
IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Bản mô tả nghề thường có các điểm sau:
- Tên nghề và những chuyên môn thường gặp trong nghề. Cùng với việc trình bày
này, người ta còn giới thiệu qua lịch sử phát triển của nghề.
- Nội dung và tính chất lao động của nghề: miêu tả việc tổ chức lao động, những

phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện bản thân hay không. Hiện nay, học sinh
thường hướng vào các ngành như: quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng, kế toán,
công nghệ thông tin, y khoa, kinh tế, công nghệ sinh học, luật… Trong khi đó, nhiều lĩnh
vực quan trọng khác phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước
nhưng các trường lại thiếu sinh viên vì thí sinh quá thời ơ, lựa chọn nghề nghiệp chỉ là
một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người. Ở một góc độ khác,
hướng nghiệp có hiệu quả tạo ra một lực lượng lao động có định hướng rõ ràng, do vậy
họ có năng lực nghề nghiệp tốt, làm tăng năng suất lao động, góp phần cho sự phát triển
về kinh tế xã hội.
2- Thực trạng của hoạt động giáo dục Hướng nghiệp cho học sinh THPT hiện
nay.
Vấn đề nghề nghiệp và việc làm đang tạo nên mối quan tâm cấp bách và trực tiếp
nhất của lứa tuổi học sinh chuẩn bị rời ghế nhà trường. Vấn đề này, trước đây công tác
Hướng nghiệp cho học sinh đã được nhà trường triển khai nhưng kết quả còn rất thấp.
Bởi, nhận thức của học sinh về nghề nghiệp, nhất là học sinh vùng nông thôn và cả phụ
huynh còn hạn chế, trong khi giáo viên được giao nhiệm vụ này không coi trọng hoặc
không có nhiều kiến thức về Hướng nghiệp. Thực tế cho thấy việc thực hiện hoạt động
giáo dục Hướng nghiệp thời gian qua nhà trường còn gặp nhiều khó khăn chưa mang lại
hiệu quả cao. Nguyên nhân là thiếu giáo viên Hướng nghiệp chuyên trách và giáo dục
Hướng nghiệp chưa có nội dung, chương trình mang tính thực tiễn. Nhà trường mới chỉ
quan tâm đến phần hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ tuyển sinh mà ít chú trọng đến tư vấn
tuyển sinh. Từ trước đến nay, giáo viên làm công tác này phần lớn chỉ kiêm nhiệm dạy
thiếu tiết, giáo viên làm công tác Đoàn…. chỉ được tập huấn vài buổi chưa có kỹ năng về
Hướng nghiệp, ít hiểu biết về hệ thống trường Đại học, Cao đẳng nhất là những ngành
học mới và những dự báo ngành nghề nào phù hợp với nhu cầu lao động trong tương
lai…Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị hỗ trợ giảng dạy Hướng nghiệp
ở trường còn thiếu học sinh không tìm hiểu thực tế, tìm hiểu ngành nghề ở các cơ sở sản
xuất, kinh doanh, các doanh nghiệp…nên các em chọn ngành nghề phần nhiều còn do




Kết quả
Có định hướng
Chọn nghề ngẫu nhiên
Tổng số
Tỉ lệ (%)
Tổng số
Tỉ lệ (%)

Kết quả: Lớp Tổng số Có Chưa Trả lời 12A1 32 02 – 6.25% 27 – 77,2% 03 – 9,37%
12A2 33 05 –15,15 % 24 – 72,72% 04 – 12,12 %
12A3 34 04 – 11.76% 21 – 61.76% 09 – 26.47% 12A4 31 03 – 9.67% 18 – 58.06%
10 – 32,25%


Thực tế hiện nay, mặc dù công tác tư vấn chọn trường cho học sinh đã được nhiều
trường Đại học, Cao đẳng trong và ngoài tỉnh chú trọng và “triển khai” đến tận trường
học mặc dù trường vùng sâu. Thông qua tư vấn mùa thi, thế nhưng đa phần là “ quảng
bá” hình ảnh nhà trường để thu hút học sinh hơn là mang đến học sinh những “ thông
điệp” về việc làm hay sẽ tạo việc làm cho các em sau khi thi tốt nghiệp một ngành nào
đó của trường! Qua thăm dò, điều tôi nhận thấy là đa phần học sinh của trường “ thích”
chọn các ngành kinh tế, ngân hàng, tài chính… mà “ lắc đầu” khi hỏi sao không chọn
những những ngành xã hội, những ngành sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp hay học
nghề ? Hoá ra, theo suy nghĩ của các em là nhóm ngành kinh tế nói chung sau khi tốt
nghiệp sẽ có nhiều cơ hội tìm được việc làm với thu nhập cao hơn các ngành khác! Và
không thích học nghề vì nó không hot, không kêu. Với suy nghĩ quá đơn giản như vậy
đã dẫn đến hệ luy là hoặc chọn ngành quá sức học, hoặc không phù hợp với năng lực “
loay hoay” mãi vẫn không tìm được việc làm ưng ý, thu nhập như mong muốn.Tốt
nghiệp Đại học loại khá, giỏi vẫn thất nghiệp. Việc xác định được nghề nghiệp và việc
làm vừa phản ánh nhận thức xã hội của các em vừa cho thấy yêu cầu xã hội đối với các

của gia đình và ngay bản thân các học sinh cũng phải “ sáng suốt” khi chọn ngành để
thi học lấy một nghề nhằm đem tri thức của mình phục vụ cho phát triển kinh tế - xã
hội của đất nước, đồng thời qua đó tạo dựng cuộc sống cho chính mình. Đặc biệt hai
năm gần đây số học sinh của trường đậu vào các trường Đại học, Cao đẳng có chiều
hướng tăng dần với kết quả đạt được chính là là nhờ sự nỗ lực của tập thể Hội đồng
sư phạm nhà trường đặc biệt là công tác Hướng nghiệp đã được quan tâm đúng mức.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào chương trình học chính khoá, ngay từ đầu
năm học Ban giám hiệu nhà trường xây dựng kế hoạch cho hoạt động Hướng nghiệp.
Theo đó mỗi thầy cô giáo, tổ chuyên môn và các đoàn thể trong nhà trường phải có
nhiệm vụ Hướng nghiệp cho học sinh.
Thời gian Hướng nghiệp được rải đều trong suốt năm học nhưng trọng tâm
là tháng hai tháng ba. Để Hoạt động giáo dục Hướng nghiệp đạt hiệu quả. Bản thân
tôi vừa làm công tác chuyên môn vừa người phụ trách hoạt động giáo dục Hướng
nghiệp cần phải đa dạng hoá các hình thức Hướng nghiệp, hướng nghiệp thường
xuyên, liên tục trong suốt cả năm học: Tìm hiểu thông tin của học sinh về nguyện
vọng, năng lực, khối thi, ngành thi….để tư vấn cho các em chọn ngành, chọn nghề
phù hợp; tìm thông tin về đặc điểm ngành nghề, danh mục các trường đại học, Cao
đẳng, trung cấp, các trường nghề ; cung cấp sớm nhất “ Những điều cần biết về tuyển
sinh Cao đẳng, Đại học, Trung cấp chuyên nghiệp ” ngay sau khi Bộ Giáo dục và
Đào tạo phát hành cũng như tờ rơi có thông tin tuyển sinh, giới thiệu ngành nghề, quy
mô của các trường chuyên nghiệp…để học sinh lựa chọn. Đặc biệt ưu tiên giới thiệu
các trường trong Tỉnh Trà Vinh và vùng lân cận, tìm thông tin về điểm chuẩn của các
trường và những bí quyết chọn nghề, những sai lầm khi chọn nghề…. Bên cạnh việc
thực hiện giảng dạy theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu
cần chỉ đạo khơi dậy tinh thần trách nhiệm của đội ngũ sư phạm, để mỗi thầy cô là
một “ Tư vấn hướng nghiệp” cho học sinh. Phối hợp với các đoàn thể trong nhà
trường nhất là Đoàn Thanh niên xen kẻ vào buổi sinh hoạt dưới cờ thứ hai hàng tuần
nội dung hướng nghiệp dưới nhiều hình thức: Hái hoa dâng chủ, tìm hiểu về nghề…
Tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khoá với các chủ đề: “ Ước mơ nghề
nghiệp trong tương lai, Đại học có phải duy nhất để lập nghiệp, để chọn được ngành

phát huy hết vai trò, trách nhiệm của mình. Khi đó, các em sẽ không còn hờ hững,
đánh giá sai lệch các bộ môn nữa. Các em sau khi học xong THPT ngoài việc có
những kiến thức cơ bản các em cũng sẽ có một định hướng nghề nghiệp vững chắc,
phù hợp với điều kiện bản thân, sở thích, năng khiếu của mình.
C- PHẦN KẾT LUẬN
I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Mặc dù chương trình hướng nghiệp mới được đưa vào học chính khóa ở các
trường trung học phổ thông chỉ một vài năm nhưng thực hiện chương trình hướng
nghiệp của trường THPT Tiểu Cần cho thấy chương trình hoạt động hướng nghiệp rất
phù hợp, hình thức tổ chức phong phú và đa dạng. Để hoạt động hướng nghiệp có
chất lượng, hiệu qủa thì đội ngũ cán bộ quản lý, Hội đồng sư phạm Nhà trường phải
có sự chuyển biến tích cực về nhận thức và năng lực tổ chức quản lý hoạt động
hướng nghiệp ở 03 khối lớp.
Cần phải xây dựng nội dung hoạt động cụ thể, để hướng dẫn học sinh chọn
nghề.


Xây dựng Tổ tư vấn hướng nghiệp và có sự phân công cụ thể, đánh giá
trách nhiệm của từng bộ phận.
Muốn thực hiện tốt công tác hướng nghiệp có hiệu quả phải có sự phối hợp
4 thành phần: Nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương, cơ sở sản xuất ở địa
phương.
Sáng kiến kinh nghiệm này, qua trải nghiệm thực tế, tôi nhận thấy rằng để
cho học sinh có nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp là vấn đề mà người giáo viên cần
phải quan tâm, định hướng giúp đỡ các em mà hoạt động giáo dục Hướng nghiệp
đóng vai trò quan trọng nhất. Giúp học sinh sau khi học xong chương trình phổ thông
“ lấy được tấm bằng tú tài” thì dù cho học ở bậc trung học chuyên nghiệp, Cao đẳng ,
Đại học hay đào tạo Nghề thì chung quy cũng là là đào tạo một nghề cho các công
dân trẻ tuổi vào đời nhằm lập thân, lập nghiệp. Tự các em có thể phát huy được
những sở thích của mình về các lĩnh vực khoa học khác nhau, có cơ hội tư duy, sáng

chọn đề tài ……………………………………………….. 2 III- Phạm vi và đối
tượng của đề tài …………………………………3 IV- Mục đích của đề tài
…………………………………………….. 3 B- PHẦN NỘI DUNG I- Nhận thức
và định hướng chọn nghề của học sinh ………………..4 II- Thực trạng của hoạt
động giáo dục Hướng nghiệp……………….6 III- Một số giải pháp nhằm nâng
cao nhận thức……………………..10 IV- Hiệu quả của sáng kiến
…………………………………………12 C- PHẦN KẾT LUẬN I- Bài học kinh
nghiệm……………………………………………… 14 II- Ý nghĩa của sáng kiến
kinh nghiệm……………………………... 14
3. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Giáo dục hướng nghiệp – Phạm Tất Dong - Nhà xuất
bản Giáo dục 2005 2. Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học
2011-2012 – Sở Giáo Dục Và Đào Tạo Kiên Giang. 3. Các website: - Đại Học Cần Thơ - - Đại Học An
Giang - - Đại Học Sư Phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh
- - Trường Đại Học Công Nghiệp TP. Hồ Chí Minh - Trường Đại Học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh http://www .vieclamtiengiang.vn - Trường Cao Đẳng Nghề Tiền Giang