ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN VIẾT THANH

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở HUYỆN HOÀI ĐỨC,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH
CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HOÁ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN VIẾT THANH

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở HUYỆN HOÀI ĐỨC,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH
CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HOÁ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Mạnh Tuân




MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................ i
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................... ii
DANH MỤC CÁC BIỂU ................................................................................ iii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG
NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN ................ 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ............................................................. 5
1.2. Khái niệm, đặc trƣng, tiêu chí và phân loại chuyển dịch cơ cấu kinh tế
...................................................................................................................... 11
1.2.1. Một số khái niệm ............................................................................ 11
1.2.2 Những đặc trƣng cơ bản .................................................................. 23
1.2.3 Tiêu chí đánh giá ............................................................................. 24
1.2.4 Phân loại cơ cấu kinh tế .................................................................. 29
1.3 Nội dung cơ bản chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp
hóa - hiện đại hóa ......................................................................................... 31
1.3.1 Chuyển dịch cơ cấu theo ngành kinh tế .......................................... 31
1.3.2 Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế .................................. 33
1.3.3 Chuyển dịch cơ cấu theo vùng kinh tế ............................................ 34
1.4 Các nhân tố ảnh hƣởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng
CNH-HĐH ở địa bàn cấp huyện. ................................................................. 35
1.4.1 Các nhân tố đầu vào của sản xuất ................................................... 35
1.4.2 Các nhân tố đầu ra của sản xuất ...................................................... 38
1.4.3. Các nhân tố về cơ chế chính sách .................................................. 39
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................ 41
2.1. Phƣơng pháp luận ................................................................................. 41
2.2. Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể .................................................... 41



4.2. Một số giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở huyện Hoài Đức, thành
phố Hà Nội giai đoạn 2015-2020. ............................................................... 80
4.2.1. Hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch và cơ chế chính sách .................. 80
4.2.2. Đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng....................................................... 81
4.2.3. Tập trung phát triển những ngành nghề có nhiều lợi thế ............... 83
4.2.4. Tăng cƣờng huy động vốn.............................................................. 83
4.2.5. Đẩy mạnh phát triển Khoa học - Công nghệ.................................. 85
4.2.6. Đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phục vụ chuyển dịch cơ cấu
kinh tế. ...................................................................................................... 87
4.2.7.Giải pháp đầu tƣ phát triển thƣơng mại dịch vụ gắn với bảo vệ môi
trƣờng, phát triển bền vững, thân thiện với môi trƣờng
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 92


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1

CCKT

2


HĐH

Hiện đại hóa

9

HTX

Hợp tác xã

10

NĐ

Nghị định

11

NN

Nông nghiệp

12

NS

Ngân sách

13


Ủy ban nhân dân

Cơ cấu kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Công nghiệp hóa
Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

Nông thôn mới
Quyết định
Sản xuất Kinh doanh
Tiểu học

i


DANH MỤC CÁC BẢNG
STT

Tên bảng

1

Bảng 3.1

2

Bảng 3.2

3


Cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp

72

8

Bảng 3.8

Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp xây dựng

73

9

Bảng 3.9

10

Bảng 3.10

Nội dung
Cơ cấu lao động theo ngành nghề
Tổng giá trị sản xuất một số ngành chủ yếu từ năm
2010-2014
Cơ cấu ngành kinh tế huyện Hoài Đức từ năm 2010
- 2014

Cơ cấu tỷ trọng sản xuất công nghiệp xây dựng trên
địa bàn


Cơ cấu kinh tế ngành qua các năm

66

3

Biểu 3.2

5

Biểu 3.3

Nội dung

Tốc độ tăng trƣởng giá trị sản xuất (GO) các ngành
kinh tế
Giá trị sản phẩm tăng thêm ngành dịch vụ

iii

Trang

69
75


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Trong những năm qua, kinh tế Việt Nam có nhiều đổi mới. Chuyển

hỏi Việt Nam phải có những bƣớc đi mang tính đột phá để tận dụng những cơ
hội, vƣợt qua những thách thức khi đã vào sân chơi lớn WTO, nhiệm vụ Công
nghiệp hoá - Hiện đại hoá nền kinh tế Quốc dân đƣợc đặt lên hơn bao giờ hết,
trong đó nhiệm vụ trọng tâm là chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Hoài Đức là huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội, là cửa ngõ của
Thủ đô, trong những năm qua thực hiện đƣờng lối phát triển chung của cả
nƣớc, nền kinh tế của huyện có nhiều biến đổi. Đây là huyện có tốc độ đô thị
hóa khá nhanh và cũng có nhiều làng nghề truyền thống. Song song với việc
phát triển kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện còn bộc lộ một số
tồn tại nhƣ: môi trƣờng, trật tự xã hội, tỷ lệ chênh lệch về giàu nghèo…
Do đó, muốn phát triển kinh tế đòi hỏi phải xác định bƣớc đi, chính
sách đúng đắn. Trong giai đoạn hiện nay, thực hiện nhất quán đƣờng lối phát
triển chung của cả thành phố nói riêng và cả nƣớc nói chung, nền kinh tế của
huyện Hoài Đức có sự chuyển dịch trong quá trình tích cực góp phần thúc đẩy
quá trình CNH - HĐH đất nƣớc.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một đề tài khá quen thuộc. Đã có rất
nhiều ngƣời, nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này nhƣng
trong tiến trình CNH - HĐH cơ cấu kinh tế có nhiều sự thay đổi. Do đó, việc
nghiên cứu và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến
chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên quan điểm phát triển bền vững có ý nghĩa hết
sức quan trọng. Đó cũng là lý do tác giả lựa chọn đề tài “Chuyển dịch cơ cấu
kinh tế ở huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội trong quá trình Công nghiệp
hoá- Hiện đại hoá” làm luận văn tốt nghiệp.
Câu hỏi nghiên cứu:
2


Các giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện
Hoài Đức, Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015-2020 ?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Đức trong giai đoạn 2015-2020.
5. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận đề tài đƣợc kết cấu làm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chuyển
dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa trên địa bàn
cấp huyện
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa ở huyện Hoài Đức trong giai đoạn 2010-2014
Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế
trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở huyện Hoài Đức trong giai
đoạn 2015-2020.

4


CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG
NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Ở Việt Nam vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế đƣợc nhiều học giả
trong nƣớc quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay Việt
Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Do có sự phát triển nhanh
của KH- CN và sự cạnh tranh ngày càng mạnh khi tham gia vào chuỗi giá trị
toàn cầu có tác động lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Vì vậy đã
có rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh
tế. Vấn đề chuyển dịch cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đƣợc đề cập
trong các giáo trình của trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, trƣờng Đại
học Kinh tế Hồ Chí Minh. Giáo trình “Lịch sử các học thuyết kinh tế” do tác

thay đổi mang tính ngắn hạn nhƣ nền kinh tế phản ứng tức thời với các thay
đổi trong chính sách tài chính tiền tệ hay sự tác động ngẫu nhiên ngắn hạn của
thiên tai…’
TS. Trần Anh Phƣơng có bài viết về” Chuyển dịch cơ cấu kinh tế - thực
trạng và những vấn đề đặt ra“ đăng trên tạp chí Cộng sản số 1 (169) năm 2009
cho rằng “ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa - hiện
đại hóa đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta xác định là con đƣờng tất yếu để Việt
Nam nhanh thoát khỏi tình trạng lạc hậu, chậm phát triển trở thành một quốc
gia văn minh hiện đại”.
Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết, các luận văn,
luận án,… của các học giả nghiên cứu về Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tạo một
số địa phƣơng trong nƣớc. Hầu hết các công trình nghiên cứu đều cho rằng:
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triểm kinh tế
6


xã hội của mỗi quốc gia. Để có một cơ cấu kinh tế hợp lý, mỗi vùng, mỗi
quốc gia cần phải xuất phát từ những điều kiện lịch sử của mình. Thực tế
trong xu hƣớng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, sự khác
biệt về các nhân tố tự nhiên và kinh tế xã hội tác động không nhỏ tới quá trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình phát triển bền vững, việc nghiên
cứu cơ sở lý luận và khái quát kinh nghiệm thực tiễn là hết sức cần thiết, từ đó
rút ra bài học kinh nghiệm đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của
mỗi vùng, địa phƣơng trong quá trình phát triển bền vững
* Một số công trình nghiên cứu về định hƣớng chuyển dịch cơ cấu
kinh tế theo CNH - HĐH
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và vấn đề CNH - HĐH là những vấn đề
đƣợc nhiều học giả trong và ngoài nƣớc quan tâm nghiên cứu. Trong lịch sử,
Mark K (1909) [122] là một trong những học giả sớm bàn về vấn đề định
hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế thông qua phân tích, bàn luận trong học

tiêu biểu có thể kể đến Chenery R.S và Syrquin M (1986) đã đi sâu nghiên
cứu về sự phát triển kinh tế, các định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong
bối cảnh các quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế đang phát triển. Để phát triển
kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế các nƣớc cần phải tìm cho
mình cách chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách hiệu quả trên cơ sở phát huy
dƣợc các yếu tố nội lực, lợi thế so sánh và tận dụng đƣợc những lợi thế từ bên
ngoài. Đối với các nƣớc đang phát triển, vấn đề quan trọng là phải chuyển
dịch cơ cấu kinh tế nhƣ thế nào để chuyển từ xã hội nông nghiệp truyền thống
sang xã hội CNH - HĐH với ngành công nghiệp và ngành dịch vụ hiện đại
làm nòng cốt. Đây là những quan điểm có giá trị thực tế để các nhà nghiên
cứu, các nhà hoạch định chính sách và quản lý kinh tế tham khảo để đề xuất
điều chỉnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia phù hợp với
xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

8


Nhà kinh tế Porter M (1990) đã phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu
kinh tế và các định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với xu thế phát
triển kinh tế hiện đại, hội nhập kinh tế quốc tế và tăng cƣờng năng lực cạnh
tranh” Những yếu tố đầu vào của sản xuất nhƣ đất đai, lao động, vốn, tài
nguyên và sự can thiệp của chính phủ thông qua trợ cấp, tỷ lệ lãi suất, rào cản
thƣơng mại lẫn nhau sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lợi thế so
sánh của một quốc gia đối với phát triển kinh tế trong đó bao gồm quá trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế“. Những quan điểm về lợi thế cạnh tranh của nhà
kinh tế Porter M rất có giá trị đối với việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất của mỗi
quốc gia để đảm bảo lợi thế cạnh tranh hay nói cách khác là tác động lớn đến
định hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại mỗi quốc gia trong bối cảnh hội
nhập kinh tế quốc tế ngày càng phát triển.
* Một số công trình nghiên cứu về yếu tố tác động đến chuyển dịch

kết thực tiễn và phân tích một cách sâu sắc, khoa học về vai trò của khoa học công nghệ đối với quá trình tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các
quan điểm nêu trên chỉ là một số quan điểm tiêu biểu.
Nghiên cứu vai trò của doanh nhân đối với quá trình chuyển dịch cơ
cấu kinh tế trong quá trình hiện đại và tăng trƣởng kinh tế; Học giả Marcus D
(2000) [123] đã đƣa ra nhận xét” Sự tăng lên của các số lƣợng các nhà thƣơng
gia thƣờng sẽ thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế”. Đây là quan điểm có giá trị khoa
học đƣợc đúc rút nghiên cứu thực tiễn phát triển kinh tế của các nƣớc và các
ảnh hƣởng lớn đến việc định hƣớng xây dựng đội ngũ doanh nghiệp ở mỗi
quốc gia. Quá trình tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại mỗi quốc
gia có liên quan với sự phát triển của các doanh nghiệp và đội ngũ các nhà
thƣơng gia. Họ chính là những chủ thể đóng góp vào quá trình định hƣớng,
đầu tƣ, quản lý và tố chức sản xuất ra các sản phẩm của một nền kinh tế. Vì
thế số lƣợng và chất lƣợng doanh nghiệp là một trong những yếu tố quan
trọng tác động đến quá trình tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại
mỗi quốc gia.
10


Nghiên cứu ảnh hƣởng của công nghệ thông tin đến chuyển dịch cơ cấu
kinh tế: Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển mạnh và hội nhập
kinh tế quốc tế, vai trò của công nghệ thông tin ngày càng trở lên quan trọng
đối với quá trình phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia.
Các học giả Spreng D (1993) [140]và Stern D.I (1994) [141] đã có cùng quan
điểm có ý nghĩa thực tiễn khi khẳng định thông tin là một trong những nhân
tố cơ bản phục vụ cho quá trình sản xuất, thông tin đóng vai trò định hƣớng
cho quá trình tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của từng quốc gia.
1.2. Khái niệm, đặc trƣng, tiêu chí và phân loại chuyển dịch cơ cấu
kinh tế
1.2.1. Một số khái niệm
*Cơ cấu kinh tế

lƣợng và số lƣợng tƣơng ứng với chất lƣợng đó. Nhƣ vậy, trong cơ cấu kinh
tế có thể hiện:
- Tính khách quan của cơ cấu kinh tế.
- Tính lịch sử cụ thể về thời gian, không gian, điều kiện kinh tế - xã hội.
- Tính có mục tiêu trong từng giai đoạn phát triển nhất định.
Dựa vào những đặc trƣng của các bộ phận cấu thành hệ thống và cách
thức quan hệ giữa chúng với nhau trong quá trình phát triển, cơ cấu nền kinh
tế quốc dân bao gồm:
- Cơ cấu các thành phần kinh tế (quan hệ sản xuất trong nền kinh tế).
- Cơ cấu vùng.
- Cơ cấu ngành kinh tế.
Các loại cơ cấu nói trên có mối quan hệ gắn kết, tƣơng tác với nhau.
Thứ nhất: Cơ cấu thành phần kinh tế có cơ sở hình thành là chế độ sở
hữu, bởi vậy, sự hợp lý của nó phản ánh một hệ thống tổ chức kinh tế với chế
độ sở hữu có khả năng thúc đẩy lực lƣợng sản xuất và phân công lao động xã
12


hội phát triển. Với ý nghĩa đó, cơ cấu thành phần kinh tế tác động đến cơ cấu
ngành kinh tế và cơ cấu vùng, đồng thời nó cũng chịu tác dụng ngƣợc trở lại
của hai loại cơ cấu này. Ở nƣớc ta hiện nay có năm thành phần kinh tế: Kinh
tế nhà nƣớc, kinh tế tập thể, kinh tế tƣ bản nhà nƣớc, kinh tế tƣ nhân, kinh tế
có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài.
Thứ hai: Cơ cấu vùng: Là sự bố trí các ngành sản xuất và dịch vụ theo
không gian cụ thể nhằm khai thác mọi ƣu thế, tiềm năng to lớn của các vùng.
Từ đó hình thành nên tổng sơ đồ phân bố lực lƣợng sản xuất nhằm phát huy
tới mức cao nhất sức mạnh kinh tế của từng vùng và toàn bộ nền kinh tế. Ở
đây, xu thế chuyển dịch cơ cấu vùng, là đi vào chuyên môn hoá và tập trung
hoá sản xuất và dịch vụ, hình thành những vùng sản xuất hàng hoá lớn, tập
trung hiệu quả cao, mở rộng với quan hệ với các vùng chuyên môn khác, gắn

* Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình biến đổi cơ cấu kinh tế từ dạng
này sang dạng khác phù hợp với sự phát triển của phân công lao động xã hội,
sự phát triển của lực lƣợng sản xuất và các nhu cầu phát triển khác của xã hội.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế mang tính khách quan thông qua những nhận thức
chủ quan của con ngƣời. Những tiêu chí cơ bản phản ánh sự chuyển dịch cơ
cấu kinh tế vĩ mô bao gồm: tỷ trọng của các phần tử cơ cấu của hệ thống (theo
GDP, lao động) và các chỉ tiêu chất lƣợng (nhƣ năng suất lao động, tiêu hao
điện năng trên một đồng GDP, tỷ lệ hộ đói nghèo, tỷ lệ ngƣời thất nghiệp…).
Khi có sự tác động của con ngƣời, trong quá trình chuyển dịch cơ cấu đã hình
thành một số khái niệm:
Điều chỉnh cơ cấu là quá trình chuyển dịch cơ cấu trên cơ sở thay đổi
một số mặt một số yếu tố của cơ cấu, làm cho nó thích ứng với điều kiện
khách quan từng thời kỳ, không tạo ra sự thay đổi đột biến, tức thời. Theo
định nghĩa này thì điều chỉnh cơ cấu chỉ diễn ra sau một khoảng thời gian nhất
định vì nó là một quá trình và sự phát triển của các ngành phải dẫn đến sự
14


thay đổi mối quan hệ tƣơng đối ổn định vốn có của chúng (ở thời điểm trƣớc
đó). Trên thực tế, sự thay đổi này là kết quả của quá trình: Xuất hiện thêm
một số ngành mới hay mất đi một số ngành đã có, tức là có sự thay đổi về số
lƣợng cũng nhƣ loại ngành trong nền kinh tế. Hay là sự tăng trƣởng về quy
mô với nhịp độ khác nhau của các ngành dẫn đến thay đổi cơ cấu.
Cải tổ cơ cấu là quá trình chuyển dịch mang tính thay đổi về mặt bản
chất so với thực trạng cơ cấu ban đầu, nhanh chóng tạo ra sự đột biến.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, các chiến lƣợc cơ cấu và
việc điều chỉnh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia không chỉ
thuần túy đƣợc nhìn nhận dƣới góc độ chuyển dịch ngành kinh tế trong phạm
vi từng quốc gia mà còn phải tính tới sự hoạt động của mạng lƣới sản xuất đa