BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN MINH NGUYỆT

ĐỔI MỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
Ở TRƯỜNG THCS TỈNH HÀ GIANG

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn lịch sử
Mã số: 62.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hà Nội - 2015
1


Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư
phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Đình Tùng
TS Nguyễn Thị Bích
1.
2.

Phản biện 1: PGS.TS Đỗ Hồng Thái
Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Đình lê
Phản biện 3: TS Nguyễn Văn Ninh
(Theo Quyết định thành lập Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp
Trường số
/ QĐ-ĐHSPHN, ngày tháng năm 2016

những tài liệu sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau. Những hạn chế về
năng lực biên soạn tài liệu dạy học LSĐP của nhiều giáo viên đã tác
động lớn tới hiệu quả dạy học bộ môn.
Nhiệm vụ giáo dục lịch sử, đặc biệt là LSĐP tỉnh Hà Giang cần
gắn liền với giáo dục thế hệ trẻ hiểu về lịch sử quê hương, biết trân
trọng những giá trị truyền thống và rút ra những bài học trong cuộc sống
hôm nay; gắn với thực hiện mục tiêu chiến lược quốc gia về bảo vệ biên
cương Tổ quốc; với nhiệm vụ quốc tế về bảo tồn và phát huy giá trị di
sản văn hóa truyền thống trên Công viên địa chất Toàn cầu Cao nguyên
đá Đồng Văn trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo, đây là
nhiệm vụ rất cấp thiết và mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về đổi mới dạy học bộ môn lịch sử
ở nhà trường phổ thông, trên cơ sở các công trình nghiên cứu về lịch sử
Hà Giang, thực tiễn giảng dạy LSĐP ở trường phổ thông nói chung và
trường THCS tỉnh Hà Giang nói riêng, chúng tôi chọn vấn đề "Đổi mới
dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang" làm luận án Tiến sỹ
3


chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Lịch sử
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình đổi mới dạy học
LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang.
2.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: chỉ tập trung vào đổi mới dạy
học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang, cụ thể:
- Nghiên cứu lý luận về đổi mới dạy học lịch sử ở trường phổ
thông nói chung, từ đó đi sâu vào nghiên cứu vấn đề đổi mới dạy học
LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang về : Mục tiêu, chương trình, nội
dung, hình thức và phương pháp dạy học (PPDH).
- Điều tra thực tiễn tại một số trường THCS tỉnh Hà Giang trên 03



dục và giáo dục lịch sử.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
* Nghiên cứu lý thuyết
Phân tích, tổng hợp các công trình nghiên cứu về Tâm lý học,
Giáo dục học, Giáo dục lịch sử và lịch sử có liên quan tới đề tài.
Nghiên cứu nội dung chương trình Bộ môn lịch sử ở trường phổ
thông, xác định thời lượng dành cho LSĐP ở trường THCS; xác định
mục tiêu, nghiên cứu tư liệu, xây dựng nội dung dạy học LSĐP; từ đó đề
xuất hình thức, biện pháp sư phạm nhằm đổi mới dạy học LSĐP ở
trường THCS tỉnh Hà Giang
* Nghiên cứu thực tiễn
Điều tra thực tiễn việc dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà
Giang thông qua phiếu điều tra, dự giờ, quan sát, phân tích phiếu điều
tra, phỏng vấn trực tiếp, hội thảo khoa học (GV, HS, cán bộ quản lý giáo
dục), nhằm làm rõ bức tranh toàn cảnh về thực trạng dạy học LSĐP ở
trường THCS tỉnh Hà Giang
* Thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần ở một số trường
THCS tỉnh Hà Giang nhằm khẳng định tính khả thi của các biện pháp sư
phạm đề xuất trong luận án
* Sử dụng phương pháp thống kê toán học và các thành tựu của
công nghệ thông tin trong phân tích, xử lý kết quả thực nghiệm.
5. Giả thuyết khoa học
Chúng tôi cho rằng, nếu vấn đề đổi mới dạy học LSĐP ở trường
THCS tỉnh Hà Giang được thực hiện một cách hệ thống, đồng bộ, từ
mục tiêu, chương trình, nội dung, hình thức và PPDH, sẽ từng bước giải
quyết những bất cập, hạn chế trong dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh
Hà Giang, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Bộ môn lịch sử trong
nhà trường THCS tỉnh Hà Giang.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
án được chia làm 4 chương
Chương 1: Tổng quan
Chương 2: Vấn đề đổi mới dạy học học LSĐP ở trường phổ thông
- Lí luận và thực tiễn.
Chương 3: Đổi mới chương trình, nội dung và hình thức tổ chức
dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang.
Chương 4. Đổi mới phương pháp dạy học LSĐP ở trường THCS
tỉnh Hà Giang. Thực nghiệm sư phạm
Chương 1
TỔNG QUAN
Trong lĩnh vực giáo dục lịch sử nói chung, LSĐP (LSĐP) nói
riêng, vấn đề đổi mới đã được các nhà tâm lý học, giáo dục học, giáo
dục lịch sử trong và ngoài nước đề cập đến ở nhiều góc độ, cách tiếp cận
khác nhau:
1.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài của các
tác giả nước ngoài
1.1.1. Tài liệu giáo dục học, tâm lý học
Ở Liên Xô (trước đây), các nhà giáo dục và tâm lý học đã tiếp cận
vấn đề đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở nhiều góc độ khác
nhau:
Bàn về PPDH và vấn đề đổi mới PPDH ở trường phổ thông, các
tác giả Đaniôp.M.A, Xcatkin. M.N;M.Aleecxêep, N.V Savin ,
I.F.Kharlamop , T.A.Ilina đã phân tích những dấu hiệu biểu đạt tính tích
6


cực của người học; tiếp cận việc đổi mới dạy học thông qua phát triển
năng lực nhận thức cho HS gắn với mối quan hệ tâm lý học - lý luận dạy
học - logic học.

học bộ môn.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam ở
những mức độ nhất định đã tiếp cận tới vấn đề đổi mới dạy học, đổi mới
trong dạy học Bộ môn lịch sử, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất
lượng dạy học lịch sử hiện nay. Đây là những nguồn tư liệu quý, có ý
nghĩa với tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.
* Tài liệu LSĐP
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về LSĐP. Trong giáo trình
"Phương pháp dạy học lịch sử" của các tác giả Phan Ngọc Liên, Trần
Văn Trị, xuất bản các năm 1976, 1980, 1992, 1998, 2002, nhấn mạnh
đến việc cần phải gắn công tác học tập bộ môn lịch sử trong nhà trường
với thực tiễn xã hội.
Giáo trình LSĐP, sách chuyên khảo về PPDH Bộ môn lịch sử khi
bàn tới các biện pháp sư phạm trong DH bộ môn thường quan tâm tới
việc dạy học sử cần gắn với thực tiễn, chú trọng mối liên hệ giữa LSDT
với LSĐP trong DHLS. Dự án Việt Bỉ về “Nâng cao chất lượng đào tạo
bồi dưỡng GV Tiểu học và THCS các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam”
với cuốn "Tài liệu hướng dẫn địa phương biên soạn tài liệu nội dung
địa phương môn lịch sử" (2012) đã chỉ rõ những vấn đề lý luận về biên
soạn và dạy học LSĐP và tài liệu minh họa.
Các bài viết trên các tạp chí nghiên cứu, các công trình thạc sỹ và
tiến sỹ cũng đề cập đến những khía cạnh của đổi mới dạy học LSĐP đều
khẳng định tính cấp thiết phải đưa nguồn tài liệu LSĐP vào giảng dạy
trong nhà trường. Hầu hết các tỉnh trong cả nước đã biên soạn LSĐP và
đưa vào giảng dạy trong trường học. Ở Hà Giang, đã có nhiều công trình
nghiên cứu về LSĐP như: "Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Giang" được tái bản
nhiều lần; "Văn hoá truyền thống các dân tộc Hà Giang" năm 1994; "Hà
Giang thời tiền sử" năm 2000, "Hà Giang 110 năm" năm 2001, "Những
sự kiện lịch sử tiêu biểu tỉnh Hà Giang" năm 2000...
9

kế thừa và phát triển những cơ sở lý thuyết về đổi mới dạy học gắn với
thực tiễn địa phương; thể hiện ở việc đổi mới : về mục tiêu, chương
trình, nội dung, phương pháp dạy học LSĐP; góp phần đổi mới dạy học
Bộ môn lịch sử hiện nay.
Cuối cùng, cho đến thời điểm thực hiện luận án, ở Việt Nam
chúng tôi chưa thấy có một công trình nghiên cứu lịch sử mang tính
chuyên sâu và có hệ thống về “Đổi mới dạy học LSĐP ở trường THCS
tỉnh Hà Giang”
Luận án vừa là sự kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các học
giả, các nhà nghiên cứu đi trước, vừa là sự cố gắng của bản thân tác giả
luận án trong việc nghiên cứu, góp phần làm rõ vấn đề: “Đổi mới dạy
học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang”.
10


Chương 2
VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
2.1.1.1. Quan niệm về LSĐP
a. Địa phương: Tựu chung lại, có thể hiểu "Địa phương" là khái
niệm nhằm chỉ không gian địa lý của các vùng miền địa phương khác
nhau, có ranh giới nhất định, là bộ phận cấu thành đất nước. Khái niệm
"địa phương" còn được hiểu là những yếu tố thuộc phạm trù văn hóa,
gắn với con người, chỉ các lĩnh vực liên quan tới đời sống của con người
ở mỗi địa phương: đơn vị hành chính, các lĩnh vực chuyên ngành, đời
sống văn hóa tộc người tại các khu vực, vùng miền khác nhau.
b. LSĐP: Có nhiều định nghĩa khác nhau từ các nhà giáo dục
lịch sử nước ngoài và trong nước : Rogers với “Phương pháp tiếp cận

dạy học trong tình hình hiện nay như sau:
Một là, đổi mới không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn cái cũ, cái
truyền thống
Hai là, đổi mới mang tính sáng tạo và phát triển trên cơ sở cái cũ
Ba là, đổi mới phải có hiệu quả, có chất lượng, bởi mục tiêu của
đổi mới dạy học là để mang lại một hiệu quả, chất lượng dạy học nhất
định. Đổi mới mà không hiệu quả thì không gọi là mới.
Như vậy, đổi mới là một phạm trù vừa mang tính kế thừa, vừa
mang tính sáng tạo và phát triển.
c. Đổi mới dạy học LSĐP
Xét về tổng thể quan niệm đổi mới dạy học hiện nay, cần bắt đầu
từ triết lý, mục tiêu giáo dục: dạy học nhằm phát triển năng lực người
học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Từ đó xác định đổi mới chương trình,
nội dung, phương pháp, hình thức dạy học và hình thức kiểm tra đánh
giá quá trình dạy học.
2.1.2. Các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về đổi mới giáo dục
Vấn đề đổi mới giáo dục hiện nay ở nước ta được cụ thể hóa
thông qua các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ; Luật
giáo dục 2005; Nghị quyết Trung ương 8 - Khóa XI của Đảng về đổi
mới căn bản Giáo dục và Đào tạo sau 2015. Đặc biệt, đối với việc phát
triển giáo dục vùng đông đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn,...Vì
thế, việc đổi mới dạy học LSĐP là phù hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra
trong dạy học hiện nay
2.1.3. Đặc điểm tri thức LSĐP
Tri thức lịch sử nói chung ở trường phổ thông có những đặc điểm
nổi bật: tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể, tính hệ thống và sự
thống nhất giữa “sử” và “luận”. LSĐP còn có những đặc điểm riêng như
tính cụ thể, tính thực tiễn địa phương. Vì vậy, đặc điểm tri thức LSĐP
thiên về dạng "ẩn", hình thành qua trải nghiệm thực tiễn nhiều hơn là tri
thức lịch sử nói chung.

cứu về những đặc điểm này sẽ giúp chúng tôi lựa chọn phương thức tiếp cận
trong đổi mới dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang phù hợp với đối
tượng HS và đạt hiệu quả tốt nhất.
2.2.2. Điều tra khảo sát
2.2.2.1. Địa điểm, thời gian
Chúng tôi tiến hành khảo sát, điều tra một số trường THCS trên địa
bàn tỉnh Hà Giang theo 3 vùng. Kết quả thu được giúp chúng tôi hiểu rõ về
thực trạng dạy học LSĐP và việc xác định mục tiêu đổi mới dạy học LSĐP ở
trường THCS tỉnh Hà Giang.
2.2.2.2. Đối tượng, qui mô khảo sát : GV giảng dạy lịch sử, học
sinh THCS trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Chúng tôi tiến hành khảo sát, điều tra
trên bình diện toàn tỉnh Hà Giang, chia làm 03 vùng. Tổng số GV khảo sát là
: 99, tổng số HS khảo sát là : 1320.
13


2.2.2.3. Kế hoạch và nội dung điều tra, khảo sát
- Soạn phiếu điều tra, khảo sát GV, HS, tiếp xúc, phỏng vấn và phát
phiếu điều tra, khảo sát.
- Tiếp cận chương trình dạy học bộ môn lịch sử của Sở GD & ĐT Hà
Giang và một số tỉnh thành trong cả nước trong các năm học (2008 - 2009,
2009 - 2010, 2010 - 2011); xác định các nhóm tiêu chí về nội dung khảo sát
thể hiện trong phiếu điều tra, khảo sát GV và HS
2.2.2.4. Kết quả điều tra, khảo sát
* Về phân phối chương trình dạy học LSĐP
Còn nhiều bất cập, hạn chế: kết quả khảo sát trong 3 năm học (2008 2009, 2009 - 2010, 2010 - 2011) về phần LSĐP:
(1). Chưa chú ý tới tính thống nhất, mối liên hệ LSĐP - LSDT - LSTG,
thể hiện ở sự phân bố chủ đề tiết học ở cả 4 lớp: 6, 7, 8, 9.
(2). Chủ đề dạy học trùng lặp ở lớp 7 và lớp 9 (Đảng bộ và ND các dân
tộc Hà Giang trong công cuộc đổi mới đất nước).

hiểu biết về lịch sử quê hương. Nguồn tư liệu biên soạn LSĐP phong phú,
phù hợp hợp yêu cầu dạy học LSĐP.
2.2.3.2. Những hạn chế: Phân phối chương trình bất hợp lý; chưa
có tài liệu LSĐP được biên soạn dưới dạng SGK; chưa có một tài liệu
thống nhất cho các cấp học THCS và THPT; đồ dùng trực quan phục vụ
cho giảng dạy và học tập còn thiếu; chưa chú ý tới sự đa dạng hoá các
hình thức tổ chức dạy học LSĐP ; chưa tổ chức được những buổi học nội
khoá ngoài lớp học, tổ chức hoạt động ngoại khóa LSĐP …
2.2.3.3. Nguyên nhân
* Khách quan: Tâm lý và quan niệm về mặt xã hội về “môn phụ”
và “môn chính”; LSĐP chưa được đặt đúng vị trí, chức năng trong dạy
học lịch sử ở trường phổ thông nói chung và ở trường phổ thông tỉnh Hà
Giang nói riêng; những thói quen và hủ tục ở nhiều vùng dân tộc thiểu
số ảnh hưởng tới chất lượng dạy học…
* Chủ quan: Các cấp quản lý, GV dạy học lịch sử đa số chưa nhận
thức đúng đắn về đổi mới dạy học bộ môn, đặc biệt là việc dạy học
LSĐP ở trường phổ thông; năng lực của một số GV còn hạn chế ...
2.2.4. Định hướng đổi mới dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh
HG
2.2.4.1. Định hướng đổi mới mục tiêu, chương trình dạy học LSĐP
MỤC TIÊU
Kiến
Kiến tạo những tri thức cơ bản, cụ thể của lịch sử mỗi địa
thức phương trên cơ sở củng cố, phát triển, so sánh, nhận thức và
vận dụng những vấn đề của LSDT và lịch sử thế giới.
Hình thành và phát triển kỹ năng cho người học thông qua
Kỹ việc tổ chức các hoạt động nhận thức LSĐP. Trong đó, quan
năng trọng nhất là kỹ năng tự học, thực hành, tư duy và lập luận
trong vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống…
15

Ở TRƯỜNG THCS TỈNH HÀ GIANG
3.1. Đổi mới chương trình LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà
Giang
3.1.1. Khái quát về chương trình dạy học LSĐP từ sau cách
mạng tháng Tám đến nay
Có thể khái quát sự thay đổi về thời lượng tiết học LSĐP trong
một số năm học theo biểu sau:
Năm 1974 - 1978 1980 - 1999 - 20072008 - 2009 2010 học
1975 - 1979 1981
2000
2008
2009
2010
2011
Lớp/ - L5: 01 - L5: 02 - L6: 03 - L6: 02 - L6: 01 - L6: 01 - L6: 01 - L6: 01
16


Số tiết - L6: 02 - L6: 04 - L7: 03 - L7: 06 - L7: 03 - L7: 03 - L7: 03 - L7: 03
LSĐP - L7: 02 - L7: 03- L8: 03 - L8: 03 - L8: 01 - L8: 01 - L8: 01 - L8: 01
- L9: 02 - L9: 02 - L9: 02 - L9: 02
Tổng
05
09
09
11
07
07
07
07

- Các tiết học LSĐP được xếp trước phần ôn tập, làm bài tập lịch
sử, đưa nội dung LSĐP vào các chủ đề, khắc sâu kiến thức cho HS.
Cụ thể bố cục chương trình chi tiết tại phần phụ lục ( 5 )
3.2. Đổi mới nội dung dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà
Giang
3.2.1. Những yêu cầu chung khi tiến hành biên soạn bài học
17


LSĐP: Trước khi bắt tay vào biên soạn bài học LSĐP, người biên soạn
cần nắm được những yêu cầu chung cơ bản khi biên soạn bài học LSĐP:
Yêu cầu về đảm bảo về tính tư tưởng, tính khoa học và tính thực tiễn;
yêu cầu về lựa chọn tài liệu, xắp xếp bố cục bài học LSĐP; yêu cầu về
khôi phục lại bức tranh quá khứ LSĐP sinh động, chính xác; yêu cầu về
giải quyết mối quan hệ chung và riêng của LSDT và LSĐP; yêu cầu về đảm
bảo chặt chẽ giữa các khâu biên soạn LSĐP
3.2.2. Đổi mới nội dung dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà
Giang
Từ quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tuân thủ những yêu
cầu chung của việc biên soạn nội dung LSĐP, chúng tôi biên soạn các
bài học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang tương ứng với tiến trình
LSDT, bao gồm các nội dung như sau:
Lịch sử Hà Giang (THCS)
Lớp
LSDT (THCS)
Hà Giang thời nguyên thủy đến đầu thế kỉ X (1
6 tiết)
Bài đọc thêm: Trống đồng Lô lô ở Hà Giang
Bài 1: Hà Giang trong các quốc gia phong kiến
độc lập (Từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX) (1 tiết)

3.3. Đổi mới hình thức tổ chức dạy học LSĐP ở trường THCS
tỉnh Hà Giang
3.3.1. Tiến hành bài học nội khóa LSĐP
3.3.1.1. Tiến hành bài học nội khóa LSĐP trên lớp
Một là, tổ chức lớp học linh động và định hướng hoạt động nhận
thức của học sinh trước khi nghiên cứu kiến thức mới
18


Hai là, vận dụng cấu trúc bài học theo kiểu dạy học nêu vấn đề khi
tổ chức cho HS nghiên cứu kiến thức mới
Ba là, Hướng dẫn cho học sinh tiếp tục hoàn thiện ở nhà
3.3.1.2. Tăng cường tiến hành bài học nội khóa LSĐP ngoài lớp
học: Có thể tiến hành các loại bài học LSĐP chủ yếu ngoài lớp học như
sau: Một là, tiến hành bài học tại địa điểm di tích lịch sử, địa danh nơi
diễn ra sự kiện, biến cố lịch sử mỗi địa phương.
Hai là, tiến hành bài học tại các điểm di sản văn hóa cộng đồng.
Ba là, tiến hành bài học tại nhà bảo tàng, phòng truyền thống.
3.3.2. Tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa về LSĐP
phù hợp với điều kiện địa phương
3.3.2.1. Nội dung của hoạt động ngoại khóa LSĐP ở trường
THCS: Do hoạt động ngoại khoá mang tính chất tự nguyện, nên khi xây
dựng nội dung, GV có thể tiếp cận theo 2 hướng chính sau đây:
- Việc xác định chủ đề, nội dung cần làm phong phú, sâu sắc
những kiến thức lịch sử mà học sinh đã thu thập trong bài nội khóa,
nhất là những vấn đề cơ bản của chương trình LSĐP
- Các chủ đề ngoại khóa LSĐP thường gắn với yêu cầu thực tiễn
và công tác công ích xã hội trong mỗi thời kỹ nhất định của địa phương.
3.3.2.2. Các hình thức tổ chức ngoại khóa LSĐP: Đọc sách,
kể chuyện và nói chuyện lịch sử, dạ hội lịch sử, đổi mới hình thức tham

4.2.1.2. Tăng cường sử dụng phương tiện trực quan trong
dạy học bài nội khoá LSĐP
a. Xây dựng và sử dụng lược đồ để khai thác nội dung bài học
LSĐP
Lược đồ LSĐP được chúng tôi thiết kế ở 2 dạng chính: Lược đồ
tĩnh và lược đồ động.
- Lược đồ tĩnh: Lược đồ được xắp xếp tại các bài học LSĐP
dưới dạng SGK. Để thuận lợi cho GV và HS, chúng tôi sử dụng một
số phần mềm tin học để thiết kế, xây dựng lược đồ cho nội dung bài
học LSĐP
- Lược đồ động: Chúng tôi sử dụng phần mềm Powerpoin, hướng
dẫn GV xây dựng lược đồ động LSĐP.
b. Sử dụng hình ảnh lịch sử để khắc sâu kiến thức bài học
LSĐP: Chúng tôi đã khai thác một số ví dụ về sử dụng hình ảnh lịch
sử tại tiết 32, bài 1, LSĐP lớp 6, mục I.1. Những dấu tích của người
nguyên thuỷ trên đất Hà Giang.
c. Sử dụng sơ đồ, bảng biểu điện tử để khắc sâu kiến thức, tăng cường
năng lực thực hành cho HS : Sử dụng bảng niên biểu, bảng so sánh, giúp
các em khái quát nội dung sau mỗi phần, mỗi bài, mỗi giai đoạn lịch
sử....Hình thức này phù hợp với phương pháp thực hành, thảo luận
nhóm, so sánh sự khác nhau, củng cố bài học, ôn tập tổng kết nội
dung.... ví dụ : bài 1, mục 1 (LSĐP lớp 9): “Những cơ sở cách mạng đầu
tiên ở Hà Giang”…
4.2.1.3. Khai thác các sự kiện, hiện tượng nhằm giáo dục ý
thức chủ quyền biên giới trong các bài học LSĐP
LSĐP có ưu thế trong việc giáo dục ý thức chủ quyền biên giới,
bởi những đặc trưng về mục tiêu giáo dục của LSĐP. GV cần lồng ghép,
đưa những câu chuyện lịch sử về những năm tháng xảy ra cuộc chiến
tranh xâm lược biên giới phía Bắc không chỉ góp phần làm sâu sắc hơn
những sự kiện LSDT về chiến tranh, mà còn giúp HS có nhận thực thấu

kiện LSĐP
c. Tích hợp di sản địa phương : Vấn đề tích hợp kiến thức di sản
vào dạy học LSĐP trên lớp, có thể phân thành các dạng khác nhau:
Thứ nhất: Tích hợp kiến thức di sản đã có trong chương trình và
tài liệu LSĐP gắn với địa phương nơi trường đóng; thứ hai: Tích hợp
kiến thức di sản không có trong chương trình và tài liệu LSĐP
4.3. Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học LSĐP.
Từ thực tiễn đặt ra vấn đề cần sớm đổi mới kiểm tra đánh giá trong
dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang, chúng tôi tập trung vào
một số biện pháp đổi mới : Đưa LSĐP vào phần kiểm tra đánh giá môn
lịch sử; thực hiện đa dạng hóa các hình thức và phương pháp kiểm tra
đánh giá, nhằm phát triển năng lực HS một cách toàn diện.
4.4. Thực nghiệm toàn phần
21


4.4.1. Mục đích thực nghiệm
Kiểm nghiệm, bổ sung, làm phong phú nhận thức về lí luận và
thực tiễn. Qua đó, khẳng định tính khả thi của việc đổi mới dạy học
LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang.
4.4.2. Đối tượng, địa bàn, phương pháp, nội dung thực nghiệm
4.4.2.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
- Đối tượng thực nghiệm: HS các lớp 7 và 9 của năm học 2013 –
2014, 2014 – 2015; Có những tiêu chuẩn để chọn giáo viên dạy thực
nghiệm và đối chứng
- Về địa bàn thực nghiệm: Chúng tôi lựa chọn 03 trường THCS ở 3
vùng khác nhau trên địa bàn tỉnh Hà Giang để tiến hành thực nghiệm.
Trọng tâm TNSP là bài học nội khóa LSĐP ở trên lớp.
4.4.3. Kết quả thực nghiệm
4.4.3.1. Về định tính

Mode
7-8
5-6
5-6
2
Trung vị
7-8
5-6
5-6
3
Giá trị TB
7,15
6.39
5,38
4 Độ lệch chuẩn
1,35
1.44
1,79
22


* So sánh dữ liệu liên tục
Căn cứ vào bảng mô tả dữ liệu TNSP trên, có thể thấy chênh lệch giá
trị TB điểm số giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng khá lớn. Giá trị
chênh lệch này được thể hiện trong bảng dưới đây:
Bảng 2. So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp thực nghiệm
và lớp đối chứng
Lớp thực nghiệm
Lớp đối chứng
Chênh lệch

Giá trị TB
6.39
5,38
2.8195*10^-9
p
đường phát triển giáo dục đất nước, thoát khỏi tình trạng khủng hoảng
như hiện nay, thì bài toán về đổi mới giáo dục được đặt ra. Bên cạnh
mẫu số chung cho “Đổi mới giáo dục”, mỗi chuyên ngành, bộ môn đều
cần có hướng tiếp cận riêng, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, gắn với tính
đặc thù môn học, ngành học, địa phương, đối tượng và nhu cầu học tập
cá nhân, xã hội…
Nguyên lý “học đi đôi với hành”, “giáo dục gắn với thực tiễn” và
việc đổi mới dạy học lịch sử cần bắt nguồn từ đổi mới dạy học LSĐP
chính là một trong những hướng tiếp cận của luận án, mang lại những
hiệu quả nhất định trong đổi mới. Quá trình nghiên cứu lâu dài với những
lộ trình cụ thể, luận án đã giải quyết được một số nội dung vấn đề mang
tính cấp thiết hiện nay về đổi mới dạy học LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà
Giang. Chúng tôi tập trung tóm lược những vấn đề của luận án nghiên
cứu đạt được tại phần kết luận và khuyến nghị ở những nội dung sau:
1. Kết luận
Thông qua quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn, bước đầu đổi
mới nội dung, hình thức và PPDH LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang
gắn với hiệu quả thực tiễn, chúng tôi có một số kết luận sau:
1.1. Về mặt lý luận, việc nghiên cứu, dạy học lịch sử địa phương ở
trường phổ thông có vai trò, vị trí, tầm quan trọng đặc biệt, góp phần
nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử, giáo dục truyền thống tốt
đẹp cho học sinh từ thực tiễn địa phương. Vì thế, vấn đề đổi mới dạy
24


học lịch sử địa phương cần được chú trọng và tiến hành thường xuyên,
mang tính hệ thống. Trong đó, nút thắt của sự đổi mới có thể được xem
xét với những biểu hiện bước đầu từ sự đổi mới trong nhận thức về dạy
học LSĐP, đổi mới với những biểu hiện về hiệu quả dạy học, sự phát
triển năng lực của bản thân người học gắn với yêu cầu của thực tiễn

dục di sản.
1.5. Trong đổi mới PPDH LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang,
bước đầu đề xuất đổi mới PPDH truyền thống và áp dụng một số PPDH
tích cực đã mang lại những tín hiệu khả quan, phù hợp với đối tượng HS
25