ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THẾ QUANG

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT
GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG XÂY
DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI TẠI MỘT SỐ XÃ,
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THẾ QUANG

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT
GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG
XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI TẠI MỘT SỐ XÃ,
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG
Ngành: Phát triển nông thôn
Mã số: 60 62 01 16

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐINH NGỌC LAN


cũng như thời gian thực tập tốt nghiệp.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đinh Ngọc
Lan đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện và hoàn
thành luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của cấp ủy chính quyền cán bộ
UBND xã và bà con nhân dân xã Tân Trào, Đại Phú, Vân Sơn, UBND huyện
Sơn Dương nơi tôi nghiên cứu đề tài, đã tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt
thời gian thực tập.
Trong thời gian nghiên cứu vì nhiều lý do chủ quan và khách quan
cũng như là hạn chế về mặt thời gian cho nên không tránh khỏi sai sót. Tôi rất
mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô giáo để đề tài này được hoàn
thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tuyên Quang, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Nguyễn Thế Quang


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................... ii
MỤC LỤC ............................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT ............................................. vi
DANH MỤC BẨNG ............................................................................. vii
MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1
1. Đặt vấn đề ........................................................................................... 1
2. Mục tiêu .............................................................................................. 2

3.2.3. Tình hình thu nhập của các hộ điều tra ......................................... 50
3.3. Thực trạng thực hiện tiêu chí môi trường tại một số xã trên địa bàn
huyện Sơn Dương .................................................................................. 51
3.3.1. Hiện trạng và nhu cầu cấp nước sinh hoạt .................................... 51
3.3.2. Về hiện trạng và nhu cầu về môi trường của cơ sở sản xuất, kinh doanh . 54
3.3.3. Hiện trạng về các hoạt động ảnh hưởng đến môi trường ............... 56
3.3.4. Về nghĩa trang trên địa bàn các xã ............................................... 61
3.3.5. Thu gom và xử lý chất thải, nước thải .......................................... 63
3.3.6. Nguồn vốn thực hiện tiêu chí môi trường trong phát triển nông thôn ....... 64
3.3.7. Tổng hợp kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trên địa bàn huyện
Sơn Dương ............................................................................................ 65
3.4. Đánh giá của người dân về môi trường và các thức triển khai thực
hiện tiêu chí môi trường tại địa phương ................................................. 65
3.4.1. Kết quả điều tra về tiếp cận, thông tin về môi trường ................... 65
3.4.2. Nhận thức của người dân về xã hội hóa trong thực hiện tiêu chí
môi trường ............................................................................................ 66
3.4.3. Đánh giá về cách thức triển khai thực hiện tiêu chí môi trường tại
địa phương ............................................................................................ 67


i

LỜI CAM ĐOAN
Trong thời gian thực tập tại xã Tân Trào, Đại Phú, Vân Sơn, huyện Sơn
Dương, tỉnh Tuyên Quang, tôi đã chấp hành đầy đủ, nghiêm chỉnh mọi nội
quy, quy định của các địa phương.
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài: “Nghiên cứu
thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng
mô hình nông thôn mới tại một số xã, trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh
Tuyên Quang” đều được được thu thập, điều tra, khảo sát thực tế một cách trung


HVS

: Hợp vệ sinh

LHQ

: Liên Hợp Quốc

MT

: Môi trường

MTQG

: Mục tiêu quốc gia

NTM

: Nông thôn mới

QĐ

: Quyết định

THT

: Tổ hợp tác

UBND

Bảng 3.15. Tổng hợp nhu cầu về nhà tiêu hợp vệ sinh........................................58
Bảng 3.16. Tổng hợp về chăn nuôi gia súc có chuồng trại hợp vệ sinh ...........59
Bảng 3.17. Nhu cầu xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc HVS ..................59
Bảng 3.18. Tổng hợp hiện trạng các cơ sở công cộng .........................................60
Bảng 3.19. Nhu cầu cấp nước và nhà tiêu HVS tại các cơ sở công cộng ........61
Bảng 3.20. Tổng hợp hiện trạng nghĩa trang .........................................................62
Bảng 3.21. Nhu cầu xây dựng nghĩa trang.............................................................62
Bảng 3.22. Tổng hợp về xử lý chất thải, nước thải ..............................................63
Bảng 3.23. Nhu cầu về xử lý chất thải, nước thải.................................................63
Bảng 3.24: Tổng kinh phí thực hiện tiêu chí môi trường giai đoạn 2012 - 2014...64


viii

Bảng 3.25: Tổng hợp kết quả thực hiện tiêu chí môi trường tại 3 xã nghiên
cứu và huyện Sơn Dương giai đoạn 2012-2014 ................................65
Bảng 3.26: Kết quả điều tra số hộ gia đình được tiếp cận, thông tin về môi
trường nông thôn ......................................................................................66
Bảng 3.27: Nhận thức của người dân về xã hội hóa thực hiện tiêu chí môi
trường trong phát triển nông thôn..........................................................67
Bảng 3.28: Đánh giá của người dân về cách thức triển khai thực hiện tiêu chí
môi trường tại địa phương ......................................................................68
Bảng 3.29. Đề xuất về lưu lượng cấp nước trên giai đoạn 2016-2020 .............72
Bảng 3.30. Số lượng và kinh phí đầu tư xây dựng các công trình cấp nước giai
đoạn 2016-2020 ........................................................................................72
Bảng 3.31. Dự kiến số lượng và kinh phí xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh giai
đoạn 2016-2020 ........................................................................................75
Bảng 3.32. Tổng hợp số lượng và kinh phí xây dựng chuồng trại hợp vệ sinh
giai đoạn 2016-2020 ................................................................................77
Bảng 3.33. Dự kiến các nguồn vốn thực hiện .......................................................83


2

trọng. Trong bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới thì tiêu chí số 17 nói về vấn
đề môi trường nông thôn. Tuy nhiên, không được xem là quan trọng như một
số tiêu chí khác, trong xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương đã “gặp
khó” về tiêu chí môi trường. Nhiều vấn đề về môi trường nông thôn đã và
đang trở thành vấn đề nan giải, các địa phương cần nhìn nhận việc thực hiện
tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới là vấn đề rất quan trọng và
lâu dài, cần được quan tâm đúng mức. Bởi vì, khi môi trường nông thôn bị
suy giảm, sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy xấu mà rất khó khắc phục như bệnh tật gia
tăng, nguồn nước, đất sản xuất… bị ô nhiễm, suy giảm. Tỉnh Tuyên Quang là
một trong những tỉnh đang triển khai thực hiện chương trình xây dựng mô hình
nông thôn mới, hiện nay đã xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới tại một
số địa điểm. Huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang đang triển khai xây dựng
nông thôn mới tại các xã trên địa bàn huyện, tuy nhiên vẫn còn gặp nhiều khó
khăn trong công tác triển khai thực hiện. Để có những đánh giá rõ hơn về thực
trạng môi trường nông thôn với việc thực hiện xây dựng nông thôn mới tại địa
phương tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải
pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng mô hình nông thôn mới
tại một số xã, trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang”.
2. Mục tiêu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường
trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại một số xã, trên địa bàn huyện Sơn
Dương, tỉnh Tuyên Quang.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá thực trạng từng chỉ tiêu trong tiêu chí môi trường tại các xã
thuộc vùng nghiên cứu..


Đã có một số diễn giải và phân tích về khái niệm thế nào là nông thôn
mới. Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ; đó là
nông thôn mới chứ không phải nông thôn truyền thống. Nếu so sánh giữa nông
thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và
chức năng mới.
Ngày 16 tháng 4 năm 2009 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết
định số 491/Q Đ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19
tiêu chí là: Tiêu chí về quy hoạch và thực hiện quy hoạch; tiêu chí về giao
thông; tiêu chí về thủy lợi; tiêu chí về điện; tiêu chí trường học; tiêu chí cơ
sở vật chất văn hóa; tiêu chí chợ nông thôn; tiêu chí về bưu điện; tiêu chí
về nhà ở dân cư; tiêu chí về y tế; tiêu chí về văn hóa; tiêu chí về môi
trường; tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh; tiêu chí về
an ninh, trật tự xã hội.
Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21 tháng 8 năm 2009 của
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí
quốc gia về nông thôn mới quy định tại điều 3: Chủ tịch UBND các tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương có thể bổ sung thêm tiêu chí hoặc quy định
mức đạt của các tiêu chí cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương
nhưng không được thấp hơn mức quy định trong Bộ tiêu chí quốc gia.
Từ Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và quy định của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn, chúng ta thấy nông thôn mới là nông thôn toàn


5

diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và
bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã
hội của từng vùng.
Ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết
định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây

vật chất nhân tạo thì con người là trung tâm. Bởi vì mọi hoạt động của con
người đều diễn ra trong môi trường.
- Môi trường là địa bàn để con người thực hiện hoạt động của mình.
(đất đai, không khí).
- Môi trường bảo đảm những điều kiện để con người thực hiện chu
trình sống của mình.
- Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao
quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, sự phát triển
của con người và sinh vật.
- Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường
không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người,
sinh vật.
- Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong
sạch, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố
môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường;
khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng
sinh học. (Quốc hội, 2014 [13]).
“Nâng cao chất lượng môi trường là mục đích chủ yếu của công tác
BVMT. Chất lượng môi trường phản ánh mức độ phù hợp của môi trường đối
với sự tồn tại, phồn vinh cũng như sự phát triển kinh tế xã hội của nhân loại. ở
những năm 60 cùng với sự xuất hiện vấn đề chất lượng môi trường cũng ngày
càng được quan tâm. Người ta dần dần dùng mức độ tốt xấu của môi trường,


7

để biểu thị mức độ môi trường bị ô nhiễm” (Lê Văn Khoa, Trần Thiên Cường,
Trần Khắc Hiệp, Trịnh Thị Hải Yến, 2003 [12]).
1.1.1.3. Các khái niệm thuật ngữ khác
- Khái niệm tài nguyên nước:

Quản lý nhà nước về nguồn tài nguyên nước sạch là hoạt động chấp hành
và điều hành của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, các cơ quan, đoàn thể , tổ
chức, cá nhân được Nhà nước ủy quyền, thay mặt nhà nước để tiến hành hoạt
động quản lý về tài nguyên nước. Theo đó, chúng ta có các cơ quan chuyên ngành
ở Trung ương và địa phương để quản lý tài nguyên nước. Ở Trung ương, Bộ tài
nguyên và môi trường thay mặt Nhà nước quản lý những vấn đề liên quan tới tài
nguyên và môi trường, trong đó có tài nguyên nước. Ở Cấp tỉnh có sở tài nguyên
và môi trường là cơ quan chuyên môn giúp UBND tỉnh thực hiện chức năng quản
lý nhà nước về tài nguyên nước. Ở huyện có phòng tài nguyên và môi trường. Ở
cấp xã có cán bộ phụ trách vấn đề tài nguyên môi trường trên địa bàn xã.
- Cơ sở sản xuất kinh doanh:
Cơ sở sản xuất kinh doanh bao gồm: Các cơ sở sản xuất (trồng trọt,
chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, tiểu thủ công nghiệp), các cơ sở chế biến
nông, lâm, thuỷ sản của hộ cá thể, tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc các doanh
nghiệp đóng trên địa bàn.
- Không có các hoạt động gây ô nhiễm môi trường và có các hoạt động
phát triển môi trường xanh - sạch - đẹp:
Không có các hoạt động gây ô nhiễm môi trường và có các hoạt động
phát triển môi trường xanh - sạch - đẹp trên địa bàn xã gồm các nội dung:
+ Không có cơ sở sản xuất kinh doanh hoạt động gây ô nhiễm môi trường.
+ Trong mỗi thôn (bản, buôn, ấp) đều có tổ dọn vệ sinh, khai thông
cống rãnh, phát quang dọn cỏ ở đường thu gom về nơi quy định để xử lý.
+ Định kỳ tổ chức tổng vệ sinh với sự tham gia của mọi người dân.


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian thực tập và nghiên cứu tại một số xã, trên địa bàn
huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, tôi đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

- Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở
nông thôn
- Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn
- Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn
- Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn cấp
nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn
- Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị xã hội trên địa bàn
- Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn
1.1.3.2. Tiêu chí xây dựng nông thôn mới
Căn cứ quyết định số 491/QĐ - TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng
Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới.
Các nhóm tiêu chí: Gồm 5 nhóm
- Nhóm I: Quy hoạch (có 01 tiêu chí)
- Nhóm II: Hạ tầng kinh tế - xã hội (có 08 tiêu chí)
- Nhóm III: Kinh tế và tổ chức sản xuất (có 04 tiêu chí)
- Nhóm IV: Văn hóa - xã hội - môi trường (có 04 tiêu chí)
- Nhóm V: Hệ thống chính trị (có 02 tiêu chí)
1.1.4. Nội dung xây dựng tiêu chí môi trường
Tiêu chí môi trường là một trong 19 tiêu chí nông thôn mới theo Quyết
định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành
Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới.


11

1.1.4.1. Mục tiêu
Mục tiêu chung của tiêu chí này là: Bảo vệ môi trường, sinh thái, cải
thiện, nâng cao chất lượng môi trường khu vực nông thôn thông qua các hoạt
động tuyên truyền, nâng cao nhận thức, ý thức và đi đến hành động cụ thể của
các cấp, các ngành và cả cộng đồng nhân dân.

trục giao thông chính nội đồng.
- Cơ sở sản xuất, kinh doanh gây ô nhiễm môi trường: bị các cơ quan
chức năng như: Cảnh sát môi trường, cán bộ phòng tài nguyên môi
trường,….lập biên bản vi phạm, cảnh cáo, phạt đối với hành vi gây ô nhiễm
môi trường của các cơ sở kinh doanh.
- Nghĩa trang được xây dựng theo quy hoạch:
+ Nghĩa trang nhân dân được xây dựng phục vụ cho việc chôn cất
của nhân dân trong xã hoặc cụm xã theo qui hoạch được UBND huyện, thị
xã phê duyệt.
+ Mỗi xã chỉ nên bố trí một nghĩa trang nhân dân với các hình thức
mai táng khác nhau. Đối với các xã có nhu cầu khác nhau theo từng dân tộc,
tôn giáo thì nên bố trí thành các khu táng riêng biệt.
(Chú thích : Đối với các điểm dân cư- nông thôn của 2- 3 xã gần nhau (trong
bán kính 3 km) thì quy hoạch một nghĩa trang nhân dân chung cho các xã đó.)
+ Khoảng cách an toàn vệ sinh môi trường tối thiểu từ nghĩa trang đến
đường bao khu dân cư, trường học, bệnh viện, công sở, được qui định như sau:
Bảng 1.1: Khoảng cách ly vệ sinh của nghĩa trang
đến các công trình khác
Đối tượng cần cách ly
Từ hàng rào của hộ dân gần nhất
Công trình khai thác nước sinh
hoạt tập trung

Khoảng cách tới nghĩa trang
Nghĩa trang
Nghĩa trang Nghĩa trang
hung táng
chôn một lần
cát táng
≥ 1.500 m

bảo vệ sinh, không gây ô nhiễm không khí và nguồn nước xung quanh;
+ Mỗi khu dân cư tập trung của thôn, xã phải có hệ thống tiêu thoát
nước thải thông thoáng;
+ Thôn, xã có tổ dịch vụ thu gom rác thải và xử lý tại bãi rác tập trung.
+ Cơ sở phải thực hiện thu gom, xử lý chất thải, nước thải theo quy định.
+ Các cơ sở phải thực hiện thu gom, phân loại chất thải rắn thông
thường tại nguồn bằng các dụng cụ hợp vệ sinh theo hướng dẫn của tổ chức
thu gom, vận chuyển; phải kí hợp đồng dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý
chất thải rắn.
1.1.4.3. Mục tiêu thực hiện tiêu chí môi trường trên toàn quốc
- Nước sinh hoạt: Tỷ lệ dân cư nông thôn được sử dụng nước sạch hợp
vệ sinh đã tăng từ 30% năm 1990 lên 83% năm 2010. Phấn đấu đến năm 2015
có 100% dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh, trong đó 60% dân


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................... ii
MỤC LỤC ............................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT ............................................. vi
DANH MỤC BẨNG ............................................................................. vii
MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1
1. Đặt vấn đề ........................................................................................... 1
2. Mục tiêu .............................................................................................. 2
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn .............................................................. 3
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ..................................................... 4
1.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu ................................................. 4
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................ 4

như sau:
Bước 1: Thành lập ban quản lý, thực hiện tiêu chí môi trường
Bước 2: Tuyên truyền vận động người dân tham gia
Bước 3: Huy động và phân bổ vốn
Bước 4: Thành lập dịch vụ vệ sinh môi trường
Bước 5 : Quy hoạch nghĩa trang, nghĩa địa, bãi xử lý rác
Bước 6: Kiểm tra, xử lý
1.2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu trên thế giới và trong nước
1.2.1. Trên Thế giới
Việc tiến hành quy hoạch xây dựng nông thôn ở các nước tiên tiến trên
Thế giới được chú trọng từ lâu, trong đó quy hoạch môi trường nông thôn là
bắt buộc đi đôi với việc phát triển kinh tế bền vững tại địa phương. Ở các
nước phương Tây, quy hoạch xây dựng nông thôn được hiểu là xây dựng làng