Têên SKKN NĂM 2012: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
HỌC TẬP BỘ MÔN LỊCH SỬ BẬC THPT.
A/ PHẦN MỞ ĐẦU.
- Bối cảnh của đề tài.
Kết quả học tập bộ môn lịch sử THPT hiện nay thấp, điều đó đặt ra cho
chúng ta nhiều vấn đề cấn quan tâm giải quyết, nhất là những người trực tiếp
làm công tác giảng dạy . Thực tế cho thấy, ít có học sinh hứng thú với tất cả các
bộ môn mà thường chỉ say mê một số môn. Kinh nghiệm cũng cho thấy không
nên đánh giá cao biểu hiện hứng thú học tập và năng khiếu của các em để kết
luận thích môn này hay môn kia, nhất là trong việc tổ chức thi cử còn chưa thật
sự hoàn hảo, chập chờn giữa học và thi, quan niệm về vị trí của từng bộ môn còn
có chỗ lệch lạc, động cơ học tập chưa đúng, thì việc tạo hứng thú cho học sinh
trong quá trình giảng dạy có vị trí , ý nghĩa hết sức quan trọng để giúp các em có
động cơ học tập đúng đắn. Thiết nghĩ cũng cần nhắc lại rằng : Học sinh không
thích học lịch sử, không phải do môn lịch sử gây ra mà chính là do quan niệm và
phương pháp dạy học của chúng ta chưa thật sự phù hợp. Bởi Lịch sử là nguồn
cảm hứng mạnh mẽ đối với mọi người, vì qua lịch sử mà ta nhận thấy được
gương mặt của quá khứ, hình ảnh của hiện tại và bước phát triển của tương lai.
Không phải ngẫu nhiên mà F.Enghen - người bạn cảm động và hết sức vĩ đại của
Các Mác - đã khẳng định: “Đối với chúng ta, lịch sử là tất cả, lịch sử được
chúng ta đánh giá cao hơn bất cứ cái gì khác…” ( Các Mác, F.Enghen toàn tập,
tập I).
Như vậy , vấn đề phương pháp dạy học có vai trò to lớn, quyết định đến chất
lượng bộ môn. Điều mà chúng ta cần góp ý, luận bàn để ít nhất là cải thiện thái
độ học tập bộ môn của các em trong tình hình hiện nay tại Tỉnh ta.
- Lí do chọn đề tài.
Trong một số năm trở lại đây, khi mà nền kinh tế thị trường phát triển, thì số
học sinh THPT sao nhãng việc học tập các bộ môn khoa học xã hội nói chung,
Lịch sử nói riêng càng bộc lộ rõ, tình trạng này không những ở các thành phố thị
xã mà học sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu , vùng xa cũng có những biểu hiện
lơi là, thái độ học tập bộ môn yếu, dẫn đến kết quả hết sức thấp kém tới mức báo

Thông qua thực tiễn cuộc sống và giảng dạy, trả lời được một số câu hỏi
thuộc phạm vi nghề nghiệp chuyên môn đặt ra:
1/ Nguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng học tập bộ môn sút kém .Trong
dó nguyên nhân nào là cơ bản.
2/ Có thể cải thiện được tình hình hay không? Giải pháp và nguồn lực nào?
3/ Đề xuất một số ý kiến với các cấp quản lí nhà nước và quản lí giáo dục.
Saùng kieán kinh nghieäm 2011 – 2012

Trang:2


Từ đó áp dụng vào việc giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào
tạo thế hệ trẻ những chủ nhân tương lai của đất nước, của từng địa phương,
những con người vừa hồng vừa chuyên, hiểu sâu sắc quá khứ để có suy nghĩ và
hành động trong hiện tại và tương lai.
B/ NỘI DUNG.
- Cơ sở lí luận của đề tài.
Đổi mới toàn diện, sâu sắc trên mọi lĩnh vực, từ lâu đã trở thành mệnh lệnh;
chủ trương của Đảng, sự phát triển đi lên của đất nước,đòi hỏi mỗi ngành, mỗi
đơn vị , cá nhân đều phải đổi mới tư duy, cách nghĩ, cách làm cho phù hợp với
xu thế chung, đặc biệt đối với Giáo dục, được Đảng ta xác định phát triển giáo
dục là quốc sách hàng đầu,cần phải nhanh chóng “chấn hưng nền giáo dục Việt
Nam” (Nghị quyết Đại hội X), để tạo ra nguồn lực con người- yếu tố cơ bản
phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế. Yêu cầu đối với giáo dục phổ thông “ bồi
dưỡng cho thế hệ trẻ có kiến thức cơ bản về văn hóa, phát huy tư duy khoa học
và phát huy năng khiếu,có óc thẩm mĩ” ( Nghị quyết Bộ Chính tri về cải cách
giáo dục) Vì vậy, cần tập trung sức lực, tài lực, trí tuệ để “ nâng cao chất lượng
toàn diện, đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lí, nội dung , biện pháp dạy và
học” để “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù
hợp với đặc điểm từng lớp học, cấp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự

kinh tế tri thức còn non trẻ của chúng ta đang đứng trước nhiều cơ hội và thách
thức đan xen, sự nghiệt ngã của nền kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt,
chuẩn đánh giá chất lượng và giá trị cuộc sống nhiều lúc, nhiều nơi phiến diện,
nghiêng về thu nhập tài chính, thì việc dạy đạo đức,truyền thống, dạy Người hơn
lúc nào hết cần được chú trọng đúng mức và tăng cường, để hòa nhập nhưng
không hòa tan, phải giữ được truyền thống quí báu ngàn năm văn vật của Đất
Việt người Nam, yếu tố tạo nên sức mạnh vĩ đại để dân tộc ta trường tồn và đi
lên cùng nhân loại tiến bộ. Việc tìm hiểu quá trình phát triển của lịch sử loại và
dân tộc, đặc biệt là lịch sử dân tộc, như lời Bác đã dạy “ dân ta phải biết sử ta;
cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Đây vừa là ý nghĩa vừa là nhiệm vụ
của những người nghiên cứu, giảng dạy- học tập bộ môn lịch sử. Để đạt được
mục tiêu đó,chúng ta phải tiến hành hàng loạt giải pháp kết hợp, mà trước hết
cần phải thu hút và gây hứng thú cho các em, bởi chỉ có hứng thú thì mới tự
giác , tích cực học tập, bởi “tư tưởng không thông thì cầm bình tông cũng không
nổi”.Phải khách quan mà nói rằng: Lịch sử hay lắm, hấp dẫn lắm, nhưng không
phải vì vậy mà chúng ta chủ quan, lạm dụng, trong giảng dạy bộ môn lịch sử cứ
“ bê nguyên xi” sách giáo khoa vào bài giảng với hàng loạt sự kiện khô khan, rời
rạc, thì coi như chúng ta đã biết trước được kết quả: Thủ tiêu niềm ham thích,
Saùng kieán kinh nghieäm 2011 – 2012

Trang:4


hứng thú học tập bộ môn, biến một tiết dạy lịch sử thành một bài chính trị giáo
điều, khó tiếp nhận, học sinh lười học là tất yếu. Bởi theo I.F. Kharlamop “ hứng
thú – đó là nhu cầu nhuốm màu sắc xúc cảm đi trước giai đoạn gây động cơ và
làm cho hoạt động con người có tính hấp dẫn” Như vậy, hứng thú là một trạng
thái tâm lí, sinh lí biểu hiện bằng cảm giác thích thú, say sưa, phấn khởi do một
tác động nào đó từ bên ngoài vào con người qua các giác quan. Hứng thú không
đơn thuần là thích thú bản năng. Nó là biểu hiện của tình cảm và lí trí, là sự kết

vật chất, phương tiện dạy bộ môn của nhà trường còn nghèo nàn, thiếu thốn;
người thầy giáo còn gặp quá nhiều khó khăn trong cuộc sống đời thường, liên
tục phải đối phó với tình trạng thu nhập thấp giá sinh hoạt cao, lấy nghề phụ
nuôi nghề chính, tình trạng chân ngoài dài hơn chân trong đã ảnh hưởng tới chất
lượng, hiệu quả lao động sư phạm.
Trên tinh thần cùng chi sẻ, chúng tôi xin nêu ra đây một số kinh nghiệm
mà trong thực tiễn đã gặt gái được chút ít thành công để đồng nghiệp tham khảo,
ứng dụng vào công tác giảng dạy của bản thân nếu chấp nhận được.
- Các biện pháp đã tiến hành.
Khi tham dự hội thảo do Sở GD& ĐT tổ chức, chúng tôi nhận thấy, bên
cạnh màu sắc ảm đạm các bản tham luận nêu ra tới ngàn lẽ một nguyên nhân
dẫn đến tình trạng học sinh không chịu học bộ môn lịch sử, song bên cạnh đó
còn thấy màu hồng rõ nét, nhiều đơn vị số học sinh có kết quả học môn sử cao
thông qua kết quả thi tốt nghiệp phổ thông trung học, Đại học, Học sinh giỏi
Tỉnh, khu vực v.v là một ví dụ điển hình, cùng với qua thực tiễn giảng dạy, bản
thân nhận thấy: số lượng học sinh thích học môn sử không phải là ít, thể hiện
qua thái độ các em ngồi học, những câu hỏi các em đặt ra trong giờ học, ngoài
giờ lên lớp, kết quả học tập thông qua các bài kiểm tra, rõ ràng dây là những tín
hiệu lạc quan, không để các em thất vọng, bản thân tôi trân trọng thái độ của các
em, từ đó có ý thức cố gắng hơn trong công tác dạy Người – dạy chữ của mình
bằng những việc làm cụ thể, xin được trình bày ra đây:
1/ Một số hoạt động khơi dậy ý thức “dân ta phải biết sử ta”
- Chúng tôi tranh thủ ý kiến lãnh đạo nhà trường đầu tư kinh phí làm một số Pa
– nô, treo ở những vị trí trực quan trong trường về các anh hùng dân tộc, danh
nhân văn hóa, tấm gương tiêu biểu trong sản xuất chiến đấu qua các thời kì, với
thông tin ngắn, hàng ngày mọi người có thể dễ cảm nhận.
- Tiến hành câu lạc bộ “ vui để học”; chủ đề về hiểu biết lịch sử , địa lí., Mang
lại kết quả đáng khích lệ, các em tích cực tham gia, thậm chí các em còn tranh
thủ tìm hiểu để kì sau trả lời . Điều quan trọng là trình bày hiểu biết của bản thân
trước toàn trường, qua đó giúp các em có tinh thần, thái độ tự giác, tìm hiểu lịch

thy, va gim giỏ tr, ý ngha giỏo dc, con lam mõt i hng thu hoc tõp cua
hoc sinh.
Vỡ vy trong bi ging phi cú s kt hp, gn bú, phự hp gia bi ging
v bi vit trong SGK. cú c iu ú ngi thy giỏo phi nghiờn cu k
Saựng kieỏn kinh nghieọm 2011 2012

Trang:7


SGK qua đó, tìm ra được đâu là kiến thức cơ bản, trọng tâm cần truyền thụ.
Đồng thời phải tra cứu tìm tòi tài liệu ngoài SGK đưa vào trong bài giảng một
cách hợp lý. Để giúp học sinh dễ dàng hiểu và lĩnh hội được một cách sâu sắc và
vững chắc kiến thức bài giảng, nhằm nâng cao tính khoa học trong sáng và tính
vừa sức của SGK đối với đối tượng cụ thể đang tiếp thu. Mặt khác có một thực
tế xảy ra là SGK lịch sử thường không phản ánh kịp thời sự phát triển nhanh
chóng của khoa học lịch sử (như việc đánh giá công và tội của triều Nguyễn,
tình hình các nước Đông Nam Á, vị trí xuất khẩu gạo của Việt Nam hiện nay
trên thế giới .v.v). Bởi vậy, giáo viên không dừng lại ở chỗ chỉ nắm nội dung
SGK mà phải thường xuyên nghiên cứu, tham khảo thêm nhiều nguồn tư liệu
mới đưa vào bài giảng để bài học thêm phong phú, sâu sắc, bảo đảm tính cập
nhật thông tin hiện đại những kiến thức lịch sử cần truyền thụ cho học sinh.
( những thông tin từ nguồn tin cậy, đã được lựa chọn kĩ càng, chứ không mang
tính chất tung thông tin, kích thích tính hiếu kì, thỏa mãn trí tò mò, đi vào những
tình tiết tầm thường, vụn vặt làm học sinh khó tiếp nhận bài học và lệch trọng
tâm mục tiêu đã đề ra)
Có thể kết hợp sử dụng các phương tiện thiết bị, tranh ảnh để giải quyết
phần quan trọng và khó khăn này. Bởi kênh hình không những làm cho vấn đề
sinh động, hấp dẫn mà còn là nguồn cung cấp thông tin quan trọng.
b. Giúp học sinh xây dựng phương pháp học tập đúng.
Thời gian 1 tiết trên lớp có hạn, giáo viên không thể chuyển tải hết kiến

I. Tình hình nước ta sau cách mạng I. Tình hình nước ta sau cách mạng
tháng Tám năm 1945.

tháng Tám năm 1945.

(Không có phần 1, 2 nhỏ)

1, Thuận lợi

II. Bước đầu xây dựng chính quyền 2, Khó khăn
Cách mạng, giải quyết nạn đói, nạn II. Chủ trương, biện pháp giải quyết
dốt và khó khăn về tài chính.
khó khăn trước mắt.
1, Xây dựng chính quền Cách mạng.

1, Diệt giặc đói.

2, Giải quyết nạn đói

2, Diệt giặc dốt.

3, Giải quyết nạn dốt

3, Giải quyết khó khăn về tài chính

4, Giải quyết khó khăn về tài chính

4, Củng cố chính quyền Cách mạng

III. Đấu tranh chống ngoại xâm và nội III/ Đấu tranh với giặc ngoại xâm và

+ L ký Hip nh s b (ngy 6/3/1946) v ph khon ớnh kốm theo Hipnh.
+ Th ca H Ch tch gi ng bo Nam b trc khi sang Phỏp m phỏn.
- Ti liu tham kho.
+ Danh sỏch Chớnh ph lõm thi (quc dõn i hi Tõn tro ngy 16/8/1945)
+ Danh sỏch Chớnh ph liờn hip khỏng chin (quc hi thụng qua ngy
2/3/1946)
- Hỡnh nh minh ha.
Saựng kieỏn kinh nghieọm 2011 2012

Trang:10


+ nh nhõn dõn Nam b vút gy tm vụng ỏnh Phỏp
+ nh Lờ Vn Tỏm lm bú uc t kho xng ca gic
+ nh on quõn nam tin lờn ng vo Nam chin u
+ nh nhõn dõn Nam b quyờn gúp go cu giỳp ng bo b úi Bc b
(10/1945)
+ Lp bỡnh dõn hc v.
- Nu cũn thi gian cú th k mt s cõu chuyn v giai thoi hc b tỳc, v
bui lm vic ca H Ch tch vi i din quõn Trung Hoa Dõn quc, lm tng
hng phn, thớch thỳ cho cỏc em.
4/ Cụng thc hoỏ hc sinh d nm ni dung c bn ca bi, chng.
Ba chin lc ca M min Nam Vit Nam cú th vit thnh cụng thc, t ú
cỏc em din t bng ngụn ng hiu bit ca mỡnh, va nm chc, va trỏnh s
nhm ln.
CTB

= L2ngu + ( c vn + vk +ptct + usd) M.

CTCB

người qua đường! Anh hãy đến và hãy báo tin cho các công dân La – xê – đô –
môn rằng: trung thành với những lời dạy của họ, tại đây chúng tôi đã hiến thân
mình nhẹ như lông hồng”. Như vậy không cần miêu tả chiến tranh chém giết,
khủng khiếp gây xúc động mạnh, mà qua đó thông qua thái độ của người trong
chiến trận để thấy lòng yêu nước vô hạn của những người lính khi cần sẵn sàng
hi sinh vì tổ quốc thân yêu của mình, một đất nước mà học sinh nhạy cảm sẽ
thấy tuyệt vời ở chỗ: Đất nước họ đã tôn trọng, và bảo vệ quyền tự do của con
người - quyền công dân – Một xã hội văn minh đã được hình thành từ buổi bình
minh của lịch sử.
Hay thanh niên thành Aten có lời thề trước khi vào quân đội…” Tôi sẽ chiến
đấu….sẽ không để lại sau lưng mình một Tổ quốc suy nhược mà là một Tổ quốc
hùng cường và mạnh mẽ. Và chính bản thân tôi cùng với tất cả mọi người, sẽ
tuân thủ mọi luật pháp hiện đang có hiệu lực cũng như mọi luật pháp sẽ có trong
tương lai”.
Hoặc khi dạy về chiến tranh thế giới thứ hai, giáo viên có thể đọc cho học sinh
một đoạn về sư đoàn 24, được mệnh danh là sư đoàn thép:
Tên: 24; Họ: Thép; Chuyên môn: Bộ binh.
Năn sinh: 1918; Người sinh: Cách mạng tháng Mười.
Nơi sinh: Trên sông Vôn – ga gần Xiêm –biếc – xư – cơ.
Saùng kieán kinh nghieäm 2011 – 2012

Trang:12


Xuất thân: Thợ thuyền và dân cày 2 tỉnh Xiêm –biếc – xư – cơ và Xa – ma – ra.
Học lực : Tốt nghiệp trường đại học nội chiến.
Đã được thưởng những gì? 10 lá cờ đỏ vinh dự của BCH Trung ương toàn Nga,
20 lá cờ của Xiêm –biếc – xư – cơ và Xa – ma – ra. Gần 1000 tấm huân
chương cờ đỏ của Ủy ban quân sự cách mạng.
Lí do tặng thưởng: vì đã tham gia giải phóng các tỉnh Pơ-van – giơ, Ô – ren –

Năm học 2008 2009
Năm học 2010 2011

Số lượngh/s

Khá - Giỏi

Trung bình

́u - Kém

216 học sinh

25%

57%

18%

234 học sinh

37%

55%

8%

Điều lí thú nữa là các em học sinh lớp nâng cao các mơn tự nhiên cũng đã rất
hứng thú khi vào tiết học lịch sử. Nhiều em đạt học sinh giỏi cấp tỉnh.
C/ PHẦN KẾT ḶN.

- Bợ GD&ĐT nên khoán chương trình và tăng 1 tiết cho khới 12, có như vậy
mới thêm hành trang hiểu biết lịch sử trước khi bước vào mợi trường mới.
Những kiến thức lòch sử cần thiết khác có thể trình bày trong tài liệu đọc
thêm, sách giáo khoa nên tăng kênh hình nhiều hơn.
Xin chân thành cảm ơn và gửi lời chào đồn kết và xây dựng.
Hà Tiên ngày 28 tháng 4 năm 2012
Người viết

NGŨN XN SƠN

Sáng kiến kinh nghiệm 2011 – 2012

Trang:15


MỤC LỤC
A/ PHẦN MỞ ĐẦU.
- Bới cảnh của đê tài ....................................................................Trang 1
- Lí do chọn đề tài........................................................................Trang 1
- Phàm vi và đới tượng của đề tài................................................Trang 2
- Mục đích của đề tài...................................................................Trang 2
B/ NỢI DUNG
- Cơ sở lí ḷn của đề tài.............................................................Trang 3
- Thực trạng vấn đề....................................................................Trang 3
- Các biện pháp tiến hành..........................................................Trang 6.
C/ KẾT ḶN..................................................................................Trang 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1/ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ- Tủ sách đại học sư phạm – NXB
Giáo dục – đào tạo 1980.
2/ GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ – NXB Giáo dục – đào tạo 1983.