SỞ gi¸o dôc VÀ ®µo t¹o THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO THỂ LỰC CHO HỌC SINH
BẰNG MỘT SỐ BÀI TẬP PHÁT TRIỂN THỂ LỰC KHI HỌC
MÔN ĐÁ CẦU

Người thực hiện: Lê Xuân Hào
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Lê Lợi
SKKN môn: Thể dục

THANH HÓA NĂM 2013

1


MỘT SỐ TỪ ĐƯỢC VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

+ TDTT: Thể dục thể thao
+ THPT: Trung học phổ thông
+ GDTC: Giáo dục thể chất
+ HLV: Huấn luyện viên
+ VĐV: Vận động viên
+ NXB: Nhà xuất bản
+ SGK: Sách giáo khoa
+ SGV: Sách giáo viên
+ GV: Giáo viên

chất thể lực, có sức khoẻ làm cơ sở để nâng cao năng suất lao động, trí sáng tạo
và thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển. Trong thời đại hội nhập mạnh mẽ của
nền kinh tế như hiện nay thì thể dục thể thao lại có một vị trí quan trọng trong
việc mở rộng các mối quan hệ với các nước trong khu vực và trên toàn thế giới
góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.
Thể dục thể thao nước ta những năm gần đây đã có những bước chuyển
biến to lớn gặt hái được nhiều thắng lợi rất đáng khích lệ. Trong đó có sự đóng
góp không nhỏ của môn đá cầu. Đá cầu có nguồn gốc từ Trung Quốc, du nhập
vào nước ta rất sớm, như giáo sư sử học Trần Quốc Vượng có ghi: "Thời Lý,
Trần môn này đã thịnh hành lắm từ trong triều đến ngoại, nội. Trong triều thì
3


Vua cũng mê đá cầu, Thái tử cũng học đá cầu, Triều đình tổ chức một đội đá
cầu." Năm 1085, sau khi chiến thắng quân Tống xâm lược, nhà Lý tổ chức đá
cầu mừng chiến thắng. Các triều Trần - Hậu Lê - Nguyễn đá cầu vẫn rất phát
triển. Ngày nay, đá cầu cũng rất phát triển và có những thành tựu lớn, đá cầu
nước ta nằm trong tốp đầu nước có thành tích tốt của đá cầu thế giới. Cũng như
các môn thể thao khác, đá cầu là môn thể thao rất hấp dẫn mang tính đối kháng
cao và được phát triển rộng rãi. Đây là môn thể thao yêu cầu sự khéo léo, rất phù
hợp với thể chất của con người Việt Nam. Mặt khác, luyện tập đá cầu còn có tác
dụng rèn luyện một số phẩm chất cho người tập như tính quyết đoán, trí thông
minh xử lý nhanh các tình huống thay đổi đột ngột trong chuyên môn cũng như
trong cuộc sống. Bất kỳ một môn thể thao nào cũng là kết quả của một quá trình
chuẩn bị về thể lực, kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý, ý chí... quyết định.
Ngành giáo dục và đào tạo, các cấp có thẩm quyền đã nhận thấy được tầm
quan trọng của môn thể thao này. Đặc biệt là đáp ứng với phong trào tập luyện
và thi đấu môn rộng khắp trên toàn quốc, vì vậy môn đá cầu đã được đem vào
chương trình học chính khóa cho học sinh THPT từ năm học 2006 - 2007 mà
chương trình cũ chỉ học ở nội dung tự chọn.

1) Mục đích :
- Tìm hiểu, nghiên cứu phân phối chương trình, sách giáo khoa và thực
tiễn dạy học môn đá cầu ở bậc THPT (chương trình sách giáo khoa).
- Tìm hiểu và vận dụng một số bài tập bổ trợ nhằm nâng cao thể lực
chuyên môn môn đá cầu.
- Tìm hiểu tình trạng thể lực của học sinh khóa học 2012 - 2013 Trường
THPT Lê Lợi huyện Thọ Xuân - tỉnh Thanh Hóa.
- Tìm hiểu phong trào đá cầu ở địa phương và trường THPT Lê Lợi.
- Từ kết quả tìm hiểu được mà đưa ra những bài tập phù hợp khắc phục
những hạn chế nhằm nâng cao thể lực cho học sinh.
2) Nhiệm vụ :
- Tìm hiểu, nghiên cứu phân phối chương trình, sách giáo khoa và thực
tiễn dạy học môn đá cầu ở bậc THPT (chương trình sách giáo khoa mới ) những
điểm mới so với chương trình cũ.
- Tìm hiểu và vận dụng một số bài tập bổ trợ nhằm nâng cao thể lực
chuyên môn đá cầu, từ đó đánh giá mức độ thể lực của học sinh.
- Tìm hiểu tình trạng thể lực của học sinh khóa học 2012 - 2013 Trường
THPT Lê Lợi huyện Thọ Xuân tỉnh Thanh Hóa.
- Tìm hiểu phong trào đá cầu ở địa phương và trường THPT Lê Lợi.
- Từ những căn cứ khoa học đã tìm hiểu được mà đưa ra những bài tập
phù hợp khắc phục nhằm nâng cao thể lực cho học sinh và khẳng định kết quả
của đề tài : “Nâng cao thể lực cho học sinh bằng một số bài bài tập phát triển
thể lực khi học môn đá cầu”.
III) DỰ KIẾN BỐ CỤC VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN:
+ Giai đoạn 1: Từ tháng 09 / 2012 đến tháng 12 / 2012
Lựa chọn đề tài, thu thập số liệu.
5


+ Giai đoạn 2: Từ tháng 01 / 2013 đến tháng 03 / 2013

sớm mệt mỏi nhàm chán thiếu hứng thú tập luyện.
Với phong trào đá cầu rộng khắp như bây giờ việc tiếp thu một vài kỹ thuật
động tác đá cầu hay kỹ thuật di chuyển đối với các em học sinh lứa tuổi này là
6


không khó. Để các em phát triển thêm về thể lực, cũng như có điều kiện để phát
triển kỹ thuật động tác đá cầu, kỹ thuật di chuyển từ kỹ năng đến kỹ xảo thì yêu
cầu người giáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi, đầu tư vào giờ dạy một cách công
phu và đưa các bài tập mới cho các em tập luyện, tránh tập đi tập lại một vài
động tác gây nhàm chán cho các em và gây mất hứng thú về học môn đá cầu của
các em. Khi đó giờ dạy của giáo viên mới có chất lượng cao, học sinh tích cực
tự giác hơn trong học tập cũng như trong tập luyện. Từ đó chúng ta thực hiện
được mục đích cơ bản là giáo dục sức khoẻ cho học sinh, phát triển thể lực
chuyên môn là nền tảng cho phát triển môn thể thao được nhiều người ưa thích
có thành tích cao hơn.
2. Chọn đối tượng.
Đối tượng tôi chọn có 6 lớp 10 với 281 HS năm học 2012 - 2013, lớp tôi trực
tiếp giảng dạy, tỷ lệ nam nữ giữa các lớp tương đương với nhau. Thể lực giữa
các lớp lúc chọn vào là ngẫu nhiên gần như bằng nhau. Được chia làm 2 nhóm:
1 nhóm làm thực nghiệm, nhóm còn lại để đối chứng.
Nhóm thứ nhất: tập luyện bình thường theo phân phối chương trình và
hướng dẫn của Sách giáo viên bao gồm các lớp:
10A1 có 47 học sinh
10A2 có 48 học sinh
10A3 có 47 học sinh.
Tổng số học sinh của nhóm thứ nhất là 142 học sinh.
Nhóm thứ hai: Tập luyện theo phương pháp thực nghiệm áp dụng các bài
tập bổ trợ phát triển thể lực chuyên môn môn đá cầu vào giảng dạy.
10A4 có 46 học sinh

được các bài tập để phát triển sức mạnh tốc độ chuyên môn được tôi đưa vào
cho học sinh tập luyện các bài tập sau:
Bài tập 1 : Xoay cổ chân.
- Mục đích : Phát triển sức mạnh của cổ chân và độ dẻo của cổ chân trong
khi thực hiện kỹ thuật đá cầu .
- Chuẩn bị : Mỗi em 0,5 kg cát bỏ vào bao.
- Cách tập luyện : Tập đồng loạt hàng cách hàng 2m
Động tác 1: Đưa chân thuận ra phía sau
Động tác 2 : Xoay cổ chân đã buộc với bao cát thời gian 30s rồi đổi chiều
tiếp tục 30s
Đội hình tập luyện .
x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x
X GV
Bài tập 2: Đá cầu xa.
- Mục đích: Phát triển sức mạnh của chân và phối hợp động tác ruỗi chân
trong khi đá cầu.
- Chuẩn bị: Mỗi em một quả cầu đứng đối diện nhau cách nhau 5 m.
8


- Cách tập luyện: Đứng thành 4 hàng ngang, 2 hàng quay mặt vào nhau cách
nhau 5 m, giãn cách 1 sải tay. Giáo viên ra lệnh bằng còi 2 hàng có cầu thực
hiện đá cầu ra xa phía hàng đối diện.
- Thực hiện: Đứng chân trước chân sau (không được lấy đà, không được
nhảy lên) đưa cầu ra trươc chân thuân đặt phía sau. Khi có hiệu lệnh thì thả cầu
và đá cầu đi. Hàng đối diện nhặt cầu và đá lại tương tự.
Đội hình tập luyện:

x
Bài tập 3: Bật cóc tiếp sức
- Mục đích: Phát triển sức mạnh tốc độ của cơ chân.
- Cách tập: Hai tay chống hông ngồi nhổm trên gót chân, kiễng gót khi có hiệu
lệnh của giáo viên người tập bật liên tục về phía trước với độ dài tối đa, sau khi
về đích thì học sinh thứ 2 xuất phát. Cứ như vậy cho đến hết. Khoảng cách từ
vạch xuất phát về vạch đích là 5 mét.
- Đội hình tập luyện: Chia nhóm thực nghiệm thành 2 nhóm bàng nhau về số
lượng, đồng nhất về giới, đứng thành 2 hàng dọc sau vạch xuất phát.
Đội hình tập luyện:
X
X
X

X
X
X

XP

Đích
. GV
3. 2. Các bài tập phát triển sức nhanh.
Trong tập luyện và thi đấu môn đá cầu, yếu tố sức nhanh là một tố chất cơ bản.
Nó thể hiện ở những đường cầu với tốc độ nhanh biến hoá điểm rơi, đòi hỏi khi
9


vận động phải có phản ứng nhanh. Đá cầu là một môn thể thao không có chu kỳ
nên quá trình phản ứng của nó là phụ thuộc vào sức nhanh động tác, quan trọng

x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Hàng t.luyện 

x

x

x

x

x

x

x

x


Bài tập 3: Di chuyển ngang nhặt cầu 5, 2m.
- Mục đích: Phát triển sức nhanh di chuyển ngang.
- Chuẩn bị:
+ Quả cầu: 10 đến 15 quả/ em ( có thể dùng cả quả cầu hỏng).
+ Sân đá cầu đơn.
- Cách tập: Thực hiện từng hàng đứng dọc giữa sân. Có hiệu lệnh còi của giáo
viên tất cả di chuyển sang phải nhặt từng quả cầu ở đường dọc bên phải di
chuyển sang trái bỏ vào giỏ ngoài đường dọc bên trái.
- Thời gian: Nam thực hiện 3 nhóm, nữ 2 nhóm. Mỗi nhóm 1 phút, nghỉ giữa
các nhóm là 1 phút.
- Đội hình tập luyện:
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
       

GV .

x x x x x x x

       Giỏ đựng cầu

Đừơng di chuyển
x x x x x x x x Người tập

* * * * * * **
* * * * * * * Quả cầu
3.3. Nhóm các bài tập phát triển sức bền.
Trong môn đá cầu sức bền có những đặc trưng riêng. Hoạt động tập luyện và
thi đấu môn đá cầu đòi hỏi người tập phải thường xuyên di chuyển nhanh, phán
11

x
x
x

* GV

13,4m

Đích
x
x
x
x
Bài tập 2: Di chuyển 4 góc sân.
- Mục đích: Phát triển sức bền nhanh. Sức bền di chuyển phối hợp, điều này
hết sức cần thiết trong thi đấu môn đá cầu.
- Cách tập: Học sinh đứng ở góc sân phải khi có lệnh thực hiện chạy tiến đến
góc sân trên thì di chuyển ngang đến góc sân trên bên trái sau đó di chuyển lùi
đến góc sân trái thì di chuyển ngang đến góc sân phải và ngược lại. Tập mỗi sân
2 học sinh, mỗi em chạy 1 vòng thuận, 1 vòng nghịch.
- Tổ chức thực hiện trên 2 sân, yêu cầu học sinh thực hiện tích cực theo đúng
yêu cầu của giáo viên.
- Đội hình tập luyện:
12


x x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x x

Người tập xuất phát

sinh chúng ta. Nó thể hiện ở việc tiếp thu hoặc hành động một kỹ thuật đá cầu
theo đặc tính nhịp điệu kỹ thuật hoặc khả năng giữ thăng bằng trong hoặc sau
khi thực hiện kỹ thuật.
Qua các quan điểm trên tôi đã đưa vào những bài tập sau để phát triển các
năng lực trên cho các em giúp các em tiếp thu bài học được tốt hơn và phát triển
năng lực vận động tốt hơn.
Bài tập 1: Di chuyển nhặt cầu.
- Mục đích: Phối hợp các loại di chuyển, phát triển các năng lực vận động.
- Cách tập: Mỗi sân 4 người chia theo đường giữa sân và lưới. 4 người phục
vụ cầm mỗi người 10 quả cầu đứng ở 4 góc sân trên lưới. Thực hiện ném cầu
qua sân cho người tập di chuyển nhặt và ném lên lưới ( người phục vụ ném cầu
ở các vị trí khác nhau trên sân).
Thực hiện 4 người xong đổi 4 người khác luân phiên dòng chảy.
Đội hình thực hiện.
x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x
x x

x
x
x x người phục vụ
x x (Người phục vụ)

x
x

(người tập)

. GV
Bài tập 2: Tâng cầu tại chỗ

x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
X GV
Trên đây là toàn bộ hệ thống các bài tập bổ trợ phát triển thể lực chuyên môn đá
cầu mà tôi đưa vào giảng dạy cho học sinh trong thời gian các em học nội dung
đá cầu.
4. Kiểm tra đánh giá.

9- 10
quả

7 -8
quả

5–6
quả

4 quả

3 quả

2 quả

1 quả

0 quả

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

2
1
2. Đá cầu qua lại 10 quả (10 lượt).
2 học sinh cùng kiểm tra vào sân. Mỗi người đứng một bên sân sử dụng
các kỹ thuật di chuyển đã học kết hợp đá cầu thấp gần tay và đá cầu qua lại cho
nhau trong phạm vi sân đơn. Đá liên tục 10 quả thì dừng kiểm tra.
Kết quả: tính số lần liên tục nhiều nhất kết hợp với đánh giá về kỹ thuật và
di chuyển theo 3 mức A, B, C.
Loại A: Học sinh thực hiện đúng cả kỹ thuật di chuyển và kỹ thuật đá cầu.
Loại B: Còn sai sót trong các bước di chuyển hoặc ở kỹ thuật đá cầu.
Loại C: Sai sót nhiều cả trong hai kỹ thuật di chuyển và đá cầu.
Cho điểm căn cứ vào bảng sau:
Số quả
đá
được

Chất
lượng
kỹ thuật

9- 10
quả

7 -8
quả

5–6
quả

4 quả

6
5
4
3
2
1
3. Phát cầu cao 10 quả
Người kiểm tra đứng vào ô phát cầu, phát vào ô chéo bên sân còn lại 10
quả rơi đúng ô cao sân về sau.
Kết quả: Tính số quả rơi vào ô. Kỹ thuật được đánh giá theo mức độ cao
và điểm rơi của quả cầu theo mức độ A, B, C.
Loại A: Cầu bay cao và rơi xa về phía sân, kỹ thuật phát tốt.
Loại B: Cầu bay cao nhưng chưa xa hoặc xa nhưng chưa cao, kỹ thuật
phát đúng.
16


Loại C: Cầu bay điểm rơi gần, không cao, kỹ thuật phát chưa tốt.
Cho điểm căn cứ vào bảng sau:
Số quả
vào ô
Chất
lượng
kỹ
thuật (điểm)

9- 10
quả

7 -8

4
3
C
8
7
6
5
4
3
2
5. Kết quả thực nghiệm đề tài :
Sau khi kiểm tra 3 nội dung trên cho 6 lớp ở cả 2 nhóm tính bình quân
kiểm tra của cả 3 nội dung có kết quả như sau:
- Nhóm không đưa các bài tập bổ trợ, tập các bài tập đơn thuần:

3
2
1
điểm

Loại giỏi

Loại khá

Loại đạt

Chưa đạt

(Điểm 9-10)


7 HS =14,6%

12 HS= 25,0% 25 HS=52,1 %

4 HS = 8,3%

3

10A3

47

6 HS =12,8%

12 HS= 25,5% 25 HS= 53,2%

4 HS = 8,5%

4

Tổng

142

18 HS =12,7%

37 HS=26,1%

11 HS =7,7%


10A5

46

13 HS =28,3%

26 HS= 56,5%

7 HS = 15,2 %

0 HS = 0%

3

10A6

47

12 HS =25,5%

27 HS= 57,5%

8 HS = 17,0%

0 HS = 0%

4

Tổng


kiểm tra đánh giá về kỹ thuật cũng như tố chất thể lực của nhóm được thực
nghiệm tăng lên rõ rệt.
Thứ hai: Từ cơ sở các bài tập thể lực đó ở trường, ở lớp, các em đã tích cực
hơn trong việc luyện tập ở nhà và ở các câu lạc bộ đá cầu ở địa phương. Từ đó
các em phát triển tốt hơn về mặt thể chất cũng như trình độ, thể lực và kỹ thuật
của môn đá cầu chuẩn bị cho việc tiếp thu nhanh các môn học khác.
Đặc biệt các em học sinh nữ, nhiều em cũng đã rất thích thú tập luyện và đạt
kết quả khá cao.
So sánh thành tích kiểm tra của 2 nhóm nghiên cứu:
Loại giỏi: Bình quân tăng 13,9% (Do loại trung bình và chưa đạt giảm)
Loại khá: Bình quân tăng 30,7% (Do loại trung bình và chưa đạt giảm)
Loại đạt: Bình quân giảm 36,9% (Do loại khá và giỏi tăng lên)
Chưa đạt: Bình quân giảm 7,7% ( Do loại khá và giỏi tăng lên)
* KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT:
+ Kết luận:
Qua thời gian nghiên cứu và đem vào áp dụng các bài tập bổ trợ trên vào
môn học đá cầu cho các em học sinh, tôi thấy thể lực, chuyên môn của các em
học sinh được nâng lên rõ rệt. Từ đó các em học sinh nắm bắt kỹ thuật được tốt
hơn, giờ học của các em sinh động hơn, không bị nhàm chán, gò bó và thiếu tự
tin.
Khi các em vui chơi thể thao ( chơi đá cầu) ở ngoài giờ học, ở nhà , ở các câu
lạc bộ địa phương cũng tốt hơn. Và nhất là các buổi đấu tập, các em đã nhanh
nhẹn hơn, bền bỉ hơn, chính xác hơn và tự tin trong các trận đấu.
Với con số 142 em HS được thực nghiệm và 139 em HS không được áp dụng
bài tập trên ở 6 lớp 10 trong 3 năm liên tục ở Trường THPT Lê Lợi tôi thấy kết
quả rất tốt với các em được thực nghiệm.

18



Lê Xuân Hào

19


Tài liệu tham khảo
1. Phân phối chương trình môn thể dục năm 2011 của sở GD&ĐT Thanh
Hóa
2. Thể dục 10 SGV NXB Giáo Dục 2006 - Vũ Đức Thu
3. Thể dục 11 SGV NXB Giáo Dục 2007 - Vũ Đức Thu & Trương Anh Tuấn
4. Thể dục 12 SGV NXB Giáo Dục 2008 - Vũ Đức Thu & Trương Anh Tuấn
5. Em tập đá cầu NXB TDTT 1994 - Đỗ Chỉ & Nguyễn Hiền
6. Luật đá cầu NXB TDTT 2010 - Tổng cục TDTT - bộ văn hóa, thể thao & du
lịch
7. Lý luận và phương pháp GDTC NXB TDTT 1995 - Vũ Đức Thu &
Nguyễn Chương Tuấn
8. Phương pháp đo lường thể thao NXB TDTT 1991 - Dương Nghiệp Chí

20