Bài 1 Trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói: “Xung đột là căn bệnh trầm trọng của
nhân loại và lòng vị tha là liều thuốc duy nhất” (Voltaire).
Có những thực tại của cuộc sống mà ai cũng chân nhận. Một lời nói vô tình chạm vào nỗi đau của người khác sẽ làm cho
họ tổn thương. Một hành động thiếu suy nghĩ có thể làm ta rơi vào đường tội lỗi. Một cử chỉ không đẹp sẽ gieo vào tâm
thức người khác một cái nhìn không hay về bản thân. Một việc làm gian dối sẽ làm ta áy náy, băn khoăn. Còn sự thành
thật làm cho tương lai rộng mở. Biết thứ tha sẽ làm cho cuộc đời hạnh phúc. Hành động yêu thương làm cho cuộc sống
vơi đi những nỗi khổ. Lời nói có suy nghĩ sẽ làm cho người khác thấy mình dễ thương. Trong chiều hướng này văn hào
Voltaire đã nói “Xung đột là căn bệnh trầm trọng của nhân loại và lòng vị tha là liều thuốc duy nhất”. Vậy chúng ta hiểu
câu nói này ra sao? Đâu là bài học mà ta sẽ rút ra từ câu nói ấy?
“Xung đột” là sự đối lập giữa cá nhân với ai đó, giữa một tập thể với một tập thể, giữa một tập thể với cá nhân. Nó được
xem như một căn bền trầm trọng của nhân loại. Nói khác hơn, ý hướng này giúp ta giải thích những bất ổn trong xã hội,
giữa các cá nhân, các nhóm hay các tổ chức đều do bởi “xung đột”. Có thể khẳng định thêm nguyên nhân của những
cuộc chiến tranh đều do bởi “xung đột” gây nên. Hiểu trong chiều hướng này thì lịch sử đã chứng minh điều này, hai cuộc
chiến tranh trong thế kỷ XX đều do bởi bất đồng quan điểm của hai khối Liên Minh và Hiệp Ước. Còn “lòng vị tha” là biết
sống yêu thương, biết tương thân, tương trợ, giúp đỡ người khác. Lòng vị tha làm cho con người xích lại gần nhau, làm
cho cuộc sống có ý nghĩa. Hiểu theo nghĩa này thì lòng vị tha là một hạt giống tốt được gieo vào lòng mỗi người. Nhưng
hạt giống này thu hoạch trái sâu hay quả ngọt đều hệ tại bởi ý chí của mỗi người tạo nên. Do đó, có thể khẳng định, lòng
vị tha là nét đẹp không thể tìm thấy nơi vạn vật trong trời đất ngoại trừ con người. Điều này được biểu lộ qua cách sống
cũng như ứng xử ra bên ngoài của con người. Tóm lại, câu nói là một lời khẳng định để ta biêt được tác hại của sự “xung
đột” và ích lợi của “lòng vị tha”. Sâu xa hơn, câu nói đánh vào tâm thức để giúp ta biết chọn cho riêng mình một lối sống.
Nói đến bệnh người ta sẽ nghĩ đến tình trạng của cơ thể đang bị suy nhược, trong con người không đủ sức đề kháng
những loại mầm mống gây bệnh. Hiểu theo nghĩa này thì nguyên nhân của “bệnh” mà nhân loại đang phải gánh chịu mà
văn hào Voltaire đề cập trong câu nói đến đều phát xuất từ “xung đột”. Ở mức độ nào đó thì nền hòa bình của thế giới
đang bị đe dọa bởi những loại “vi rút” là những cuộc “xung đột” lớn cũng như nhỏ tấn công. Ngược dòng thời gian những
năm nửa đầu thập niên của thế kỷ XX khi trào lưu triết học đề cao tự do nơi con người của triết gia J. Paul Sartre, cùng
với triết thuyết ý chí hùng cường và con người siêu nhân của triết gia F. Nietzsche, thì ở nước Đức dẫy lên phong trào
phân biệt chủng tộc, tiêu biểu nhất là nhà chính trị gia Hitler. Người ta nói rằng các cuốn sách viết về những trào lưu này
là những chiếc gối đầu giường của các thanh niên cũng như người lính đương thời, nghĩa là trước lúc đi ngủ hay những
giờ rảnh rỗi họ đều ghiền gẫm những tư tưởng này. Vì thế, không lấy làm ngạc nhiên khi Hitler dẫy lên phong trào “con
người siêu nhân” là nhân dân Đức thì được đông đảo quần chúng ủng hộ. Bởi họ cho rằng dân tộc Đức thuộc chủng tộc
Ơ-rô-pê-ô-it là chủng tộc vĩ đại nhất. Điều này cũng đồng nghĩa với việc phải tiêu diệt những dân tộc nhỏ bé khác. Nạn

Xuôi ngược dòng đời, đi qua mọi miền trên thế giới. Những hình ảnh, những tàn dư, những vết tích của các cuộc chiến


tranh. Đó có thể là những căn bệnh hiểm nghèo, quang cảnh môi sinh bị trơ trọi do bởi những chất độc, chất phóng xạ từ
những cuộc chiến tranh gây nên. Nói đúng hơn, xung đột của con người trong quá khứ đã để lại cho thế hệ chúng ta nỗi
sợ hãi, bất an trong cuộc sống. Những tin tức, hình ảnh hay phóng sự về việc người dân vùng này đi làm vô tình bị bom
nổ cướp đi sinh mạng hay người dân ở vùng kia bị nhiễm chất độc da cam đang phải quằn quại với nỗi đau cứ diễn ra
hằng ngày. Điều này đồng nghĩa với việc xung đột trong quá khứ không chỉ gây nên khổ đau cho người đương thời mà
còn gây nên những hậu quả nghiêm trọng cho thế hệ tương lai. Bên cạnh đó, nhu cầu muốn hưởng thụ trong xã hội ngày
nay là nguyên nhân gây nên những cuộc xung đột đang làm con người mất dần đi nhận thức ý nghĩa của lòng vị tha. Vì
thế, để cho cuộc sống có ý nghĩa không khác gì hơn là hãy sống bằng con tim vị tha, đừng vì sự ích lợi của cá nhân mà
làm những người xung quanh phải đau khổ.
Cuộc sống cần lắm đích để đi tới. Đích này phải là cội nguồn của Chân – Thiện – Mỹ, nhằm giúp ta ý thức hơn về những
giá trị trong kiếp nhân sinh. Những giá trị này phải mưu ích cho tha nhân hơn là mưu cầu cho bản thân, mong cho người
khác được hạnh phúc hơn mang lại chút vinh hoa cho riêng mình. Vì thế, bỏ qua những xung đột cuộc sống sẽ tốt đẹp,
trau dồi tính vị tha sẽ thấy hành trình sống có ý nghĩa hơn. Hiểu cho tận cùng hậu quả của xung đột ta sẽ thấy nó xấu xa
đến mấy và nhìn thu hoạch hoa trái của lòng vị tha ta mới thấy cuộc đời đáng quý biết bao

Bài 2Trình bày suy nghĩ của anh/chi về câu nói: “Ai cũng muốn làm điều gì đó rất lớn lao,
nhưng lại không nhận ra rằng cuộc sống được tạo thành từ những điều rất nhỏ” (Prank
A.Clark).
Vạn vật trong trời đất là một sự sinh diệt qua dòng thời gian. Lớp này tiếp lớp kia, cứ thế nối dài với nhau tạo thành vòng
xoay của cuộc sống. Một lần gõ nhịp của kim đồng hồ so với dòng thời gian có đáng chi. Một ngày sống nơi vạn vật so
với vòng xoay của cuộc sống chẳng nghĩa gì. Nhưng nếu từng giây không qua đi sẽ chẳng tạo nên dòng thời gian. Nếu
một ngày sống của vạn vật đứng lại hiện hữu của cuộc sống sẽ không còn. Trong chiều hướng đó, văn hào Prank
A.Clark đã từng nói: “Ai cũng muốn làm điều gì đó rất lớn lao, nhưng lại không nhận ra rằng cuộc sống được tạo thành từ
những điều rất nhỏ”. Vậy ta hiểu câu nói này thế nào? Đâu là ý nghĩa đích thực mà tác giả muốn nhắm tới?
“Ai cũng muốn làm điều gì đó lớn lao”, nghĩa là hiện hữu nơi trần gian, phần đa ai cũng có những mong muốn, dự định
lớn lao cho tương lai tùy theo sở thích và đam mê riêng bản thân. Tuy nhiên, chính những mong muốn và dự định này đôi
khi làm cho con người chỉ lo thực hiện cho bằng được mà quên đi những điều nhỏ nhặt trong cuộc sống. Vì thế, câu nói

khi sâu lắng. Bản trường ca hội tụ được những yếu tố này khi kết thúc mới làm cho lòng người say đắm bởi những thanh
âm du dương. Ngược lại, bản trường ca không có những giai điệu khi lên, lúc xuống; lúc bay bổng, khi lặng im, nó sẽ bị
rơi vào quên lãng và trở nên tẻ nhạt cho những ai cảm nhận nó. Đạt được những điều lớn lao cũng vậy, những điều bình
dị trong cuộc sống, nó có thể là thành công hay thất bại, chúng đều là những “mảnh ghép trong bức tranh xếp hình” tạo
nên những điều vĩ đại trong cuộc sống. Có được những vần thơ sâu lắng, ngọt ngào, giàu tính nhân văn trong “Truyện


Kiều” mà mỗi lần ta đọc có thể thấy được một hình ảnh rõ nét về xã hội đương thời, trong đó sự tham ô cũng như thờ ơ
của quan lại làm cho đời sống của người dân đã túng quẫn nay càng khổ cực thêm thì đại thi hào Nguyễn Du đã phải trải
qua cuộc đời phiêu bạt nay đây mai đó, phải lắng mình để cảm nhận từng nỗi đau của người dân đang phải gánh chịu, có
khi chính ông cũng là nạn nhân dưới chế độ ác nghiệt này.
Quả thật, cuộc sống của con người bao gồm những mối quan hệ trong xã hội. Nhân cách của mỗi người là yếu tố quyết
định cho những giá trị đích thực trong cuộc sống. Có được cuộc sống hạnh phúc không thể bỏ qua sự quan tâm, chia sẻ,
đồng cảm, giúp đỡ, yêu thương lẫn nhau. Có được thành công trên đường đời không thể thiếu sự kiên trì, nỗ lực và
những cố gắng nơi bản thân. Trong cuốn sách “Những bước nhảy của Pink” do công ty phát hành sách First New ấn bản,
kể về câu chuyện của Pink. Pink là một chú ếch sống trong cái hồ đang dần cạn nước do nắng hạn. Đến một ngày cái hồ
không còn giọt nước nào và bóng dáng của những sinh vật khác cũng biến đâu hết, chỉ còn mỗi mình Pink đang cận kề
giữa sự sống và cái chết. Đã có bao đêm, Pink cũng thổn thức về một vùng đất sẽ bình yên hơn. Nhưng mơ ước của
Pink hằng ấp ủ vẫn cứ là ước mơ, bởi Pink không chịu rời bỏ cái hồ gắn bó bao năm, hay những nỗi sợ hãi đang bao phủ
cuộc đời của Pink. Pink sợ sức khỏe của mình sẽ không đáp ứng đủ cho từng bước nhảy, hoặc đang đi trên hành trình
tìm đất mới Pink sẽ là bữa ăn cho bác rắn già hoặc anh gà trống non. Nhưng khi không thể chịu nỗi cô đơn, Pink gạt bỏ
những nỗi sợ hãi, quyết định lên đường tìm vùng đất lạ bằng những bước nhảy của mình với chút sức lực còn lại cũng
chính là lúc Pink tìm được bến bờ bình an. Vì thế, hạnh phúc nó cũng đơn giản lắm, chỉ cần góp nhặt những niềm vui nhỏ
trong cuộc sống. Tìm được bến bờ bình an cũng chẳng khó khăn, chỉ cần cố gắng vượt qua những nghịch cảnh và bước
đi trên chính đôi chân của mình. Bình an, hạnh phúc đâu ở xa xôi, chúng hiện ngay bên cạnh ta, từ những điều rất đỗi
bình thường trong cuộc sống.
Với sự phát triển của ngành công nghệ thông tin, chưa bao giờ con người có thể nắm bắt thông tin hay tìm kiếm một sự
kiện nhanh như hiện nay. Nếu ngày xưa muốn tìm tiểu sử hay con đường sự nghiệp của một vĩ nhân nào, người ta phải
vào thư viện đọc những cuốn sách liên quan mới có thể biết được. Còn ngày nay chỉ cần lên Google, đánh chữ cần tìm là
người ta có thể tìm thấy. Hay để nấu một món ăn ngon, để biết một loại máy móc mới nhất, một bài hát đang thịnh hành,

ngọc quý. Có những nỗi xót xa ở hiện tại những đôi khi lại là ngọt ngào ở tương lai. Trong chiều hướng đó J. Rousseau
đã nói: “Sự kiên nhẫn đầy chua cay, nhưng kết quả thật êm dịu”. Vậy ta hiểu câu nói này như thế nào? Giá trị nhân sinh
của câu nói được thể hiện ra sao?
Người có khả năng làm một việc đã đề ra, không để cho công việc này bị gián đoạn, với tinh thần hăng say, chuyên cần,
không sờn lòng nản chí. Có những đức tính như thế thì ta gọi là người có tính “kiên nhẫn”. Hành động này diễn ra nhanh
hay chậm, thời gian bao lâu tùy theo mức độ của công việc. Tuy nhiên, thành quả của công việc này chưa thể biết được


ở hiện tại bởi còn phụ thuộc vào những yếu tố như: thiên thời, địa lợi, nhân hòa. Trong đó phải kể thêm tính kiên nhẫn để
đo lường cho mức độ thành công của công việc. Tính kiên nhẫn đối nghịch với sự lười biếng. Nếu lười biếng có thái độ
không chịu rèn luyện bản thân và thường ỷ lại công việc cho người khác thì tính kiên nhẫn là khả năng kiềm chế bản
thân, cũng như rèn luyện trong suy nghĩ và hành động. Vì thế, câu nói là một lời khẳng định về một người một ai đó có
tính kiên nhẫn thì sẽ có được thành công. Sâu xa hơn, đó là một bài học để nhắc nhở nhở chúng ta thực tập tính kiên
nhẫn trong đời sống.
Chắc ai cũng biết câu chuyện rùa thi chạy với thỏ. Không ai có thể nghĩ, một con rùa chậm chạp, bước đi còn không nổi
lại dám thách thức thi chạy với con thỏ vốn dĩ rất nhanh nhẹn. Hình ảnh con rùa mang trên mình chiếc mai nặng nề đang
cố lê từng bước một trên quãng đường, hoàn toàn đối nghịch với con thỏ đang đùa với hoa, rong chơi cùng bướm trên
đường đua. Kết quả thật bất ngờ, kết thúc cuộc đua con rùa lại là kẻ thắng cuộc. Nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến thắng
không tưởng này phải kể đến sự kiên nhẫn trong từng bước chạy của con rùa. Điều này cũng đồng nghĩa với việc tính
cần cù, khiêm hạ đã chiến thắng tính lười biếng và thói kiêu căng. Ông cha ta đã nói: “cần cù bù thông minh”. Quả thật,
đem câu nói của cổ nhân áp dụng trong trường hợp của con rùa chẳng sai chút nào. Một sự thật ai cũng công nhận là
tính chuyên cần được hình thành từ sự rèn luyện để vượt qua những trở ngại cũng như bù đắp những thiếu thốn của bản
thân. Do đó, tính chuyên cần hay kiên nhẫn là bảo bối để khỏa lấp tính lười biếng, và là phương pháp đưa tới thành công
một cách ngọt ngào. Trong khi đó, sự thông minh hay những lợi thế thuộc bẩm sinh tự bản chất đã hơn người khác nên
không cần đến sự dày công khổ luyện. Nhưng thực tế của cuộc sống cho ta thấy rằng: những ai có đức tính này thường
lười biếng, có tính ỷ lại và tự mãn với những gì mình đã có. Như V. Hugo đã nói “lười biếng chẳng khác gì vực thẳm”.
Nếu lấy hình ảnh của con thỏ soi chiếu vào thái độ này hoàn toàn phù hợp. Cũng chính thất bại của con thỏ nhanh nhẹn
trước con rùa chậm chạp là một sự chua cay.
Như đã đề cập, tính kiên nhẫn đòi hỏi một thời gian kéo dài và sự liên tục. Nghĩa là không làm giãn đoạn của tính kiên
nhẫn. Bà mẹ nghĩ rằng: khi sinh con sẽ phải quằn quại trong nỗi đau, hay sự biến dạng từ thân hình đẹp đẽ sang một

phút trôi qua biến đổi cùng thời gian. Càng đi vào thực tế của cuộc sống ta càng thấy nó cũng lắm chông gai. Càng trải
qua trên hành trình sống ta càng thấy nó cũng nhiều thử thách. Có những thử thách làm ta buông xuôi trước cuộc đời.
Có chông gai làm ta sợ hãi và âu lo. Càng sợ hãi ta càng muốn sống an nhàn, càng bị thử thách ta càng muốn buông
mình trong lối sống hưởng thụ. Mà hưởng thụ và sống an nhàn là “kẻ thù” của tính kiên nhẫn. Mất kiên nhẫn làm buông
rơi những ngọt ngào, êm dịu ở tương lai. Hiểu cho được giá trị tận cùng của tính kiên nhẫn ta sẽ gạt bỏ đi tính lười biếng
mà mà trau dồi cũng như mang nó vào bản thân để làm hành trang trong cuộc sống.

Bài 4Trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói sau đây: “Tương lai của bạn phụ thuộc vào
nhiều thứ, nhưng chủ yếu vẫn phụ thuộc vào bạn”.


Bức tranh vũ trụ muôn hình, muôn vẻ; đẹp hay xấu đều do cách nhìn nhận, đánh giá của mỗi người. Nó rực rỡ hay u
buồn đều hệ tại bởi tâm tình chúng ta đặt vào đó. Xuân đến, thêm gánh nặng cho bậc làm cha, làm mẹ bởi những lo toan
nhưng lại là niềm vui cho lũ trẻ chưa biết lo, biết nghĩ. Hè sang là niềm vui cho đám học trò nhỏ nhưng lại là nỗi buồn cho
bác nông dân chân lẫm, tay bùn. Thu tới có là vàng rơi bên mặt hồ phẳng lặng là niềm cảm hứng cho biết bao thi sĩ
nhưng lại là nỗi buồn mênh mang cho những ai đang biệt ly. Đông về là niềm hạnh phúc cho những cặp tình nhân mới
cưới nhưng là nỗi bất hạnh cho cho những ai “màn trời chiếu đất”. Tuy nhiên, tự bản chất của vạn vật trong vũ trụ luôn tốt
đẹp, không thể vì quan điểm riêng của cá nhân mà gán cho nó không đẹp hay xấu xí. Tương lai của con người cũng vậy,
nó vẫn luôn tốt đẹp, bởi bản chất của cuộc đời là hạnh phúc. Tương lai cũng do cái nhìn hay chọn lựa ở phút hiện tại mà
ta làm mất đi vẻ đẹp vốn có của nó. Trong chiều hướng đó có người nói rằng: “Tương lai của bạn phụ thuộc vào nhiều
thứ, nhưng chủ yếu vẫn phụ thuộc vào bạn”. Vậy ta hiểu câu nói này thế nào? Đâu là bài học mà chúng ta sẽ rút ra áp
dụng vào cuốc sống?
Tương lai” là khoảng thời gian mà con người không biết, nó nằm ở phía sau của phút hiện tại. Tương lai thì bao giờ cũng
nguyên vẹn bởi người ta vẫn luôn tin có một tương lai tốt đẹp chưa đến. Còn “phụ thuộc” là một trạng thái lệ thuộc vào
đối tượng một cách trực tiếp. Vì thế, câu nói là một lời khẳng định về một khoảng thời gian còn nguyên vẹn phía trước
con người sẽ được chiếm hữu nếu con người biết chọn lựa theo những khả năng cũng như sở thích của bản thân.
Hành trình sống của con người phụ thuộc vào quá khứ, hiện tại và tương lai. Nếu hiện tại có thể biết thì quá khứ đã đi
qua không thể níu kéo và tương lai chưa tới lại càng không thể nắm bắt. Bởi quá khứ đã rơi vào quên lãng nên ta không
thể trở với nó, còn tương lại thì chưa tới nên cũng sẽ không biết nó xảy ra. Tuy nhiên, lại không có một ranh giới nào để
ta phân biệt quá khứ, hiện tại và tương lai. Giây này đang sống nhưng lại là tương lai của giây trước và quá khứ của giây

là trâu, bò, gà, heo hay một sinh vật nào đó, còn kiếp sau thì con người hoàn toàn phụ thuộc vào kiếp này. Vì vậy, bố thí,
từ bi, hỷ xả được xem là nền tảng để tạo nghiệp cho kiếp sau. Còn đối với Kitô giáo thì lấy “yêu thương” làm nền tảng để
khuyên dạy giáo dân sống, nghĩa là những hành động mang tính yêu thương không chỉ đem lại sự bình an ngay tại đời
này mà còn được phần phúc mai sau dù đó là một hành động rất nhỏ. Như Kinh thánh đã viết “cho ai một chén nước lã ở
đời này sẽ có giá trị rất lớn lúc ở tòa phán xét”. Qua đó thấy được rằng, để có một tương lai tốt đẹp con người cần một
sự chọn lựa mang tính khả thi ở phút hiện tại, nghĩa là biết nắm bắt cũng như làm chủ tư tưởng, hành động trong cuộc
sống. Một học sinh biết chăm học, một sinh viên lúc ra trường chịu khó đi xin việc, một phật tử siêng năng bố thí, làm
phúc, một giáo dân yêu thương người khác như chính bản thân thì tương lai sẽ tốt đẹp.
Có một cuộc sống tốt đẹp cả về vật chất lẫn tinh thần ở tương lai thì ai cũng ước mơ. Ước mơ là thế, còn đạt cho được
mơ ước là cả một chặng đường gian nan. Nhất là trong thời đại hôm nay, khi khoa học càng phát triển thì con người là
nghiêng về chiều hướng hưởng thụ, xã hội càng văn minh thì con người quay về với lối sống bản năng hoang dại. Trong
khi đó, lối sống theo bản năng hoang dại và ưa thích hưởng thụ là trở ngại để xây dựng tương lai. Đặc biệt hơn khi nhìn
vào đại đa số giới trẻ ngày nay, một lối sống thiếu lành mạnh, buông mình trong các đam mê của dục vọng cùng lối sống
không biết đến ngày mai, đang là những vấn đề nhức nhối cho các nhà giáo dục cũng như các bậc làm cha, làm mẹ. Vì
thế, câu nói: tương lai phụ thuộc vào chính bạn là một lời khuyên hữu ích để giúp những ai còn đắm chìm trong đam mê
lạc thú hãy đứng lên làm lại cuộc đời, để xây dựng cho tương lai tươi sáng, còn những ai đang trên đường thực hiện


những ước mơ hãy kiên trì cố gắng bởi “đường thành công không dấu chân kẻ lười biếng”.
Dòng thời gian cứ trôi không ngừng nghỉ. Cuộc sống cứ bám chặt lấy thời gian mà tồn tại. Ngày nào thời gian đứng lại thì
ngày đó cuộc sống tiêu tan. Hiện hữu của con người cũng vậy, một đời người so với vòng quay của thời gian chẳng đáng
chi, một kiếp nhân sinh so với dòng chảy của cuộc sống có nghĩa gì, chỉ như bông hoa sáng nở chiều tàn, bóng câu vụt
ngang qua ô cửa. Vì thế, làm chủ cuộc đời bằng những hành động có ý nghĩa thì tương lai sẽ đẹp, sống trọn với phút
hiện tại thì con đường phía trước sẽ thênh thang. Hiểu cho tận cùng tương lai hệ tại chính bản thân ta sẽ xây dựng cuộc
sống ở hiện tại sao cho đẹp, và vứt bỏ quá khứ không tốt đẹp vào miền xa xăm thì chắc chắn tương lai sẽ sáng.
Bài 5 Trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói của nhà văn Nam Cao: “Kẻ mạnh là kẻ không phải giẫm lên vai
người khác để thỏa mãn lòng ích kỷ. Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác trên đôi vai mình”.
Tích góp được nhiều của cải chưa hẳn sẽ mang tới cho con người hạnh phúc. Mưa nhiều chưa chắc mùa màng được bội
thu. Bồi bổ nhiều chất dinh dưỡng chắc gì làm cho cơ thể cường tráng. Học hành thật cao chưa hẳn được xếp vào
những người có trí thức. Ngược lại, vấn đề nào cũng ở một mức độ vừa phải. Học hành nhiều mà không mang kiến thức

nhà văn Nam Cao “kẻ mạnh” phải là người giàu tình thương và tràn đầy lòng trắc ẩn? Còn kẻ mạnh giẫm lên vai người
người khác thì không có giá trị và bị người đời khinh chê?
Trở về quá khứ, ngược dòng thời gian, hai nhân vật nổi tiếng trong thế kỷ XX là những “kẻ mạnh” nhưng được nhìn ở hai
bộ mặt khác nhau. Nếu Hit-ler dùng tiền để mua sắm vũ khí, củng cố quân đội nhằm “giẫm lên vai” quân địch, thì mẹ
Têrêxa Canculta dùng tình yêu để băng bó vết thương những người khốn cùng, bao bọc những người không nơi tựa
nương. Nếu Hitler dùng bạo lực để gây nên chiến tranh thì mẹ Têrêxa dùng tình thương để xây dựng hòa bình. Nếu
Hitler xem nước Đức là dân tộc hùng mạnh nhất thì mẹ Têrêxa coi hết thảy mọi người là anh em với nhau. Qua hai nhân
vật vừa nêu trên có thể nói Hitler và mẹ Têrêxa đều là những “kẻ mạnh”. Nhưng điểm khác biệt ở chỗ “kẻ mạnh” nơi
Hitler mang tính ích kỷ, phá hoại nền hòa bình và đang bị con người ngày nay lên án, phẫn nộ. Còn “kẻ mạnh” nơi mẹ
Têrêxa có sự hiện hữu của tấm lòng bao dung, giúp đỡ người khác, tạo nên một nền văn minh tình thương và được
người đời ngưỡng mộ, biết ơn. Hay khi đọc lại tác phẩm “Đời Thừa” của Nam Cao cũng phản ánh cho ta rõ nét ở điểm
này. Những lúc nhậu say về nhân vật Hộ vẫn thường đuổi vợ con ra khỏi nhà bởi những người trong gia đình đã làm cho
anh quá mệt mỏi, không thể thực hiện được ước mơ của riêng mình. Nhưng mỗi lúc tỉnh dậy, thấy khuôn mặt khắc khổ
trên nhân vật Từ cùng sự đói nghèo trong gia đình thì Hộ lại ân hận vì đã xử sự như thế. Cũng chính lúc Hội xin lỗi vợ
con và thấy niềm vui được thể hiện nơi khuôn mặt nhân vật Từ thì một niềm hạnh phúc len lỏi trong trái tim bé nhỏ của
Hộ, đó chính là động lực để anh tiếp tục sống và làm việc vì gia đình bé nhỏ của mình. Rồi Hộ nhận ra rằng cuộc sống
không phải lo tìm kiếm hạnh phúc cho riêng mình nhưng còn hệ tại ở thái độ giúp cho người khác được vui vẻ. Qua đó
thấy được rằng, kẻ mạnh giúp đỡ người khác trên đôi vai của mình có một giá trị rất lớn trong cuộc sống. Nghĩa là,


những người có hành động như thế thì sẽ làm cho cuộc sống vơi đi những niềm đau, nỗi khổ của bao kiếp người đang
vất vả, lầm than trong kiếp nhân sinh.
Nếu nhạc sĩ Phanxicô đã dùng những ca từ rất hay trong bài hát “Kinh Hòa bình” để diễn tả một triết lý cao sâu “chính lúc
cho đi là khi được nhận lãnh, chính lúc quên mình là lúc gặp lại bản thân, và khi biết thứ tha là khi được tha thứ….” mà
ngày nay nhiều người đang mang triết lý này áp dụng trong cuộc sống, thì nhà văn Nam Cao cũng đưa ra một triết lý
không thua kém “Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác trên đôi vai mình”. Nó không chỉ phản ánh đúng sự thật với xã
hội đương thời mà còn đúng cho tận hôm nay. Xã hội ngày nay cung ứng đầy đủ cho con người đủ mọi tiện nghi, ngay cả
chuyện “phòng the” người ta cũng có thể tạo ra những người mẫu búp bê tình dục nam cũng như nữ để thỏa mãn nhu
cầu tính dục của xác thân. Vì thế, lối sống ích kỷ dường như trở thành một chuyện bình thường không đáng để quan tâm,
thực trạng đặt lợi ích của bản thân lên ích lợi của người khác là chuyện không xa lạ, chiếm đoạt những thứ không phải

mình cho việc không đáng vào đâu. Bởi cuộc sống là một huyền nhiệm, hiện hữu của mỗi người trên trần gian chỉ một lần
duy nhất, không thể vì người yêu đi lấy chồng mà bỏ mất mạng sống mình, cũng chẳng thể nhân danh “lòng chung thủy”
mà làm cho người thân trong gia đình phải khổ đau. Những tay súng thuộc nhà nước Hồi Giáo cũng vậy, hy sinh mạng
sống vì niềm tin tôn giáo mình theo là điều tốt, nhưng nó chỉ tốt khi niềm tin của tôn giáo đó mang lại cho con người cuộc
sống hạnh phúc. Ngược lại đây là một niềm tin mang tính bạo động hơn là mang tới cho con người cuộc sống bình yên,
mang tính hủy diệt hơn sự thánh thiêng. Vì thế, không thể ngụy biện rằng nhằm bảo vệ cho niềm tin nên họ có thể ngang
nhiên lấy đi mạng sống của người khác, đáng lên án hơn nạn nhân của những cuộc khủng bố này lại là những trẻ em và
học sinh vô tội. Qua đó cho thấy, tính hèn nhát không chỉ hy sinh mạng sống mình một cách uổng công mà còn gây khổ
đau cho những người khác. Lối suy nghĩ và những hành động như thế đáng bị lên án và bài trừ.
Nói qua thì cũng phải nói lại, chỉ đề cập tính hèn nhát mang tới cho con người sự chết và cuộc sống đầy những mối âu lo
thấy cuộc đời sao buồn và bi quan đến lạ. Ngược lại, đâu đó trong mọi ngõ ngách của cuộc sống vẫn còn sự hiện hữu
của tính can đảm để làm cho nguyên tắc vận hành của vũ trụ đi vào thế cân bằng. Nếu hiện hữu của những người người
hèn nhát là điều đương nhiên thì hiện diện của những người can đảm là lẽ tất yếu. Nếu sự chết làm cho con người phải
sợ thì vinh quang là niềm an ủi trong cuộc đời. Ngược dòng lịch sử, đã có không ít người can đảm hy sinh bản thân vì sự
nghiệp giải phóng dân tộc hay vì niềm tin tôn giáo. Sự thật câu chuyện thiếu niên Lê Văn Tám tẩm dầu vào mình để đốt
kho xăng của địch mặc dầu chưa được hé lộ, nhưng hành động này cũng để cho thấy lòng dũng cảm rất đáng được mọi
người mến mộ và tự hào của thiếu niên Việt Nam. Bên cạnh đó, cũng có những con người đã hy sinh bản thân vì niềm
tin tôn giáo. Nếu ở Phật Giáo có Hòa thượng Thích Quảng Đức đã tự thiêu trong thập niên sáu mươi nhằm lên án sự
phân biệt tôn giáo của chính phủ lâm thời (mặc dù sự kiện này còn có nhiều điểm nghi ngờ do sự điều khiển của chế độ
Cộng sản) thì ở Giáo hội La Mã có không ít những người đã chấp nhận hy sinh bản thân vì niềm tin hay vì người khác.
Tiêu biểu nhất phải kể đến linh mục Maximilian Maria Kolbe, người đã tự nguyện chết thay cho bạn tù. Kế đến chúng ta
cũng không quên gương chứng nhân là mẹ Têrêxa Calcutta, người đã can đảm hy sinh cả cuộc đời để bênh vực cũng
như giúp đỡ những người nghèo. Gần nhất với chúng ta đây phải kể đến Đức Giáo hoàng Phanxicô, dù trong một xã hội
đầy những biến động nhưng ngài vẫn luôn lên tiếng để bảo vệ người nghèo cũng như lên án trước những hành động đối
với những ai đi ngược lại với “luân thường đạo lý”. Do đó, lòng can đảm là thước đo để đem lại hòa bình cũng như hạnh
phúc, có lòng can đảm thì tình yêu sẽ được phát sinh và nụ cười sẽ được mở trên môi con người. Và ít nhất cho tới giây
phút này những người thực thi tính can đảm đang được người đời nhìn nhận và tung hô, đó cũng chính là giá trị của sự
vinh quang.
Xã hội càng hiện đại, văn minh thì con người càng bị lôi kéo vào vòng tranh chấp bất tận. Trong chừng mực nào đó có
thể nói, ngày nay ai cũng muốn tích góp thật nhiều của cải để đáp ứng cho cái tôi ưa thích hưởng thụ và muốn củng cố

của mạng xã hội. Có những việc tốt, gương sáng về lòng quảng đại của những nhà hảo tâm đáng để chúng ta trân trọng
và học theo. Bên cạnh đó, cũng không thiếu sự kiện chém giết lẫn nhau, gian dối, lừa bịp để mưa cầu ích lợi cho bản
thân. Giới trẻ ngày nay còn truyền tai nhau câu nói: “thời đại hôm nay mọi thứ đều giả chỉ có gian dối là có thật”. Không
phải vô tình mà giới trẻ nói lên câu nói này. Nếu nhìn vào thực tế của cuộc sống hôm nay, ở lãnh vực nào ta cũng thấy đồ
giả tràn lan: bằng cấp giả, thức ăn giả, tem giả, hàng hóa giả. Phác họa sơ qua về “bức tranh muôn màu” của xã hội hôm
nay để thấy rằng có vẻ như: xã hội càng văn minh thì con người càng sống trong sợ hãi. Nếu người ta sợ những hành
động và lời nói của những người xấu, đó là lẽ thường tình theo bản năng của con người. Còn đối với những người tốt thì
người ta lại sợ về sự im lặng, dửng dưng. Vì thế, chúng ta không lấy làm ngạc nhiên khi M. L. King một người Mỹ gốc Phi
đã dành trọn cuộc đời mình để bảo vệ quyền của con người khi nói lên nỗi lòng của mình rằng: “Trong thế giới này,
chúng ta xót xa không chỉ vì lời nói và hành động của những kẻ xấu mà con vì sự im lặng đáng sợ của người tốt.” Vậy
khẳng định của ông có đúng với thực tế của cuộc sống ngày hôm nay không hay chỉ là một cảm nhận riêng tư của bản
thân ông về cuộc sống của con người đương thời?
“Xót xa” là một trạng thái mà con người cảm thấy bất lực, muốn khóc nhưng nước mắt chẳng chảy, muốn có một hành
động nào đó để xoa dịu nhưng chẳng biết bắt đầu từ đâu trước một sự kiện hay một hành động của ai đó. Thông thường
thì người ta hay “xót xa” trước những hành động của kẻ xấu, trước những thế lực đen tối, gian ác đang hủy hoại cuộc
sống hạnh phúc của con người. Vì thế, câu nói của M. Luther King cho ta biết thêm một sự thật của nỗi xót xa trong thời
đại hôm đó là sự im lặng của người tốt. Sâu xa hơn, đó là một lối sống vô cảm, thiếu sự quan tâm với những người xung
quanh của một số người trong xã hội.
Có thể nói con người luôn bị chi phối bởi hai yêu tố nội tại và ngoại tại. Yếu tố ngoại tại là những hành động, việc làm bên
ngoài mắt ta có thể thấy, tai ta có thể nghe. Còn yếu tố nội tại là những cung bậc, những cảm xúc bên trong mà người đối
diện không thể biết và cảm nhận. Nói thế không có nghĩa hai yếu tố này tách biệt biệt, không liên quan đến nhau. Ngược
lại, chúng luôn song hành cùng nhau và đều hành động theo sự điều khiển của lý trí. Ví dụ, chúng ta có thể đang làm việc
chân tay nhưng trong lòng vẫn có thể hồi tưởng ở quá khứ và ước mơ về tương lai. Nói lên như thế để thấy rằng: việc
nhìn nhận, đánh giá một con người qua những hành động bên ngoài để biết người đó là tốt hay xấu thì không đảm bảo.
Còn sự im lặng vô cớ của một ai đó đôi khi làm cho chúng ta sợ hãi, vì họ không có một phản ứng nào để có thể quan sát
cũng như hiểu được tâm tính của họ, cũng đôi khi sự im lặng của họ là dấu chỉ về mặt bằng chung của một xã hội văn
minh hay suy đồi.
Cách đây không lâu, trên mạng xã hội có đăng tải phóng sự về hành động của ba tên côn đồ tại một bến xe nổi tiếng kia
ngang nhiên lấy cắp của hai bà cháu nghèo khổ 73 tờ vé số mệnh giá mười ngàn đồng. Mặc dù hai bà cháu đã la lên để
cầu cứu những người xung quanh giúp đỡ, nhưng đáp lại tiếng kêu của hai bà cháu là một sự im lặng đáng sợ của

cao quý của con người là “bản tính thiện” mà các sinh vật khác trong vũ trụ không có, điều này đồng nghĩa với việc chúng
ta hãy mạnh dạn đứng lên, để cho bản năng “thiện” trong con người được hành động, nhằm tiêu diệt cái ác đang hoành
hành. Như thiền sư Thích Nhất Hạnh đã nói “thà thắp lên một ngọn nến còn hơn ngồi nguyền rủa bóng đêm”, vì khi một


ngọn nến đời ta được thắp lên sẽ có vô số ngọn nến khác được đốt cháy, khi đó thay vì một màn đêm u tối thì ta sẽ nhìn
thấy một vầng sáng đẩy lui bóng đêm để soi chiếu cho những ai đang lần mò bước đi từng bước trước phong ba bão táp
của cuộc đời.

Bài 8 Nhà văn Lỗ Tấn từng khẳng định: “Kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi
thì thành đường thôi”. Nhà thơ Robert Frost viết: “Trong rừng có nhiều lối đi, và tôi chọn lối đi
không có dấu chân người”. Bạn sẽ chọn lối đi đã được người ta đi mãi mà thành đường, hay lối đi
không có dấu chân người?
Mức độ của hạnh phúc được đo lường bằng tình thương. Thành công ở tương lai do biết chọn con đường hôm nay.
Đường đi vào cuộc sống lại có nhiều lối để chọn. Có những đường chỉ cần bước theo dấu chân trước mà đi, cũng có
những lối phải khám phá bằng chính năng lực của bản thân. Đó có thể là con đường kinh tế, đường công danh, sự
nghiệp, đường học hành, đường hạnh phúc…. Hơn nữa, quan niệm về con đường của mỗi người người lại khác nhau.
Nếu nhà văn Lỗ Tấn từng khẳng định: “Kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường thôi”
thì nhà thơ Robert Frost lại viết: “Trong rừng có nhiều lối đi, và tôi chọn lối đi không có dấu chân người”. Vậy ta sẽ chọn
cho riêng mình lối đã có dấu chân hay đường đã có sẵn để bước đi trong cuộc sống?

Giả thuyết hiện hữu về trời đất của các nhà khoa học cho rằng: sự hình thành của vũ trụ khởi đầu bằng vụ nổ big bang.
Trải qua hàng tỉ tháng trật tự trong trời đất mới có được, thời gian phải trôi vào quên lãng hàng triệu năm thì trái đất mới
hình thành. Điều này cũng đồng nghĩa lúc mới hình thành nên quả đất thì “chưa có những con đường”, mặt đất đang ở
trong tình trạng hỗn độn. Chỉ khi vạn vật được hiện hữu, đặc biệt sự phát triển của các động vật biết đi thì “những con
đường bắt đầu hình thành”. Quả thật, một dấu chân đi qua thì chưa thể gọi là con đường. Con đường được mang ý
nghĩa chính nó khi có vô số bước chân nối tiếp nhau. Nơi sa mạc hoang vu, một dấu chân đi qua thì không thể gọi là
đường. Một lần đi qua chưa chắc khách bộ hành sẽ tới đích, biết đâu đó là dấu chân của kẻ lạc lối và sẽ bị chết khát nơi
sa mạc khô khan. Còn muốn qua được bên kia của sa mạc, người lữ hành phải đi theo lối có nhiều bước chân đã đi qua.
Tuân thủ điều này thì cơ hội tồn tại của khách bộ hành sẽ rất cao và có thể tránh được những bất trắc xảy đến. Nói khác

mình lối đi chưa có dấu chân. Nhưng đối với họ, cái “ngây thơ” đó sẽ thỏa mãn được những đam mê, khát vọng. Cái “khờ
dại” nhưng lại được khẳng định giá trị của bản thân. Khẳng định được giá trị của bản thân cũng như thỏa mãn được
những đam mê, khát vọng để bị người đời khinh chê là “ngây thơ, khờ dại” thì cũng chẳng đáng chi. Thiết nghĩ, trong thời
đại công nghệ thông tin, kinh tế thị trường đang từng bước thay đổi từng giờ, thì chọn những ước mơ, lý tưởng bị cho là
“ngây thơ, khờ dại” cũng là điều cần thiết. Bởi trong cuộc sống chẳng có ai đi thay cho nhau dù một bước trên đường đời.
Con đường của ai thì người đó phải tự đi. Hơn nữa, đòi hỏi của cuộc sống là phải không ngừng sáng tạo cũng như đổi
mới từ tư duy đến hành động, từ suy nghĩ đến việc làm.

Xét ở phạm vi kinh tế: nếu không có những bước đột phá trên thị trường, từ chất lượng cũng như số lượng của sản
phẩm, hay những sáng tạo trong khâu quản lý và quảng cáo của mặt hàng, thì thử hỏi công ty liệu có đủ sức cạnh tranh
một cách sòng phẳng với các công ty khác hay không? Ở lãnh vực học hành cũng vậy, một học sinh chỉ học những kiến
thức cơ bản mà thầy cô truyền thụ ở lớp, về nhà không chịu nghiên cứu, tìm hiểu, đào sâu thêm những vấn đề liên quan
thì học lực cũng chỉ mức bình thường. Còn trong đời sống gia đình, nếu chỉ xem cưới được nhau là đích điểm của hôn
nhân, mà không chịu vun vén tình yêu sau ngày cưới, không còn cảm giác nhớ thương, hay những sáng tạo mới trong
đời sống vợ chồng, thì hôn nhân sẽ trở thành gánh nặng. Trên những quốc lộ cũng vậy, không nới rộng, không làm thêm
những xa lộ, những đường cao tốc thì nạn kẹt xe, cũng như nảy sinh nhiều vấn đề khác là lẽ đương nhiên. Tầm ảnh
hưởng của việc sáng tạo nên những con đường mới trong mọi lãnh vực sẽ giúp cho đời sống của con người về tinh thần
cũng như vật chất được văn minh, hiện đại hơn.

Nêu lên những ích lợi của việc sáng tạo nên những con đường mới không có nghĩa chúng ta sẽ phủ nhận hay phá hủy
những lối đi cũ. Ngược lại, sự phát triển ở tương lai thì kế thừa những giá trị đã được công nhận ở quá khứ là điều cần
thiết. Không thể biện minh cho việc phát triển những con đường hay những sáng tạo mới mà bỏ qua các ích lợi cũ. Bởi
những thành tựu trong quá khứ có sức sống với thời gian, nhất là ở lãnh vực tri thức và khoa học. Cũng chính những


thành tựu này là nền tảng để xây dựng nên cái mới. Tuy nhiên, điểm cốt yếu của việc khám phá nên những con đường
mới đi đến đâu mới là điều quan trọng. Bỏ cả một đời làm nên những con đường mới kết quả đưa tới vực thẳm thì thật
uổng công. Như hoa hướng dương luôn hướng về phía mặt trời mọc để tìm sức sống thì hướng đi của những con đường
mới phải hướng đến chân thiện mỹ là điểm cùng tận nhằm mang tới cho con người một cuộc sống hạnh phúc.


nhìn con bò là con bò chứ không phải là con dê. Hiểu bố mẹ là người sinh ra mình chứ không phải cô hàng xóm. Hiểu
theo nghĩa này có thể khẳng định: lý trí chi phối và làm chủ toàn thể con người, từ suy tư đến hành động, từ lời nói đến
việc làm.
Nếu triết học Tây Phương lấy lý trí làm nền tảng cho sự hiểu biết thì triết học Đông phương lấy “Tâm” làm căn nguyên
cho sự nhận biết. “Tâm” theo quan niệm Đông phương là bản thể học, nó điều khiển và chi phối toàn thể vũ trụ, hiểu
được “Tâm” là hiểu vạn vật. Khổng Tử cho rằng: Nhân đạo thì lấy Nhân làm chữ “Tâm”. Nghĩa là, nếu “Tâm” con người
luôn hướng về Nhân thì không bao giờ có chuyện phản loạn, chiến tranh, cướp bóc và dấn thân vào việc ác. Cùng quan
điểm này, Mạnh Tử cũng cho rằng: “Tâm” là nơi để suy nghĩ, phân biệt phải trái, tốt xấu, hiểu được lẽ phải, hiểu được
bản thân. Vì bản tính con người là thiện, là bản nguyên tinh thần vốn có của con người do trời phú bẩm. Cho nên, không
lấy làm ngạc nhiên khi ông đưa ra học thuyết “Tồn tâm dưỡng tính” để gìn giữ cũng như bồi dưỡng thiên tính được phú
bẩm làm nền tảng. Hiểu theo nghĩa rộng là thế. Còn hiểu theo nghĩa chặt ta có thể đồng hóa chữ “Tâm” với trái tim, bởi
theo nguyên ngữ tiếng Hán thì “Tâm” được dịch ra tiếng Việt là trái tim, tấm lòng. Do đó có thể định nghĩa, trái tim là biểu
tượng của tình cảm con người, là dấu hiệu tình yêu giữa con người với nhau. Khi hai người cưới nhau trên thiệp người ta
vẫn thường dùng biểu tượng của hai trái tim chồng lên nhau để nói lên sự gắn bó mật thiết. Còn khi bị tình phụ người ta
hay dùng biểu tượng trái tim có mũi dao đâm qua để diễn tả sự đau khổ.
Như đã nói, lý trí giúp ta nhìn nhận sự vật như chính nó. “Tâm” ngoài việc giúp hiểu được sự vật còn giúp ta phân biệt
điều lành, sự giữ, điều tốt, điều xấu nên có thể nói trong chừng mực nào đó thì sự hiểu biết của “Tâm” sẽ sâu sắc hơn sự
hiểu biết của lý trí, bởi cái hiểu của “Tâm” còn mang tới cho con người một mục đích khác như niềm vui, hạnh phúc. Nói


khác hơn, sự hiểu biết của lý trí dễ rơi vào tính “rập khuôn” chứ chưa mang tới giá trị đích thực của cuộc sống con người.
Còn trái tim thường do lương tâm điều khiển và tính thiện trong con người chi phối. Tuy nhiên, lý trí lại điều khiển toàn thể
con người kể cả lương tâm, đó là một lợi thế của lý trí. Nhưng cái bất lực của lý trí vẫn còn bị cái “tôi” hay “bản năng” thôi
thúc.
Trong kho tàng văn chương Ấn Độ kể câu chuyện có hai anh em mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Lớn lên người anh có vợ. Mặc
dù đã ở riêng nhưng hai anh em vẫn làm ruộng chung với nhau, tới mùa thì chia làm hai phần bằng nhau. Tới một ngày
người em nghĩ rằng anh mình đã có vợ và con nên không thể chia hoa lợi làm hai phần bằng nhau được. Vì thế, hằng
đêm người em cứ xúc lúa từ lẫm của mình mang bỏ vào kho của anh. Người anh cũng nghĩ chia hoa lợi như thế cũng
thiệt thòi cho người em vì mình có con, sau này về già sẽ nương tựa vào con, còn chú em thì lúc về già sẽ phải tự lo nên
hằng đêm người anh cứ xúc lúa bỏ vào lẫm của người em. Hai anh em cứ làm như thế cho tới ngày họ gặp nhau khi cả

tới chỗ khí đang bay lên để xem lửa đang mang lại ích lợi hay tàn phá. Nếu ngọn lửa đang tàn phá ta có thể cầu cứu mọi
người để cùng dập tắt. Vì thế, cuộc sống sẽ ý nghĩa thêm khi chân lý ngoài sự hiểu của lý trí thì cần có sự can thiệp của
con tim.

Bài 10 Trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói: “Đừng sợ khi phải leo ra đầu cành, bởi vì trái
đang đậu ở đó” (Anbur F. Lenaban)
Sự vận hành của vạn vật trong trời đất là một huyền nhiệm mà lý trí con người không thể hiểu nổi. Một vườn hồng dù đẹp
đến mấy nhưng phía sau vẫn luôn ẩn chứa những nhánh gai. Cánh diều sẽ không bay cao nếu không giữ gió cho mình.
Cánh đồng sẽ không bát ngát nếu những hạt lúa không được gieo vào ruộng và mọc lên từ lòng đất. Nương dâu sẽ
không xanh nếu không có dòng sông chuyên chở hương phù sa tới. Hương phù sa cho nương dâu bát ngát. Hạt lúa gieo
vào lòng đất và chịu mục nát để có đồng lúa chín. Cánh diều bay cao cho chiều hè thêm yên ả. Nhánh gai hiện hữu để
bảo vệ vườn hồng được thắm tươi. Cái này bổ túc cho thứ kia để giúp nhau hoàn hảo. Trong chiều hướng này, Anbur F.
Lenaban đã khẳng định: “Đừng sợ khi phải leo ra đầu cành, bởi vì trái đang đậu ở đó”. Vậy ta hiểu câu nói này như thế
nào? Đâu là bài học mà ta sẽ rút ra từ câu nói ây?
Cổ nhân đã khẳng định: “ánh sáng phía cuối đường hầm”, nghĩa là dù một đường hầm có dài bao nhiêu thì phía cuối bao
giờ cũng có ánh sáng. Hiểu theo nghĩa này thì “trái đang trĩu quả ở đầu cành” là một sự thật có thể chấp nhận được, bởi
thực tế cuộc sống cho ta thấy “nơi nguy hiểm nhất chính là nơi an toàn nhất” hay câu châm ngôn “quýt ngọt nấp sau lá”
cũng mang ý nghĩa là thế. Để thấy ánh sáng phía cuối đường hầm cũng như hái được trái thơm, quả ngọt thì cần có một
sự lên đường hoặc dấn thân trước những khó khăn. Ánh sáng phía cuối đường hầm tin là điều có thật. Trái đang trĩu quả
đầu cành là sự thật hiển nhiên, nhưng đôi lúc ta cứ sợ hãi bởi bóng tối trong đường hầm sẽ làm ta gục ngã, hay những
khó khăn khi phải leo ra đầu cành để hái quả làm ta chùng chân. Suy cho cùng thì sự sợ hãi là một cản trở lớn nhất mà
con người cần phải vượt qua. Bởi “sợ hãi” là một trạng thái tâm lý không ổn định, kèm theo sự phóng đại của trí tưởng
tượng. Có những hành động đã xảy ra trong quá khứ cũng làm người ta sợ hãi, nhưng sự sợ hãi này ít ra cũng giúp có
được một bài học kinh nghiệm. Còn nỗi sợ hãi ở tương lai thường mang tới một trạng thái âu lo hay những mối nghi ngờ
mà lý trí cứ vạch ra. Tuy nhiên, con người sẽ vượt qua được nỗi sợ hãi nhờ có niềm tin vào cuộc sống, và ở tương lai


luôn có những điều tốt đẹp đang đón chờ chúng ta. Vì thế, câu nói gợi lên trong ta về những thành quả mà ta có thể đạt
được ở tương lai nếu ta biết vượt qua nỗi sợ hãi. Sâu xa hơn nó còn giúp cho ta có thêm ý chí, nghị lực để vượt qua
những thử thử thách gian nan trong cuộc sống nhờ biết tin tưởng những thành quả đó là có thật.

Xã hội càng hiện đại, con người càng văn minh nhưng trong cuộc sống lại không thiếu những nỗi hoang mang, lo sợ. Nỗi
sợ lớn nhất của con người ngày nay là không dám vượt qua cái tôi yếu đuối của mình. Đang ngồi trên ghế nhà trường, ai
cũng muốn học giỏi nhưng hằng ngày vẫn không chịu học bài. Ai cũng muốn tích góp thật nhiều tiền bạc nhưng cứ lười
biếng không chịu làm việc. Ai cũng muốn có nhiều bạn tốt trong khi đó mình chưa phải là người bạn tốt. Ai cũng muốn có
một gia đình hạnh phúc trong khi bản thân vẫn còn rượu chè, cờ bạc, hút chích... Quy luật biến đổi của vạn vật trong vũ
trụ rất công bằng. Để đạt được những ước mơ, hoài bão thì cần có sự nỗ lực của bản thân và vượt qua những nỗi sợ
hãi. Muốn có một gia đình hạnh phúc hãy sửa đổi cung cách sống của mình trước. Muốn thành công trên con đường sự
nghiệp chăng? Hãy siêng năng, cần cù làm việc rồi nó sẽ đến. Muốn là học sinh giỏi hãy chuyên cần học, “học thầy
không đủ, tranh thủ học bạn”. Cố gắng trong mọi phút giây của cuộc sống thì tương lai phía trước sẽ đẹp. Trong chiều
hướng này, Nguyễn Bá Học đã có câu nói rất hay: “Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người
ngại núi e sông”. Đường “khó” ở đây không phải vì “ngăn sông cách núi” nhưng “khó” vì “lòng người ngại núi, e sông”. Nói
đúng hơn phải dẹp bỏ những gì sợ hãi trong lòng. Những khó khăn ta sẽ vượt qua nếu ta có ý chí phấn đấu. Thử thách
rồi sẽ bị dẩy lui nếu ta có nghị lực. Vì thế, thành công trong cuộc sống thì ai cũng muốn nhưng không chịu nỗ lực hy sinh
để vượt qua những nghịch cảnh trong cuộc sống là chuyện thường của nhiều người cứ mặc cho số phận đưa đẩy là điều
đáng trách. Thái độ buông xuôi trước những khó khăn trong cuộc đời không muón cố gắng là hành động đáng phê phán.
Cuộc sống không bao giờ là ngõ cụt, những điều kỳ diệu vẫn luôn trong tầm tay, chỉ cần cố gắng vượt qua nỗi sợ hãi thì
hạnh phúc ta sẽ nắm giữ. “Quả” thu đầy “bao” khi chúng ta biết leo ra ngoài để hái. Lời khuyên: “Đừng sợ khi phải leo ra
đầu cành, bởi vì trái đang đậu ở đó” của Anbur F. Lenaban vẫn còn nguyên giá trị. Dù ở trong hoàn cảnh nào cũng phải
cũng phải quyết tâm, không sờn lòng, nản chí và giữ vững tự tin để vượt qua những khó khăn phía trước. Đó cũng có thể
là bài học mà tác giả muốn gửi tới cho mỗi người chúng ta.

Bài 11 Bình luận câu danh ngôn sau: “con người sống không có tình thương cũng giống
như vườn hoa không có ánh nắng mặt trời, không có gì đẹp đẽ và hữu ích có thể nảy nở
trong đó được” (Victor Hugo).
Hương phù sa cho đồng lúa thêm bát ngát. Con nước trôi cho dòng sông thêm êm đềm. Trời trong xanh cho đồi thông
thêm lộng gió. Tình yêu làm cho con người hạnh phúc. Ánh nắng mặt trời làm cho hoa tỏa ngát hương. Quả thật, không
có gió thì đồi thông chẳng vi vu. Không có con nước thì dòng sông sao mệt mỏi. Không có phù sa đồng lúa trở nên lụi
tàn. Không có hạt nắng cuộc đời hoa sẽ héo úa. Không có tình yêu thì cuộc sống con người là cô đơn. Ngay cả vạn vật
trong trời đất cũng cần đến nhau cho chúng thêm đẹp để đi vào thi ca. Cái này bổ túc cho cái kia mới làm cho chúng
thêm ý nghĩa. Trong chiều hướng này, văn hào người Pháp Victor Hugo đã nói: “con người sống không có tình thương

Điều này được thể hiện ở những gì mà họ đã để lại cho thế giới. Nếu Hit-le đã để lại cho thế giới những nhà tù và sự căm
phẫn của con người ngày nay vì ông đã giết hàng triệu người vô tội ở những thập niên nửa đầu thế kỷ 20, còn nhắc tới
Bill Gate ai cũng ngưỡng mộ và khâm phục ý chí cũng như lòng nhân ái của ông. Thay vì xây những nhà tù như Hitler thì
ông xây hàng loạt bệnh viện và trường học, thay vì giết người hàng loạt thì ông giúp đỡ vô số người. Qua đó chúng ta có
thể thấy một người có lòng nhân ái bao giờ cũng để lại cho hậu thế sự ngưỡng mộ. Ngược lại thiếu đi lòng trắc ẩn bao
giờ cũng làm cho thế hệ sau giận dữ.

Nếu gọi cuộc sống là một bức tranh thêu thì bức tranh thêu này phải được tạo nên bởi vô số thành phần. Mỗi thành phần
là những đường khâu sợi chỉ, hình dáng, màu sắc, kích cỡ được tham gia vào để tạo nên bức tranh. Hiểu theo chiều
hướng này thì trong cuộc sống cũng thế, những bông hoa không thể thiếu trong cuộc đời. Ngày lễ tình nhân, ngày lễ


cưới, ngày quốc tế phụ nữ, ngày nhà giáo… người ta hay tặng hoa cho nhau để nói lên tình thương cũng như lòng tri ân.
Hành động này thể hiện sự quý mến giữa người với người và giúp mọi người xích lại gần nhau hơn. Nhưng để có được
những bó hoa thắm tươi là cả một quá trình gian nan. Người làm vườn phải lựa chọn hạt giống tốt nhất, chờ tới mùa mới
gieo xuống đất, phải cày sâu, cuốc bẫm cùng cầu mong cho “thiên thời, địa lợi”. Trải qua ngày tháng cây hoa mới mọc
lên rồi chờ những nụ nhú ra từ những nhánh cây rồi mới có những bông hoa. Nhưng ánh sáng mặt trời mới là yếu tố
quyết định cho vườn hoa rực thắm. Nếu gặp những ngày nắng thì vườn hoa sẽ có giá, còn gặp những ngày mây đen thì
nét u buồn lại hiện về trên khuôn mặt người làm vườn, vì tới ngày thu hoạch mà cứ thiếu nắng, tới những ngày lễ mà
cánh hoa chẳng chịu bung ra. Nếu không có ánh nắng thì vườn hoa sẽ không nở và những ngày lễ sẽ qua đi. Qua đó
chúng ta thấy, ánh nắng là yếu tố quyết định cho vườn hoa nở đúng thời kỳ, vì qua quá trình quang hợp mà những hạt
nắng tinh nghịch xuyên qua những cánh hoa mỏng manh nhằm quyến rũ và kích thích bản năng rực rỡ trong chúng trỗi
dậy.

Được yêu thương và có người để thương yêu là điều may mắn mà con người có được. Được nhận những bó hoa tươi
thắm, gửi gắm bao tình thương trong đó là điều quý giá mà ai cũng trân trọng. Một điều không ai phủ nhận là tình thương
sẽ mang tới cho con người nhiều giá trị, như ánh nắng làm cho vườn hoa thêm thắm tươi. Quả thật, khi nhìn vào thực tế
của cuộc sống hôm nay, người ta có những quan niệm khó hiểu nổi. Họ cho rằng: “Ai thương tôi thì tôi thương lại”, hiểu
theo nghĩa này thì tình thương có vể như mang tính đổi chác như một món hàng không hơn, không kém. Cha mẹ mang
nặng, để đau nuôi con ăn học thành tài, vậy mà tới lúc “gần đất xa trời” con cái chỉ đưa cho cha mẹ một số tiền coi như

tình thương làm cho cuộc sống thêm tươi. Không có hạt nắng vườn hoa sẽ tàn úa, không có tình mến thì con người chỉ là
ngục tù cho nhau. Do vậy, dù sống ở thời đại nào, thái độ của con người biết trao ban tình thương là điều cần thiết.