BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

TRẦN HOÀNG HƯƠNG LAN

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC
ĐỘ SỬ DỤNG DỊCH VỤ MOBILE BANKING TẠI
THÀNH PHỐ NHA TRANG – KHÁNH HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHÁNH HÒA - 2015


BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

TRẦN HOÀNG HƯƠNG LAN

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC
ĐỘ SỬ DỤNG DỊCH VỤ MOBILE BANKING
TẠI THÀNH PHỐ NHA TRANG – KHÁNH HÒA
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành

: Quản trị kinh doanh

Mã số

: 60 34 01 02


nhiều sự quan tâm, hỗ trợ quý báu của quý thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và người thân.
Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới:
- Quý thầy, cô Khoa Kinh tế, Khoa Sau Đại học, Hội đồng Khoa học trường
Đại học Nha Trang đã tận tình giảng dạy và hướng dẫn tôi những kiến thức bổ ích
trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
- Cha mẹ, người thân, các anh/chị đồng nghiệp và bạn bè đã giúp tôi thu thập số
liệu và thường xuyên khuyến khích, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua.
Xin chân thành cảm ơn!

Nha Trang, tháng 7 năm 2015
Tác giả

Trần Hoàng Hương Lan


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
MỤC LỤC................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT..........................................................................vi
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ .......................................................................viii
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài......................................................................................1
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.......................................................................3
2.1. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................3
2.2. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................3
3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ...........................................................................3

2.2.Nghiên cứu chính thức....................................................................................36
2.2.1.Phiếu điều tra .........................................................................................36
2.2.2.Mẫu nghiên cứu......................................................................................40
2.2.3.Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu..................................................40
TÓM TẮT CHƯƠNG 2.............................................................................................44
CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ SỬ
DỤNG DỊCH VỤ MOBILE BANKING TẠI THÀNH PHỐ NHA TRANG –
KHÁNH HÒA ..........................................................................................................45
3.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của thành phố Nha Trang.........................................45
3.2. Dịch vụ ngân hàng điện tử tại Việt Nam ........................................................48
3.2.1. Hệ thống ngân hàng Việt Nam ..............................................................48
3.2.2. Dịch vụ ngân hàng điện tử.....................................................................49
3.3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ sử dụng dịch vụ Mobile banking
tại thành phố Nha Trang, Khánh Hòa ...................................................................51
3.3.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu .....................................................................51
3.3.2. Phân tích độ tin cậy của thang đo ..........................................................55
3.3.3. Phân tích nhân tố khám phá...................................................................58
3.3.4. Phân tích tương quan.............................................................................60
3.3.5. Kết quả phân tích mô hình và kiểm định giả thuyết ...............................61
3.3.6. Kiểm định sự khác biệt về mức độ sử dụng dịch vụ Mobile banking .....63
3.4. Đánh giá chung về tình hình sử dụng dịch vụ Mobile banking tại Tp Nha
Trang....................................................................................................................67
TÓM TẮT CHƯƠNG 3 .......................................................................................70


v
CHƯƠNG 4: MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ĐỂ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ
MOBILE BANKING TẠI THÀNH PHỐ NHA TRANG ......................................72
4.1. Xu hướng dịch vụ Mobile banking tại Việt Nam ...........................................72
4.1.1.Thương mại điện tử trên nền tảng điện thoại đi động tại Việt Nam.........72

mại điện tử)
EFA

: Exploratory Factor Analysis (Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá)

EVT

: Expectancy Value Theory (Thuyết giá trị kỳ vọng)

MB

: Mobile banking

MHĐTQM

: Mua hàng điện tử qua mạng

NHNN

: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NHTM

: Ngân hàng thương mại

TAM

: Technology Acceptance Model (Mô hình chấp nhận công nghệ)

TPB

Bảng 3.4: Cronbach’s alpha thang đo rủi ro ...............................................................57
Bảng 3.5: Cronbach’s Alpha thang đo chi phí cảm nhận ............................................57
Bảng 3.6: Cronbach’s alpha thang đo niềm tin của khách hàng..................................58
Bảng 3.7: Cronbach’s Alpha thang đo mức độ sử dụng dịch vụ Mobile banking........58
Bảng 3.8: Phân tích nhân tố khám phá .......................................................................59
Bảng 3.9: Kết quả phân tích tương quan Pearson .......................................................60
Bảng 3.10: Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ sử dụng dịch
vụ Mobile banking.....................................................................................................61
Bảng 3.11: Kiểm định sự khác biệt theo “Nơi cư trú” ................................................63
Bảng 3.12: Kiểm định sự khác biệt theo “Giới tính” ..................................................64
Bảng 3.13: Kiểm định sự khác biệt theo “Độ tuổi”.....................................................65
Bảng 3.14: Kiểm định sự khác biệt theo “Trình độ học vấn”......................................65
Bảng 3.15: Kiểm định sự khác biệt theo “Nghề nghiệp” ............................................66
Bảng 3.16: Kiểm định sự khác biệt theo “Thu nhập”..................................................66
Bảng 3.17: Kiểm định sự khác biệt theo “Thời gian tới ngân hàng” ............................67


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1: Mô hình hành vi người mua .........................................................................9
Sơ đồ 1.1: Mô hình chi tiết các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi người tiêu dùng ...........10
Hình 1.2: Mô hình tháp nhu cầu của Maslow.............................................................15
Hình 1.3: Mô hình hành động hợp lý TRA.................................................................18
Hình 1.4: Mô hình hành vi dự định TPB ....................................................................19
Hình 1.5: Mô hình chấp nhận công nghệ TAM ..........................................................19
Hình 1.6: Mô hình nghiên cứu chấp nhận thương mại di động ...................................21
Hình 1.7: Mô hình nghiên cứu hành vi khách hàng của Ilona (2011)..........................21
Hình 1.8: Mô hình nghiên cứu tác giả Lee (2009) ......................................................22
Hình 1.9: Mô hình nghiên cứu tác giả Hsiu-Fen Lin (2011) .......................................23

nhất chính là sự phát triển và thống trị của Internet với cuộc sống hiện đại đang tạo ra
những cách thức kinh doanh mới. Trong đó, dịch vụ Mobile banking được dự báo có
tốc độ phát triển chóng mặt, đem lại nhiều ưu thế cho những tổ chức dám mạnh dạn
đầu tư.
Theo nghiên cứu của Nielsen (2011) bao gồm các số liệu thống kê được trích từ
"Báo cáo về người sử dụng các phương tiện truyền thông trực tuyến tại khu vực Đông
Nam Á" cho thấy, chỉ có 2 trong số 5 người dùng Internet ở Việt Nam (tương đương tỷ
lệ 41%) truy cập Internet bằng điện thoại di động, đây là tỷ lệ thấp nhất trong khu vực
Đông Nam Á. Điều này không đồng nghĩa là thị trường Mobile Internet ở nước ta
chậm phát triển, ngược lại, trong tương lai, Việt Nam sẽ trở thành một thị trường
Mobile Internet có tiềm năng phát triển nhất trong khu vực (Nhã Tường, 2013).
Dịch vụ Mobile banking là công cụ cho phép người dùng thực hiện các giao
dịch với ngân hàng của họ thông qua điện thoại. Khái niệm của dịch vụ này được phát
triển từ cuối thế kỷ 20. Theo số liệu khảo sát của ngân hàng Techcombank, với các
nhu cầu khá cơ bản như rút tiền, chuyển tiền… mỗi khách hàng tốn khoảng 46 phút để
hoàn thành nếu đến trực tiếp phòng giao dịch, trong đó có 30 phút để di chuyển, 15
phút để chờ đợi và 1 phút để thực hiện thủ tục, nhưng đó chỉ mới là các giao dịch đơn
giản, còn với các nhu cầu phức tạp hơn, thời gian bạn phải bỏ ra thường không dưới 60
phút. Sự phát triển của dịch vụ Mobile banking đã mang lại lợi ích đáng kể cho khách
hàng như giao dịch nhanh, tiện lợi, chính xác… (Nhật Minh, 2013). Đối với các ngân
hàng hay những nhà cung cấp dịch vụ, việc phát triển Mobile banking cũng khiến họ
tiết kiệm được nhiều khoản chi phí lớn như cần ít chi nhánh hơn, cần ít nhân viên giao
dịch hơn…
Tại Việt Nam, các ngân hàng cũng nắm được khuynh hướng và những lợi ích
mà dịch vụ Mobile banking mang lại. Từ năm 2009, đã có nhiều ngân hàng giới thiệu
dịch vụ Mobile banking đến khách hàng của mình, tuy nhiên không phải ngân hàng


2
nào cũng có thể cung cấp những dịch vụ thực sự tiện ích thông qua kênh giao dịch

cấp được những thông tin hữu ích cho các ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ


3
trong việc phát triển dịch vụ Mobile banking ở thành phố Nha Trang cũng như trên
toàn đất nước Việt Nam.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hành vi của khách hàng trong việc sử dụng
dịch vụ Mobile banking tại thành phố Nha Trang.
2.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài được thực hiện bằng cách khảo sát một số người đã và đang sử dụng dịch
vụ Mobile banking của các ngân hàng trên địa bàn thành phố Nha Trang từ tháng
9/2014 đến tháng 12/2014, từ đó nghiên cứu về hành vi của khách hàng trong việc sử
dụng dịch vụ Mobile banking.
3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xác định và đo lường các yếu tố tác động đến
hành vi khách hàng trong việc sử dụng dịch vụ Mobile banking tại thành phố Nha
Trang. Cụ thể:
Thứ nhất, xây dựng mô hình nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng tới mức độ sử
dụng dịch vụ Mobile banking.
Thứ hai, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ sử dụng dịch vụ Mobile
banking.
Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất một số gợi ý cho các ngân hàng và các nhà cung
cấp dịch vụ Mobile banking trong việc phát triển chất lượng dịch vụ của mình để gia
tăng chất lượng phục vụ, từ đó gia tăng mức độ sử dụng dịch vụ Mobile banking của
khách hàng trong địa bàn thành phố Nha Trang.
4. Phương pháp tiếp cận
4.1. Phương pháp phân tích, tổng hợp
Dựa trên nguồn tài liệu trong và ngoài nước nghiên cứu về hành vi của khách

Thứ nhất, đề tài sẽ làm phong phú thêm nghiên cứu thực tiễn trong lĩnh vực sử
dụng dịch vụ Mobile banking ở Việt Nam nói chung và Nha Trang nói riêng.
Thứ hai, đề tài sẽ xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến mức độ sử dụng
dịch vụ Mobile banking.
Thứ ba, dựa theo kết quả nghiên cứu, tác giả sẽ đề xuất những giải pháp cho các
ngân hàng, các nhà cung cấp dịch vụ ở thành phố Nha Trang, đóng góp thiết thực vào
cải thiện dịch vụ Mobile banking ở thành phố Nha Trang nói riêng và ở Việt Nam nói
chung.
Cuối cùng, nghiên cứu này có thể làm tài liệu tham khảo tốt cho các nhà quản
trị, nhà cung cấp dịch vụ, nhà nghiên cứu và học viên trong cách cơ quan quản lý và
những ai quan tâm đến lĩnh vực tuy còn khá mới mẻ nhưng đầy tiềm năng này.


5
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài nghiên cứu
được kết cấu làm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu
Chương 1 sẽ trình bày về các khái niệm cơ bản, các cơ sở lý thuyết liên quan tới
hành vi người tiêu dùng như lý thuyết hành vi người tiêu dùng của Philip Kotler,
thuyết giá trị kỳ vọng, mô hình hành động hợp lý, thuyết hành vi dự định và mô hình
chấp nhận công nghệ. Tác giả sẽ trình bày một số các nghiên cứu trong và ngoài nước
liên quan đến nghiên cứu này, đưa ra một số nhận định về các kết quả và hạn chế của
các nghiên cứu có liên quan, đồng thời kết hợp với cơ sở lý thuyết để đề xuất ra mô
hình dự kiến và các yếu tố có ảnh hưởng đến mức độ sử dụng dịch vụ Mobile banking
của khách hàng tại thành phố Nha Trang – Khánh Hòa.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Trong chương 2, luận văn sẽ trình bày các bước cụ thể trong quy trình nghiên
cứu của đề tài. Luận văn được thực hiện qua hai bước bao gồm nghiên cứu định tính
và nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu định tính khám phá các các yếu tố ảnh hưởng



7

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Định nghĩa các thuật ngữ
1.1.1. Dịch vụ Mobile banking
Mobile banking: bao gồm các hệ thống cho phép khách hàng của một tổ chức
tài chính thực hiện các yêu cầu dịch vụ ngân hàng như chuyển tiền, kiểm tra tài khoản,
tiết kiệm… bằng điện thoại di động qua mạng điện thoại di động thay vì tới các văn
phòng giao dịch hay các chi nhánh ngân hàng.
Dịch vụ Mobile banking: bao gồm các loại hình dịch vụ được cung cấp bởi sự
hợp tác giữa các ngân hàng, nhà khai thác, nhà cung cấp dịch vụ và các nhà kinh
doanh cho phép khách hàng có tài khoản ngân hàng và số điện thoại di động thực hiện
các dịch vụ ngân hàng như quản lý tài chính, thanh toán cho hàng hoá dịch vụ, chuyển
tiền, tiết kiệm…tại bất kỳ lúc nào, ở bất cứ đâu với chiếc điện thoại di động hay thiết
bị kỹ thuật số cá nhân (Vũ Mạnh Cường, 2013).
1.1.2. Dịch vụ Mobile banking ở Việt Nam
Theo nhiều chuyên gia ngân hàng, dịch vụ ngân hàng điện tử nói chung và
Mobile banking nói riêng đang mang lại lợi ích rất lớn không chỉ cho phía khách hàng
mà còn cho chính các ngân hàng đang triển khai. Bởi những công nghệ này giúp giảm
thiểu việc đầu tư nhân lực dàn trải, tiết kiệm chi phí cơ sở vật chất, hạ tầng, chi phí in
ấn, lưu chuyển hồ sơ… so với các phương thức giao dịch truyền thống. Khách hàng
trong khi đó tiết kiệm thời gian, công sức khi có thể sử dụng các dịch vụ ngân hàng
mọi lúc, mọi nơi, nhanh chóng hơn rất nhiều so với trước đây.
Thực tế, tại các nước phát triển như Mỹ, Canada, Australia… số lượng khách
hàng sử dụng dịch vụ Mobile banking nhiều hơn hẳn so với Internet banking và giao
dịch trực tiếp tại ngân hàng. Theo nghiên cứu của Juniper Research, trong 5 năm tới,
số lượng người dùng Mobile banking trên toàn cầu sẽ tăng hơn 2 lần, từ 800 triệu

thể hiểu được người tiêu dùng thông qua những kinh nghiệm bán hàng cho họ hàng
ngày. Thế nhưng sự phát triển về quy mô của các doanh nghiệp và thị trường đã làm
cho nhiều nhà quản trị tiếp thị không còn điều kiện tiếp xúc trực tiếp với khách hàng
nữa. Ngày càng nhiều những nhà quản trị đã phải đưa vào việc nghiên cứu khách hàng
để trả lời những câu hỏi chủ chốt sau đây về mọi thị trường.
- Những ai tạo nên thị trường đó?
- Thị trường đó mua những gì?
- Tại sao thị trường đó mua?
- Những ai tham gia vào việc mua sắm?
- Thị trường đó mua sắm như thế nào?


9
- Khi nào thị trường đó mua sắm?
- Thị trường đó mua hàng ở đâu?

Nguồn: Kotler và Keller, 2013
Hình 1.1: Mô hình hành vi người mua
Điểm xuất phát để hiểu được người mua là mô hình tác nhân phản ứng được thể
hiện trong hình 1.1. Tiếp thị và những tác nhân của môi trường đi vào ý thức của
người mua. Những đặc điểm và quá trình quyết định của người mua dẫn đến những
quyết định mua sắm nhất định. Nhiệm vụ của người làm tiếp thị là hiểu được điều gì
xảy ra trong ý thức của người mua giữa lúc các tác nhân bên ngoài bắt đầu tác động và
lúc quyết định mua. Ta sẽ tập trung vào hai câu hỏi sau:
- Những đặc điểm nào của người mua, ảnh hưởng đến hành vi mua sắm?
- Người mua thông qua quyết định mua sắm như thế nào?
Theo Arnmstrong, quá trình mua hàng của khách hàng bị tác động bởi một số
nhân tố mà những nhà quản trị tiếp thị không thể kiểm soát được như yếu tố văn hoá,
yếu tố xã hội, yếu tố cá nhân và yếu tố tâm lý. Tuy vậy những nhân tố này phải được đưa
vào để xem xét một cách đúng mức nhằm đạt được hiệu quả về mục tiêu khách hàng.

Hiểu biết
Niềm tin, thái độ
Người mua
Nguồn: Tổng hợp của tác giả
Sơ đồ 1.1: Mô hình chi tiết các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi người tiêu dùng
Các yếu tố văn hoá
Nền văn hóa: là yếu tố quyết định cơ bản nhất những mong muốn và hành vi
của một người. Một đứa trẻ khi lớn lên sẽ tích luỹ được một số những giá trị, nhận
thức, sở thích và hành vi thông qua gia đình của nó và những định chế then chốt khác.
Một đứa trẻ lớn lên ở Hoa Kỳ đã được tiếp xúc với những giá trị sau: Thành tựu và
thành công, hoạt động, hiệu suất và tính thực tiễn, tiến bộ, tiện nghi vật chất, chủ nghĩa
cá nhân, tự do, tiện nghi bên ngoài, chủ nghĩa nhân đạo và tính trẻ trung.


11
Nhánh Văn hoá: Mỗi nền văn hóa đều có những nhánh văn hóa nhỏ hơn tạo nên
những đặc điểm đặc thù hơn và mức độ hòa nhập với xã hội cho những thành viên của nó.
Các nhánh văn hóa tạo nên những khúc thị trường quan trọng và những người làm tiếp thị
thường thiết kế các sản phẩm và chương trình tiếp thị theo các nhu cầu của chúng.
Tầng lớp xã hội: Hầu như tất cả các xã hội loài người đều thể hiện rõ sự phân
tầng xã hội. Sự phân tầng này đôi khi mang hình thức, một hệ thống đẳng cấp theo đó
những thành viên thuộc các đẳng cấp khác nhau được nuôi nấng và dạy dỗ để đảm
nhiệm những vai trò nhất định. Hay gặp hơn là trường hợp phân tầng thành các tầng
lớp xã hội. Các tầng lớp xã hội là những bộ phận tương đối đồng nhất và bền vững
trong xã hội, được xếp theo theo thứ bậc và gồm những thành viên có chung những giá
trị, nỗi quan tâm và hành vi.
Các yếu tố xã hội
Hành vi của người tiêu dùng cũng chịu ảnh hưởng của những yếu tố xã hội như
các nhóm tham khảo, gia đình và vai trò của địa vị xã hội.
Nhóm tham khảo: Nhiều nhóm có ảnh hưởng đến hành vi của một người. Nhóm

nhiều đối với các nước và các tầng lớp xã hội khác nhau. Người làm tiếp thị bao giờ
cũng phải nghiên cứu những dạng mẫu đặc thù trong từng thị trường mục tiêu cụ thể.
Trong trường hợp những sản phẩm và dịch vụ đắt tiền, vợ chồng cùng bàn bạc để
thông qua quyết định chung. Người làm tiếp thị phải xác định xem thành viên nào
thường có ảnh hưởng lớn hơn đến việc lựa chọn những sản phẩm khác nhau. Thông
thường đó là vấn đề ai có quyền lực hay thông thạo hơn.
Vai trò và địa vị: Trong đời mình một người tham gia vào rất nhiều nhóm - gia
đình, các câu lạc bộ, các tổ chức. Vị trí của người đó trong mỗi nhóm có thể xác định
căn cứ vào vai trò và địa vị của họ. Mỗi vai trò đều gắn với một địa vị. Thẩm phán Tòa
án tối cao có địa vị cao hơn một người quản lý tiêu thụ và người quản lý tiêu thụ có địa
vị cao hơn một thư ký văn phòng. Người ta lựa chọn những sản phẩm thể hiện được
vai trò và địa vị của mình trong xã hội.
Các yếu tố cá nhân
Những quyết định của người mua cũng chịu ảnh hưởng của những đặc điểm cá
nhân, nổi bật nhất là tuổi tác và giai đoạn chu kỳ sống của người mua, nghề nghiệp,
hoàn cảnh kinh tế, lối sống, nhân cách và tự ý niệm của người đó.
Tuổi tác và giai đoạn của chu kỳ sống: Người ta mua những hàng hóa và dịch
vụ khác nhau trong suốt đời mình. Sử dụng thức ăn cho trẻ sơ sinh trong những năm
đầu tiên, phần lớn thực phẩm trong nhưng năm lớn lên và trưởng thành và những thức
ăn kiêng cữ trong những năm cuối đời. Thị hiếu của người ta về quần áo, đồ gỗ và
cách giải trí cũng tuỳ theo tuổi tác. Việc tiêu dùng cũng được định hình theo giai đoạn
của chu kỳ sống của gia đình. Những người làm tiếp thị thường hay chọn các nhóm
của chu kỳ sống làm thị trường mục tiêu của mình. Một số công trình mới đây đã xác


13
định các giai đoạn tâm lý của chu kỳ sống. Những người lớn tuổi đã trải qua những
thời kỳ hay những biến đổi nhất định trong quá trình sống. Người làm tiếp thị theo dõi
rất sát những hoàn cảnh sống luôn thay đổi, ly hôn, góa bụa, tái giá và tác động của
những thay đổi đó đến hành vi tiêu dùng.

14
nghi. Nhân cách có thể là một biến hữu ích trong việc phân tích hành vi của người tiêu
dùng, vì rằng có thể phân loại các kiểu nhân cách và có mối tương quan chặt chẽ giữa
các kiểu nhân cách nhất định với các lựa chọn sản phẩm và nhãn hiệu. Nhiều người
làm tiếp thị đã sử dụng một khái niệm gắn liền với nhân cách là ý niệm về bản thân.
Các yếu tố tâm lý
Việc lựa chọn mua sắm của một người còn chịu ảnh hưởng của bốn yếu tố tâm
lý là động cơ, nhận thức, tri thức, niềm tin và thái độ.
Động cơ: Tại bất kỳ một thời điểm nhất định nào con người cũng có nhiều nhu
cầu. Một số nhu cầu có nguồn gốc sinh học. Chúng nảy sinh từ những trạng thái căng
thẳng về sinh lý như đói, khát, khó chịu. Một số nhu cầu khác có nguồn gốc tâm lý.
Chúng nảy sinh từ những trạng thái căng thẳng về tâm lý, như nhu cầu được thừa
nhận, được kính trọng hay được gần gũi về tinh thần. Hầu hết những nhu cầu có nguồn
gốc tâm lý đều không đủ mạnh để thúc đẩy con người hành động theo chúng ngay lập
tức. Một nhu cầu sẽ trở thành động cơ khi nó tăng lên đến một mức độ đủ mạnh. Một
động cơ (hay một sự thôi thúc) là một nhu cầu đã có đủ sức mạnh để thôi thúc người ta
hành động. Việc thỏa mãn nhu cầu sẽ làm giảm bớt cảm giác cãng thẳng. Các nhà tâm
lý học đã phát triển những lý thuyết về động cơ của con người. Trong số những lý
thuyết nổi tiếng nhất có ba lý thuyết là lý thuyết của Sigmund Freud, của Abraham
Maslow và của Frederick Herzberg. Những lý thuyết này chứa đựng những hàm ý
hoàn toàn khác nhau đối với việc phân tích người tiêu dùng và chiến lược tiếp thị.
Trong luận văn này tác giả xin sử dụng lý thuyết của Abraham Maslow.
Abraham Maslow đã tìm cách giải thích tại sao những thời điểm khác nhau,
người ta lại bị thôi thúc bởi những nhu cầu khác nhau. Tại sao có người đã dành ra
nhiều thời gian và sức lực để đảm bảo an toàn cá nhân và có người lại cố gắng giành
được sự kính trọng của người xung quanh? Ông cho rằng nhu cầu của con người được
sắp xếp trật tự theo thứ bậc, từ cấp thiết nhất đến ít cấp thiết nhất. Thứ bậc nhu cầu do
Maslow đưa ra được trình bày trong hình 1.2. Theo thứ tự tầm quan trọng các nhu cầu
đó được sắp xếp như sau: Những nhu cầu sinh lý, những nhu cầu an toàn, những nhu
cầu xã hội, những nhu cầu được tôn trọng và những nhu cầu tự khẳng định mình. Con

và vị giác. Tuy nhiên mỗi người chúng ta lại suy xét, tổ chức và giải thích thông tin
cảm giác đó theo cách riêng của mình. Nhận thức được định nghĩa là "một quá trình
thông qua đó cá thể tuyển chọn, tổ chức và giải thích thông tin tạo ra một bức tranh có
ý nghĩa về thế giới xung quanh". Nhận thức không chỉ phụ thuộc vào những tác nhân
vật lý, mà còn phụ thuộc vào cả mối quan hệ của các tác nhân đó với môi trường xung
quanh và những điều kiện bên trong cá thể đó. Người ta có thể có những nhận thức
khác nhau về cùng một khách thể do có ba quá trình nhận thức: Sự quan tâm có chọn
lọc, sự bóp méo có chọn lựa và sự ghi nhớ có chọn lọc.
Sự quan tâm có chọn lọc. Hàng ngày người ta tiếp xúc với vô số các tác nhân
kích thích. Ví dụ, một người trung bình có thể tiếp xúc với hàng nghìn quảng cáo mỗi
ngày. Dĩ nhiên người đó không thể chú tâm đến tất cả những tác nhân kích thích đó.
Phần lớn những tác nhân kích thích đó bị sàng lọc đi. Một thách thức thực sự là làm