UBND TỈNH HẢI DƯƠNG
SỞ GIÁO DỤC HẢI DƯƠNG

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Dạy học tích hợp theo chủ đề “Ô nhiễm môi trường”
nhằm phát triển năng lực học sinh

Năm học 2014 - 2015
1


THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: Dạy học tích hợp theo chủ đề “Ô nhiễm môi trường” nhằm
phát triển năng lực học sinh .
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Học sinh khối 9 - trường THCS.
3. Tác giả: Nguyễn Thị Hợi

Giới tính: Nữ.

Ngày sinh: 01/01/1983

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm sinh học
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường THCS Chu Văn An, thị xã Chí
Linh, tỉnh Hải Dương - Điện thoại: 0973981618.
Nội dung công việc: Soạn giảng chủ đề ô nhiễm môi trường (Tiết 1).
4. Đồng tác giả: Nguyễn Thị Liên; Giới tính: Nữ.

Ngày sinh: 01/06/1964

- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm toán.

môi trường bị ô nhiễm. Tình trạng ô nhiễm càng lúc càng trở nên trầm trọng.
Các nhà khoa học đã cảnh bảo rằng cùng với ô nhiễm không khí, ô nhiễm
nguồn nước ô nhiễm chất độc hóa học, chất phóng xạ, tiếng ồn, … cũng là một
vấn đề báo động hiện nay của con người trong đó ý thức về bảo vệ môi trường
người dân nói chung đặc biệt của số đông các em học sinh đang ngồi trên ghế
nhà trường còn hạn chế.
Chương trình giáo dục “định hướng nội dung” là chú trọng việc truyền
thụ hệ thống tri thức khoa học theo từng môn học đã được quy định trong
chương trình dạy học, chất lượng giáo dục tập trung “điều khiển đầu vào” do
đó phương pháp dạy học mang tính thụ động nay không còn phù hợp, chưa đáp
ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Vì vậy mục tiêu của Giáo dục hiện
nay là dạy học “định hướng kết quả đầu ra” nhằm mục tiêu phát triển năng lực
người học một cách toàn diện về phẩm chất nhân cách, vận dụng tri thức đã học
vào giải quyết các tình huống thực tiễn trong cuộc sống.
Vì thế tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu tích hợp các nội dung về ô nhiễm môi
trường trong các bài học, các môn học vào giảng dạy và nghiên cứu, thực hiện
sáng kiến “Dạy học tích hợp theo chủ đề “Ô nhiễm môi trường” nhằm phát
triển năng lực học sinh”. Qua những bài học có tích hợp nội dung giáo dục bảo
vệ môi trường học sinh nhận thức được vai trò của môi trường cũng như sự tác
động tiêu cực của con người tới môi trường chắc chắn các em sẽ quyết định
được hành vi của mình đối với môi trường. Đó cũng là mục tiêu, yêu cầu để tôi
thực hiện sáng kiến này.
Ưu điểm của sáng kiến này là tạo được hứng thú học tập cho học sinh,
nội dung học tập sinh động, hấp dẫn, giúp học sinh hiểu và nắm vững nội dung
3


học tập dễ dàng, lĩnh hội bài tốt nhằm nâng cao hiệu quả của bài học đồng thời
phát triển được các năng lực tư duy, năng lực hành động, năng lực vận dụng
kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu được bản


MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Trong những năm gần đây, nạn suy thoái môi trường đã và đang ảnh
hưởng rất lớn đến cuộc sống của con người. Con người phải gánh chịu nhiều
hậu quả do thiên tai gây ra. Chính vì thế, con người đã quan tâm hơn đối với
công tác bảo vệ môi trường. Vì vậy, Bộ GD & ĐT đã đưa các nội dung bảo vệ
môi trường vào hệ thống giáo dục nhằm tác động đến thái độ, hành vi của học
sinh bằng chương trình tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong các
môn học ở cấp THCS cũng như các cấp học khác. Giáo dục ý thức bảo vệ môi
trường là việc làm hết sức cần thiết, thường xuyên và liên tục để hình thành và
phát triển kĩ năng hành động của học sinh, từ đó tạo nên một lối sống có trách
nhiệm và thân thiện với thiên nhiên.
1.1. Trước đây: Chương trình dạy học truyền thống hay gọi là chương trình
giáo dục “định hướng nội dung” là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức
khoa học theo từng môn học đã được quy định trong chương trình dạy học.
Người ta chú trọng việc trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học
khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau mà chưa quan tâm đầy đủ đến khả
năng vận dụng, ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn.
Việc quản lí chất lượng giáo dục tập trung “điều khiển đầu vào” do đó phương
pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng ứng dụng nên sản
phẩm giáo dục là những con người mang tính thụ động, hạn chế khả năng sáng
tạo và năng động. Vì vậy chương trình giáo dục này không đáp ứng được yêu
cầu ngày càng cao của xã hội, thị trường lao động hiện nay về năng lực hành
động, khả năng sáng tạo và tính năng động…
1.2 Ngày nay: Chương trình giáo dục chú trọng đến định hướng phát triển
năng lực hay còn gọi dạy học “định hướng kết quả đầu ra” nhằm mục tiêu phát
triển năng lực người học một cách toàn diện về phẩm chất nhân cách, vận dụng
tri thức đã học vào giải quyết các tình huống thực tiễn trong cuộc sống nhằm
5

học theo phương châm "học đi đôi với hành", góp phần đổi mới hình thức,
phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; thúc đẩy
sự tham gia của gia đình, cộng đồng vào công tác giáo dục.
Dạy học tích hợp được hiểu là người học có thể sử dụng kiến thức, kỹ
năng của của nhiều môn học khác để giải quyết các vấn đề đặt ra trong quá
trình học tập bộ môn, quan điểm dạy học này hiện nay cần được áp dụng ở
nhiều cấp học. Thực hiện dạy học tích hợp sẽ mang lại nhiều lợi ích trong việc
hình thành và phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho
học sinh… Trong dạy học có thể tích hợp giáo dục với nội dung như: giáo dục
6


ý thức bảo vệ môi trường, giáo dục kỹ năng sống… đặc biệt là những vấn đề
mang tính thời sự như: sự biến đổi khí hậu toàn cầu, sự ô nhiễm môi trường, sự
cạn kiệt tài nguyên, sự già hóa dân số, hậu quả của nó với việc giải quyết các
vấn đề phúc lợi xã hội, vấn đề y tế và chăm sóc sức khỏe…
2. 1. Quan điểm tích hợp trong dạy học.
Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan
vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống;
giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo
dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao
thông...
Dạy học tích hợp là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến
hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần
cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau đòi hỏi phải tăng cường
yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Khi
giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, học sinh
phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học.

Dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt

thức chủ yếu có trong Sách giáo khoa.
Đội ngũ giáo viên hiện nay chủ yếu được đào tạo theo chương trình sư
phạm đơn môn, chưa được trang bị về cơ sở lý luận dạy học tích hợp liên môn
một cách chính thống, khoa học nên khi thực hiện thì phần lớn là do giáo viên
tự mày mò tìm hiểu nên hiểu chưa đúng, chưa đầy đủ về mục đích, ý nghĩa
cũng như cách thức tổ chức dạy học tích hợp.
Phần lớn giáo viên đã quen với việc dạy học đơn môn là chính nên giáo
viên các môn “liên quan” ít có sự trao đổi chuyên môn do vậy khi dạy học tích
hợp chưa có sự thống nhất về nội dung, phương pháp, thời gian tổ chức các nội
dung, chủ đề dạy học tích hợp của các môn “liên quan”. Do đó khi tiến hành
8


dạy học tích hợp kết quả đạt được mới ở mức tích hợp; chưa tận dụng, phát huy
được việc vận dụng kiến thức ở các môn “liên quan” làm công cụ hỗ trợ cho
quá trình dạy học bộ môn.
Hạn chế vận dụng kiến thức liên môn, chủ đề tích hợp giáo dục (xem nhẹ
việc dạy để giúp HS phát triển những năng lực cần thiết nhằm giải quyết các
vấn đề trong thực tiễn) do đó tiết dạy chưa hiệu quả, kém hấp dẫn, nặng về
cung cấp kiến thức.
3.2. Học sinh
Xuất hiện tâm lí coi nhẹ, chủ quan đối với các bộ môn học ít tiết. Các em
thường cho rằng kiến thức của bộ môn đó không có tác dụng nhiều trong việc
học tập nên thiếu quan tâm, đôi khi các em còn có thái độ lơ là khi thấy mình
đã có đủ cơ số điểm cần thiết.
Phần lớn các em học vẫn theo xu hướng học thụ động; các em không tích
cực, không chủ động cho việc chuẩn bị, tìm hiểu, khai thác kiến thức môn học
trong các giờ học; các em vẫn đang theo xu hướng học lệch nên không tích cực
hợp tác cho việc chuẩn bị các giờ học tích hợp hoặc không thể sử dụng kiến
thức của các môn “liên quan” như một công cụ để khai thác kiến thức mới.

làm, học để chung sống và học để tự khẳng định mình.
4.1. Phương pháp nghiên cứu
4.1.1: Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
- Nghiên cứu tài liệu:
* Sách giáo khoa:
Môn sinh học 9: Bài 54: Ô nhiễm môi trường
Bài 55: Các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường.
Môn Đia lý 7: Bài 15: Ô nhiễm môi trường.
Môn Giáo dục công dân 7: Bài 17: Ô nhiễm môi trường.
Môn Vật lí 9: Bài 26: Các chất phóng xạ.
Môn hóa học: Các chất khí SO2, NOx, CFC, CO2, CO, ...
* Sách tham khảo: liên quan đến vấn đề ô nhiễm môi trường và biện pháp hạn
chế ô nhiễm môi trường.
* Nghiên cứu một số trang website trên mạng internet
4.1.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn:

10


- Phỏng vấn giáo viên trực tiếp tham dự và phát vấn với học sinh lớp 9 với chủ
đề tích hợp ô nhiễm môi trường
- Khảo sát kết quả trước và sau khi áp dụng chuyên đề ô nhiễm môi trường.
- Trao đổi kinh nghiệm trong quá trình vận dụng chuyên đề này cùng đồng
nghiệp.
4.1.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Áp dụng vào giảng dạy thực tế
qua 2 tiết học với đối tượng là học sinh lớp 9 trường THCS...
4.2. Nguyên tắc khi xây dựng các nội dung, các chủ đề tích hợp.
- Tích hợp cần tuân thủ nguyên tắc: Chọn lọc, phù hợp, vừa đủ. Chọn lọc
những kiến thức thật cần thiết nhằm giúp học sinh lấy đó làm phương
tiện khám phá, lĩnh hội kiến thức mới trong bài. Phù hợp trình độ nhận

thức hơn đồng thời tuyên truyền cho mọi người cùng giữ gìn bảo vệ môi trường
xanh, sạch, đẹp ở nhà, ở trường học, ở khu dân cư, ở đường phố, ... Có thái độ,
hành vi ứng xử thân thiện với môi trường.
- Đề xuất các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi
trường ở địa phương nói riêng.
b. Kỹ năng.
+ Rèn kĩ năng tìm kiếm, sưu tầm, phân tích, tổng hợp các thông tin, tư liệu về ô
nhiễm môi trường trong thực tế cuộc sống; các môn học: Sinh học, Lịch sử,
Giáo dục công dân, Hóa học, Vật lí, Địa lí… các kênh thông tin khác: báo đài,
truyền hình, internet…
+ Rèn kĩ năng quan sát, viết, vẽ, miêu tả, thuyết trình (môn Ngữ văn, Mĩ thuật).
+ Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin (môn Tin học).
+ Kĩ năng cảm thụ âm nhạc về bảo vệ môi trường (môn Âm nhạc).
+ Kĩ năng nhận xét, đánh giá, làm việc độc lập và theo nhóm.
+ Rèn kỹ năng quan sát tranh, kênh hình, …
c. Thái độ
- Giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ môi trường nói chung và ý thức bảo
vệ môi trường ở địa phương nơi các em đang sinh sống, học tập nói riêng
(Môn Sinh học, Lịch sử, Giáo dục công dân, Hóa học, Vật lí, Địa lí).
12


- Có ý thức bảo vệ giữ gìn tài nguyên môi trường, biết yêu quý, chăm sóc
bảo vệ cây cối trong sân trường.
- Lên án, phê phán, đấu tranh với những hành vi, biểu hiện vi phạm pháp
luật về bảo vệ môi trường (Môn Sinh học, Ngữ văn, Giáo dục công dân).
- Vận dụng kiến thức về chủ đề môi trường vào thực tiễn trồng và chăm
sóc cây, có ý thức bảo vệ và trồng cây xanh để bảo vệ môi trường.
Giáo dục ý thức, trách nhiệm với môi trường, cuộc sống, xây dựng trường
học xanh sạch đẹp ý thức bảo vệ môi trường, tình yêu quê hương đất nước.


tiếp
6. NL hợp
tác
7. NL sử
dụng CNTT
8. NL sử

- Trong hoạt động nhóm: Tìm kiếm và tổng hợp kiến thức, cùng vẽ
tranh cổ động, cùng viết bài luận tuyên truyền, cùng làm các sản
phẩm sáng tạo… trong việc bảo vệ môi trường.
- Thiết kế video tuyên truyền bảo vệ môi trường.
- Khai thác tư liệu qua mạng Internet về ô nhiễm môi trường và các
biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường.
- Tiếng việt tìm kiếm và tổng hợp kiến thức, cùng vẽ tranh cổ
13


động, cùng viết bài luận tuyên truyền, cùng làm các sản phẩm sáng

dụng ngôn

tạo… trong việc bảo vệ môi trường.

ngữ

- Tiếng Anh: viết bài luận, vẽ tranh cổ động gửi tới bạn bè quốc tế.

II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
* Giáo viên:

do đâu chúng ta cùng tìm hiểu nội dung tiết học ngày hôm nay?
Hoạt động 1. Ô nhiễm môi trường là gì?
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

Yêu cầu: Các em quan sát lên màn hình theo - Học sinh theo dõi và quan sát
dõi 1 đoạn video và 1 số hình ảnh ô nhiễm phóng sự, hình ảnh, kết hợpthông
môi trường kết hợp thông tin SGK, kiến thức tin SGK, kiến thức đã học (môn
đã học (môn Giáo dục công dân 7, môn Địa lí Giáo dục công dân 7, môn Địa lí,
7- Bài: ô nhiễm môi trường) ( Phụ lục 2)

môn Sinh học 9- Bài: ô nhiễm
môi trường).

Nhà máy xi măng Hoàng Thạch đang hoạt động

núi lửa đang phun trào

Phương tiện giao thông đang hoạt động

Nhà máy nhiệt điện Phả Lại

Để trả lời 2 câu hỏi:

Học sinh trả lời câu hỏi.

? Ô nhiễm môi trường là gì?

Đại diện nhóm trả lời, nhóm khác

16


1. Dựa vào thông tin SGK/Tr161 và kiến
thức đã học ở môn hóa học. HS trả lời câu
hỏi sau:

- Học sinh trả lời câu hỏi.

Các khí nào có trong thành phần không khí - HS khác bổ sung nếu cần
gây độc hại cho cơ thể người và sinh vật?

CO ,

*Các khí độc hại:

SO2
NO2

?

CO2
…….

GV yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời 2 HS thảo luận nhóm (2 phút) trả lời:
câu hỏi sau:
Câu 1: Nêu các hoạt động của con người
gây ô nhiễm môi trường không khí?

Hoạt động

17


không khí: Đun than, củi, các động cơ
chạy bằng xăng dầu (xe máy, ô tô,
máy nổ...), bếp ga, lò sản xuất gạch
ngói, nhà máy điện Phả Lại, nhà máy
xi măng Hoàng Thạch, nhà máy
nhôm Đông Á…
HS tìm hiểu thêm kiến thức về nghị
định thư Kiôtô.

Mưa axit

- Liên hệ: Kể tên những hoạt động đốt
cháy nhiên liệu ở gia đình em , ở địa
phương có thể gây ô nhiễm không khí?
* Lưu ý: việc đốt cháy nhiên liệu trong gia
đình như: than, củi, gas…sinh ra lượng
CO2, chất này tích tụ sẽ gây ô nhiễm.Vậy
trong từng gia đìnhcó biện pháp thông
thoáng khí để tránh khí độc.
GV : Dựa vào kiến thức Địa lí 7 em hãy
cho biết các nước trên thế giới đã tham gia
kí kết nghị định gì về cắt giảm lượng khí
thải toàn cầu ?=>Nghị định thư Kiôtô
Yêu cầu: HS về nhà tìm hiểu thêm kiến
thức về nghị định thư Kiôtô.
Tiểu kết:


Ô
nhiễm
môi
gâytrình
ra nhiều
bệnh hiểm
nước,
mòn trường
các công
xây dựng,
tượngnghèo
đài, …
cực
tanănchảy…


2. Ô nhiễm do hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học:
GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK kết

HS nghiên cứu thông tin SGK

hợp kiến thức đã học ở môn Công nghệ 7 trả

kết hợp kiến thức đã học ở môn

lời câu hỏi sau:

Công nghệ 7 trả lời câu hỏi sau:

? Thuốc bảo vệ thực vật gồm những loại nào,

chiến tranh đã gây tác hại gì?
GV cung cấp thêm thông tin qua video hậu quả
của nạn nhân bị nhiễm chất độc màu da cam
(Chất Dioxin gây đột biến gen)
Chất độc hóa học quân đội Mỹ
sử dụng trong chiến tranh đã
phá hủy môi trường và để lại
nhiều hậu quả nghiêm trọng, lâu
dài cho con người
Tiểu kết:
- Các hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học thường tích tụ trong đất, ao hồ,
đại dương và phát tán trong không khí, bám và ngấm vào cơ thể sinh vật.
- Con đường phát tán:
+ Hoá chất (dạng hơi)  nước ma  đất (tích tụ)  Ô nhiễm mạch nước ngầm.
+ Hoá chất  nước ma  ao hồ, sông, biển (tích tụ)  bốc hơi vào không khí.
+ Hoá chất còn bám và ngấm vào cơ thể sinh vật.
3. Ô nhiễm do chất phóng xạ
GV chiếu video (sự cố nhà máy điện nguyên
tử), yêu cầu HS nghiên cứu thông tin kết hợp
với kiến thức Vật lí 9 cùng thảo luận:
1. Các chất phóng xạ có nguồn gốc từ đâu ?

Nguồn gốc chủ yếu từ nhà máy

2. Các chất phóng xạ gây nên tác hại như thế

nguyên tử và các vụ thử vụ khí

nào ?


Chất thải rắn từ

Y tế

gia đình

Con
người

Nước thải
của các
nhà máy.
Nông nghiệp

5.Ô nhiễm do các sinh vật gây bệnh
22


GV : Qua kiến thức thực tế ,các môn học và

Do ăn thức ăn không nấu chín,

hình vẽ trên, hãy cho biết một số bệnh ở người

không rửa sạch có mang mầm

và động vật do vi sinh vật gây ra?

bệnh như trứng giun, ấu trùng




V. HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Nhóm 1: Học sinh tự thiết kế Video về tác nhân gây ô nhiễm môi trường và biện
pháp bảo vệ môi trường theo nhóm (Phụ lục 5).
Nhóm 2: Sưu tầm tư liệu hoặc hình ảnh học sinh lớp 9A đã tham gia vệ sinh môi
trường và chăm sóc cảnh quan khu di tích (Phụ lục 6).
Nhóm 3: GV: Có ý kiến cho rằng: “Môi trường có vai trò quan trọng đối với đời
sống con người. Bảo vệ môi trường là bảo vệ cuộc sống của chúng ta”. Viết bài
luận văn chuyển tải những thông điệp, ý tưởng mong muốn, bày tỏ thái độ của
mình với môi trường. Từ đó các em có ý thức hơn trong việc giữ gìn, bảo vệ môi
trường xanh, sạch, đẹp ở trường học, khu dân cư, đường phố, ... Có thái độ, hành vi
ứng xử thân thiện với môi trường (Phụ lục 7).
Nhóm4: Vẽ Sơ đồ tư duy các biện pháp bảo vệ môi trường (Phụ lục 8).
Nhóm 5: Bài luận văn bằng tiếng anh chuyển tải những thông điệp, ý tưởng mong
muốn, bày tỏ thái độ của mình để bảo vệ môi trường cho bạn bè quốc tế (Phụ lục
9).
SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH BÁO CÁO
THÔNG QUA BÀI HỌC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
24


BÀI 54 - Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
1. Ổn định tổ chức lớp
Lớp 9A……………..Sĩ số 36/36 ……………..Học sinh vắng : Không.
2. Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh:
3. Bài học
Hoạt động 1: TRÌNH BÀY SUY NGHĨ VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Nhóm 1: Học sinh tự thiết kế Video về tác nhân gây ô nhiễm môi trường và