Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG SÔNG RAY
Mã số: ………….

Chuyên đề:

ƯU THẾ CỦA PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN
TRONG GIẢNG DẠY MÔN LỊCH SỬ

Người thực hiện: Trần Thị Thuộc
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lí giáo dục:

x
Phương pháp dạy học bộ môn: 
Phương pháp giáo dục:

Lĩnh vực khác:

Có đính kèm:
 Mô hình.  Phần mềm.  Phim ảnh.

 Hiện vật

Naêm hoïc: 2011 - 2012

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang1

hứng thú với môn học. Hơn nữa, lượng kiến thức của sách giáo khoa thì nhiều nội
dung dàn trải và thời gian dành cho tiết học chỉ 45 phút nên ở mỗi tiết dạy và học,
giáo viên chỉ thuyết trình về mặt sự kiện lịch sử và đặt những câu hỏi phát vấn cho
kịp chương trính và thời lượng. Việc học và dạy môn lịch sử còn theo cách “dạy
chay” và học sinh tự “tưởng tượng”. Vì vậy, học sinh sẽ không nắm được sâu kiến
thức, không nhớ lâu được các nội dung, sự kiện nên không hứng thú với giờ học và
môn học.
Vậy, để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử trong Trường THPT, nhằm
khắc phục mặt hạn chế, tăng cường tính thực tiễn, khả năng thực hành, năng lực tự

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang2


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

học, phát huy sự chủ động và coi trọng kiến thức khoa học xã hội – nhân văn thì
theo tôi cần có phương pháp dạy học phù hợp.
Qua thực tiễn đã áp dụng từ lúc về trường công tác đến nay, tôi thấy để tiết dạy có
hiệu quả cao giáo viên cần sử dụng kết hợp nhiều phương pháp như: phát vấn, sử
dụng đồ dùng trực quan, nêu vấn đề, thảo luận nhóm…,nhằm tạo ra sự tác động
trực tiếp đến các cơ quan cảm giác của học sinh. Theo tôi sử dụng phương pháp
trực quan trong giảng dạy môn lịch sử là rất quan trọng, cần thiết và có hiệu quả
cao. Phương pháp này giúp học sinh dể hiểu, nhớ lâu, tạo ra sự thoải mái , hứng
thú, phát triển óc tư duy, sáng tạo của học sinh, liên hệ giữa lí thuyết với thực tế
giúp cho bài giảng trở nên sinh động, thu hút sự chú ý của người học. Đó là lí do
tôi chọn đề tài này.

II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ÑEÀ TAØI

Trang3


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

- Phương pháp trực quan trong dạy học không chỉ là phương pháp để hình thành
nên khái niệm lí luận, quy luật và các sự kiện lịch sử mà còn tạo được sự hứng
thú, phat huy tính chủ đông, tích cực trong tư duy của học sinh.
- Ở bậc trung học phổ thông, trình độ nhận thức tư duy, khái quát của học sinh
đã phát triển nhưng chưa cao. Do đó phương pháp này đóng vai trò quan trọng
trong việc dạy và học. Nó tác động rất tích cực đến trí nhớ và khả năng nhận
thức của học sinh, giúp cho giờ học trở nên sinh động và thu hút sự chú ý của
người học.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài.
* Phương pháp trực quan có thể áp dụng cho tất cả các bài học dựa vào nội
dung của từng bài, từng mục và đặc điểm tình hình cụ thể giáo viên có thể áp
dụng cho phù hợp.
* Một số hình thức trực quan trong giảng dạy môn lịch sử:
2.1. Sử dụng đồ dùng trực quan như tranh ảnh, phim…giúp học sinh nắm vững
kiến thức lịch sử cơ bản.
+ Tranh ảnh: Tranh ảnh về công cụ lao động, về sinh hoạt, lao động, sản xuất,
về các chiến dịch, về các hội nghị… là rất cần thiết để phục vụ cho bài dạy.
+ Ví dụ: Khi day bài sự xuất hiện của loài người và những tiến bộ trong kỹ
thuật chế tác công cụ lao động (lớp 10), giáo viên cho học sinh quan sát những
hình ảnh về sự cải tiến trong chế tác công cụ lao động, hình ảnh về sự thay đổi
vóc dáng, cấu tạo cơ thể từ loài vượn người đến người hiện đại. Từ những hình
ảnh đó kết hợp với nội dung sách giáo khoa,giáo viên hướng dẫn học sinh khai
thác nội dung cơ bản, từ đó nắm và hiểu được các sự kiện lịch sử.
Khi dạy bài: Tình hình nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau cách mạng tháng
tám năm 1945. Giáo viên sử dụng hình ảnh các hoạt động của Bác Hồ và nhân

* Bảng biểu tổng hợp:
Là liệt kê những nội dung lớn, sự kiện lớn diễn ra trong một thời gian dài.
Loại niên biểu này giúp học sinh không chỉ ghi nhớ các sự kiện chính, những
nội dung cơ bản mà còn nắm được các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của
các sự kiện, nội dung quan trọng. Loại bảng biểu này được dùng trong bài tổng
kết hoặc ôn tập.
Đối với loại bảng biểu này giáo viên có thể chia lớp thành 4 nhóm theo 4 tổ để tìm
hiểu và sơ kết các nội dung về chính trị, kinh tế văn hóa xã hội của từng giai đoạn.
Sau đó cho các đại diện từng nhóm lên trình bày, giáo viên nhận xét và bổ sung nội
dung cơ bản.

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang5


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

Ví dụ: Sơ kết tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội nước ta từ thời dựng
nước đến thế kỷ XIX.
Nội dung
Chính trị
Các thời kỳ
Thời kì dựng nước TK VII TCN- II
TK VII TCN- II
TCN nhà nước
TCN
Văn Lang- Âu
Lạc được thành
lập ở Bắc Bộ

kinh tế

- Tín ngưỡng đa
thần, thờ cúng tổ
tiên
- Đời sống tinh thần
phong phú, đa dạng

Quan hệ xã hội
gần gũi, hòa
dịu, chưa xuất
hiện mâu thuẫn
đối kháng

- Giaó dục được tôn
vinh và phát triển
ngày càng hoàn
thiện
- Phật giáo, Nho
giáo phát triển
thịnh đạt.
- Văn hóa phát triển
rực rỡ
Chiến tranh
TK XVII, kinh
Giáo dục tiếp tục
phong kiến làm tế được phục
phát triển
cho đất nước bị
hồi, Nông

phong kiến ra
đời đến TK XV
hoàn chỉnh từ
TƯ- địa phương

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Mâu thuẩn đối
kháng → bùng
nổ các phong
trào đấu tranh

Mâu thuẩn xã
hội ngày càng
cao → bùng nổ
nhiều cuộc đấu
tranh

Trang6


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

* Niên biểu chuyên đề:
Đi sâu trình bày một vấn đề quan trọng, nổi bật nào đó của một thời kỳ lịch sử nhất
định. Nhờ đó mà học sinh hiểu được bản chất sự kiện một cách toàn diện và đầy đủ
Ví du: Niên biểu “các giai đoạn chính trong Cách mạng Tư sản Pháp cuối TK
XVIII” giúp học sinh thấy rõ được hướng phát triển đi lên cua cách mạng, vai trò
của quần chúng nhân dân và sự ngã dần về phía phản cách mạng của giai cấp tư
sản.

Nhân dân Pari khởi nghĩa lật đổ phaí Ghirong-danh, xóa bỏ độc quyền của phong kiến.
Thiết lập nền chuyên
chính dân chủ Gia cô Thực hiện các biện pháp cách mạng → Đẩy
banh
lùi giặc ngoại xâm, đưa cách mạng đạt đến
đỉnh cao
Từ 27-7-1794
Tư sản mới
- Đảo chính ngày 27-7-1794 lật đổ phái Giađến 11-1799:
Thiêt lập chế độ đốc chính co-banh, thiết lập chế độ đốc chính
Thoái trào cách
- Tháng 11-1799 đảo chính của Napoleong →
mạng
lập chế độ độc tài quân sự
2.3. Sử dụng phương pháp trực quan giúp học sinh làm bài tập lịch sử như lập bảng
biểu so sánh:
Dùng để đối chiếu so sánh các sư kiện, các nội dung lịch sử nhằm làm nổi bật bản
chất, đăc trưng của các sự kiện để rút ra kết luận, khái quát có tính chất nguyên lí
Ví dụ: bảng so sánh thời kỳ cách mạng 1930-1931 và 1936-1939 về mục tiêu
nhiệm vụ, kẻ thù, hình thức đấu tranh, lực lượng, địa bàn, hình thức tập hợp lực
lượng.

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang7


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

Nội Dung


2.4. Sử dụng phương pháp trực quan giúp hình thành biểu tượng lịch sử cho học
sinh.
Nhằm cụ thể hóa nội dung sự kiện bằng những mô hình hình học đơn giản diển tả
một tổ chức, một cơ cấu xã hội, một chế độ chính trị.
Ví dụ: Sơ đồ ba đẳng cấp trong xã hội Pháp trước CMTS, học sinh sẽ hiểu tường
tận vấn đề, bên cạnh đó còn nắm được tại sao Đẳng cấp thứ III lại mâu thuẫn với
đẳng cấp Quý tộc, Tăng lữ.
Đẳng cấp Quý tộc

Đẳng cấp tăng lữ
Hai Đẳng cấp có nhiều đặc
quyền, không phải nộp thuế
Đẳng cấp thứ ba

Nông
dân

Dân nghèo
thành thị

Tư sản

Đẳng cấp không có đặc quyền, đóng mọi thứ thuế

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang8



- Chỉ phản ánh một bộ phận nào đó của một vấn đề, nó kích thích sự tò mò của học
sinh nên học sinh chỉ nhìn nhận một bộ phận, một mặt của vấn đề.
Ví dụ: Tranh ảnh chỉ thể hiện một vấn đề nào đó mà thôi.
- Giáo viên chuẩn bị rất công phu, mất nhiều thời gian.
3.2. Những điểm lưu ý khi sử dụng phương pháp trực quan:
- Giáo viên phải đầu tư, suy nghĩ, lựa chọn một cách kỹ lưỡng các phương tiện và
phương pháp trực quan, phục vụ cho nội dung bài giảng.
- Tài liệu phải điển hình, đưa ra đúng lúc phù hợp với từng vấn đề bài giảng.
- Cần đảm bảo tính chính xác, chân thật rõ ràng, khi đưa ra các tài liệu trực quan
giáo viên cần phải phân tích kỹ, kết luận đúng đắn, như vậy các tài liệu đưa ra mới

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang9


Chun đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy mơn lịch sử

có tính thuyết phục. Giáo viên cũng có thể hướng dẫn học sinh phân tích, tổng hợp
khái qt thành những vấn đề lí luận, nhằm phát triển nhận thức cho học sinh.
- Khi sử dụng tranh ảnh cần lựa chọn đối với tranh ảnh châm biếm, giáo viên cần
nắm bắt chủ đề tư tưởng, tránh nhầm lẫn nhất là tranh có nhiều biểu tượng.
Khi sử dụng sơ đồ, bảng biểu phải đảm bảo tính chính xác, tính chân thật của nội
dung được tái hiện.
- Khi tham quan di tích lịch sử, giáo viên phải chuẩn bị chu đáo, có kế hoạch, mục
đích rõ ràng, tránh biến hình thức này thành buổi du lịch hay vui chơi giải trí.
- Các hình thức trực quan khơng chỉ có tác dụng minh họa cho bài giảng mà còn có
tác dụng quan trọng trong việc hình thành, phát triển và củng cố tri thức cho học
sinh. Vì vậy, giáo viên cần đề phòng học sinh chú ý vào những vấn đề, những khía
cạnh khơng chủ yếu.


Chun đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy mơn lịch sử

* Về giáo viên: tránh được tình trạng thuyết trình, ôm dồn kiến thức.

* Thống kê số liệu từng lớp khi đã được thực hiện đề tài này:
NH: 2011
- 2012

Học kì I

Cuối năm

Lớp

Số HS

Số học sinh khơng
hứng thú trong giờ
học

Số học sinh có
hứng thú trong
giờ học

12A8

42

SL: 10 (18,75 %)


SL: 10 (21,2% )

SL: 37 (78,8%)

12A8

42

SL: 10(15,63 %)

SL: 32 (84,37 %)

12A6

40

SL: 6 (15%)

SL: 34 (85 %)

10C1

45

SL: 5 (11 %)

SL: 40 (89 %)

10C4


Chuyên đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn lịch sử

như thế mới phát huy được tính tích cực học, khả năng ham thích học tập và tìm
hiểu ở học sinh.
Trong quá trình đổi mới về giáo dục hiện nay, việc sử dụng phương pháp mới
trong day học để phat huy tính tích cực, chủ động của học sinh nhằm nâng cao chất
lượng dạy và học. Đây là mục tiêu của hệ thống giáo dục Việt Nam nói chung và
các trường PTTH nói riêng.
Trong tình hình phát triển của khoa học - kỹ thuật như hiên nay, dạy học nói
chung, dạy học môn lịch sử nói riêng việc sử dụng những “tài liệu” trực quan là rất
cần thiết. Giáo viên không thể “dạy chay” như trước đây. Trên một ý nghĩa nào đó,
phương tiện dạy học là sự vật chất hóa nội dung và phương pháp dạy học. Những
phương tiện dạy học như hình ảnh, phim, sơ đồ, biểu đồ, phương tiện nghe nhìn
ngày nay đã phát triển đến trình độ cao, tạo ra khả năng dạy học rất to lớn, đáp ứng
một cách hiệu quả cho viêc đổi mới phương pháp dạy học, gây ấn tượng mạnh, tạo
sự hứng thú cho hoc sinh. Phương tiện dạy học chính là những điều kiện vật chất
cần thiết giúp giáo viên và học sinh tổ chức tốt quá trình dạy - học, thực hiện các
mục tiêu giáo dục , giáo dưỡng. Trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện
nay, nó là một trong những điều kiện cơ bản không thể thiếu được để thực hiện có
hiệu quả mục tiêu dạy học.
Tóm lại: Phương pháp dạy học môn Lịch sử rất phong phú, đa dạng, bao gồm cả
phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại. Mỗi phương pháp đều có mặt
mạnh và hạn chế riêng, phù hợp với từng loại bài và từng tiết dạy. Vì vậy, giáo
viên không nên quá lạm dụng hoặc phủ định hoàn toàn một phương pháp dạy học
nào. Điều quan trọng là cần phải lựa chọn và sử dụng kết hợp các phương pháp
một cách hợp lý.
Song việc xác định phương pháp dạy học trong mỗi bài cần căn cứ vào năng lực
của giáo viên, đặc điểm đối tượng học sinh, tình hình cụ thể của từng lớp, dung
lượng kiến thức và thời lượng mỗi bài mà giáo viên có thể áp dụng các phương

một cách thuận lợi, nhà trường cần xem xét giảm sĩ số học sinh trong một lớp
(khoảng 35 - 40 học sinh). Bởi lớp học mà có quá đông học sinh thì hiệu suất học
tập và giảng dạy sẽ giảm.
c) Đối với giáo viên
- Cần trau dồi chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm để sử dụng phương pháp dạy
trực quan một cách hiệu quả nhất. Để hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho học
sinh, giáo viên cần có sự đầu tư về nội dung, chuẩn bị thật chu đáo về mặt phương
pháp và phương tiện giáo dục.
- Tiếp tục thiết kế các bài giảng theo phương pháp dạy học trực quan để có thể
triển khai áp dụng cho việc giảng dạy trong môn lịch sử.
Trên đây là một số kinh nghiệm và những ý kiến đóng góp nhỏ mà bản thân
tôi đã đúc kết được trong quá trình giảng dạy, với mong muốn có thể sử dụng
phương pháp dạy học trực quan một cách dễ dàng, hiệu quả, chất lượng hơn và học
sinh có thể tiếp thu bài học tốt hơn, có khả năng tự rèn luyện và hoàn thiện bản
thân qua các kiến thức đã học được.
Để hoàn thành tốt một đề tài và mang tính hiệu quả cao không phải là một việc
dễ dàng. Chính vì vậy, có thể sẽ còn những thiếu sót, tôi rất mong nhận được
những ý kiến trao đổi, góp ý, bổ sung của quý thầy cô để tôi có thêm những kinh
nghiệm quý báu và hoàn thiện hơn về phương pháp giảng dạy của mình.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Giáo viên: Trần Thị Thuộc

Trang13


Chun đề: Ưu thế của phương pháp trực quan trong giảng dạy mơn lịch sử

VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phương pháp dạy học lòch sử. Tác giả: Trần Văn Trò – Phan Ngọc Liên.