Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

1


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I.1. Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm:
Thế kỉ XXI mở ra nhiều thách thức và vận hội đối với đất nước. Đại hội
Đảng lần thứ VIII đã quyết định đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước nhằm mục tiêu
dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, +công bằng, văn minh, đất nước vững
bước đi lên CNXH. “Giáo dục phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu... Cải
tiến chất lượng dạy và học để hoàn thành tốt việc đào tạo bồi dưỡng nguồn lực
con người cho CNH-HĐH đất nước”.Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII đã nêu
“ Mục tiêu giáo dục là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Mỗi môn học
đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của học sinh và cung cấp cho
học sinh những trí thức cần thiết.”
“Văn học là nhân học”, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc
giáo dục quan điểm, tư tưởng tình cảm cho học sinh. Nhà văn vĩ đại của Nga Mác – xim Goc- ki đã từng nói: “Học văn là học làm người”. Học sinh học tốt
môn Ngữ Văn sẽ có tác động tốt đến việc học các môn khác, và ngược lại. Học
tốt môn Ngữ Văn không nhất thiết khi bước vào đời, học sinh đều trở thành nhà
văn nhà nghiên cứu văn học, cô giáo dạy văn ...có nghĩa là đi theo nghề văn.
Học tốt môn Ngữ văn sẽ giúp các em rất nhiều trong giao tiếp với đời sống xã
hội, giao tiếp với đời sống gia đình và bạn bè. Từ đó chúng ta thấy môn Ngữ văn
có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung của trường
THCS, góp phần hình thành những con người có ý thức tự tu dưỡng, biết

có sự tìm tòi, học hỏi và vận dụng, tìm ra biện pháp để phát huy có hiệu quả
phần văn tả cảnh. Từ đó, tôi đúc kết kinh nghiệm về: “ Biện pháp rèn luyện kĩ
năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh ở lớp 6 để có hiệu quả tốt trong
học văn miêu tả” xin được trình bày để các đồng nghiệp tham khảo.
I.2. Mục đích nghiên cứu.
Tập làm văn là kết quả thực hành tổng hợp ở trình độ cao của phân môn
Văn và Tiếng Việt. Nó giúp học sinh nắm vững thể loại để từ đó có phương
pháp làm các kiểu văn bản và vận dụng nó vào cuộc sống để đánh giá, thưởng
thức một tác phẩm, một vở kịch về con người... Mặt khác cùng với Văn, Tiếng
việt, Tập làm văn giúp các em hình thành những phẩm chất tốt về con người.
Trong Tập làm văn, miêu tả là một phương pháp biểu đạt có tầm sử dụng
phổ biến trong nhiều loại văn, thiếu miêu tả văn sẽ khô khan. Miêu tả là biết
cảm thụ cái đẹp của cuộc sống xung quanh ta, làm giàu thêm đời sống nội tâm
cho người viết và bạn đọc. Miêu tả là phương thức tái hiện thế giới mang tính
khách quan làm cho mọi vật hiện tượng sống lại ngay trước mắt người đọc,
người nghe. Tuy nhiên nó cũng mang tính chủ quan bộc lộ trực tiếp cảm nhận
của con người trước sự vật. Như vậy, trong nhà trường văn miêu tả chính là một
hình thức luyện tập cách miêu tả và năng lực cảm nhận trong miêu tả.
Cụ thể ở đối tượng học sinh lớp 6 cần hình thành và luyện các kĩ năng,
quan sát, tìm ý trong văn tả cảnh để giúp các em diễn tả lại cảnh, vật, người
trong cuộc sống. Ngoài ra còn giúp các em làm bài văn tự sự hay, sinh động.
Qua đó học sinh càng yêu thích, say mê học môn Ngữ văn và nâng cao hiệu quả
học tập môn học này.

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

3


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.

- Giáo viên đã chú ý tớt từng hoạt động cá nhân học sinh, không phê phán
vội vàng chủ quan.
* Tồn tại và khó khăn: Bên cạnh những ưu điểm trên, vẫn còn tồn tại những
nhược điểm sau:
+ Về học sinh:
- Học sinh quan sát còn đại khái, lướt qua nên không tìm được ý, ý nghèo
nàn, bài văn không có sáng tạo.
- Học sinh không biết ghi chép những ý mà mình quan sát được một cách

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

4


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

rõ ràng.
- Chưa biết sắp xếp ý theo một trình tự hợp lý. Từ đó hạn chế tới việc nói
và viết.
- Sự hướng dẫn của sách dành cho học sinh chưa thật cụ thể, dễ hiểu.
- Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đối tượng miêu tả. Không
quan sát theo đúng yêu cầu. Vốn ngôn ngữ còn quá ít ỏi.
- Bên cạnh đó các em đã quá quen với việc thực hành viết văn dạng văn
bản mẫu và tái tạo văn bản tương tự mẫu ở cấp Tiểu học. Cho nên việc sáng tạo
một văn bản nghệ thuật đối với các em học sinh lớp 6 là việc làm vô cùng khó
khăn và không có hứng thú. Hơn nữa sự say mê đọc tư liệu văn học của các em
học
sinh ( thời nay) hầu như là không có bởi những thông tin hiện đại: hoạt hình,
truyện tranh, đặc biệt là những dịch vụ In-tơ-nét tràn lan cuốn hút lòng trẻ. Điều


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

- Để đối phó với việc học sinh làm bài kém, để đối phó với chất lượng khi
kiểm tra thi cử, nhiều giáo viên cho học sinh thuộc một bài văn mẫu để khi các
em gặp một bài tương tự thì cứ thế chép ra. Vì vậy dẫn đến cả thầy và trò nhiều
khi lệ thuộc quá nhiều vào văn mẫu.
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng giờ dạy,
không gây được hứng thú học tập cho học sinh.
Từ thực trạng trên, tôi đã tìm ra phương pháp về: “ Biện pháp rèn luyện kĩ
năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh ở lớp 6 để có hiệu quả tốt trong
học văn miêu tả”. Trước khi tiến hành áp dụng đề tài này, tôi đã khảo sát chất
lượng bài Tập làm văn với học sinh lớp 6 tôi được phân công giảng dạy, kết quả
như sau:
Khối
6

Sĩ
số
43
em

Giỏi
Khá
SL %
SL %
2
4,7
5

đất nước trong tâm hồn các em học sinh. Muốn làm được điều đó học sinh nhất
thiết phải có một phương pháp, kĩ năng trong việc làm một bài văn miêu tả cụ
thể.
- Trên cơ sở áp dụng đề tài vào thực tiễn giảng dạy, học sinh sẽ biết cách làm
một bài văn tả cảnh đúng yêu cầu đề ra, trong đó đảm bảo các yếu tố nội dung
và diễn đạt. Cao hơn là học sinh có được niềm say mê môn học được xem là
nghệ thuật của ngôn từ này. Một khi các em có được niềm say mê, hứng khởi
với môn học thì hiệu quả, chất lượng giảng dạy bộ môn cũng sẽ được nâng lên.
- Đề tài được nghiên cứu ở phạm vi cấp trường, mà cụ thể là áp dụng cho học

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

6


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

sinh khối 6.
Từ những cơ sở trên, tôi thiết nghĩ : Quá trình rèn kỹ năng quan sát, tìm ý
trong bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 6 là một việc làm thiết thực nên làm và
làm một cách cặn kẽ để có hiệu qủa tốt nhất.
* Học sinh: Đối tượng nghiên cứu trước hết là áp dụng cho học sinh cứu
cã học lực trung bình, khá của khối. Song người giáo viên cũng có thể vận dụng
được kinh nghiệm này ở góc độ hẹp hơn, sơ lược hơn cho đối tượng là học sinh
lớp 6 đại trà vào những buổi phụ đạo. Mặt khác, tôi còn có thể sử dụng kinh
nghiệm này một cách tỉ mỉ, kiên trì cho đối tượng là những học sinh ngại học
văn, chưa có tình cảm với thể loại văn miêu tả cảnh.
* Giáo viên: Từ những đối tượng đưa ra ở trên, giáo viên giảng dạy môn
Ngữ văn 6 sẽ phải thật linh hoạt trong việc rèn kỹ năng quan sát, tìm ý cho học

tượng thật độc đáo. Khi nhà văn Nguyễn Tuân miêu tả vùng biển Cô Tô - đảo
phía đông bắc Tổ quốc Việt Nam - vô cùng tươi đẹp, giàu có, hùng vĩ vào một
ngày đầu sau trận bão lớn. Thì kỳ thú đầu tiên mà nhà văn bắt gặp ở Cô Tô là
hình ảnh mặt trời lúc bình minh:
"Mặt trời nhú lên dần dần, rồi cho kỳ hết. Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ
một quả trứng thiên nhiên đầy đặn".
Vế thứ nhất của phép so sánh là hình ảnh mặt trời, còn vế kia là một danh
từ chỉ khái niệm vô hình trừu tượng. "Quả trứng thiên nhiên". Nếu quả trứng là
sự vật cụ thể thì "quả trứng thiên nhiên" lại là không có thật mà chỉ được định
hình qua trí tưởng tượng phong phú của nhà văn Nguyễn Tuân. Cô Tô sau trận
bão trở nên sáng đẹp, sự vật đầu tiên mà nhà văn quan sát được đó là mặt trời,
mặt trời ở đây không gay gắt mà là mặt trời mới mọc. Mặt trời mới mọc lúc rạng
đông thì bao giờ cũng có màu hồng. Nguyễn Tuân đã quan sát mặt trời rất tỉ mỉ,
kỹ lưỡng từ mọi phía, từ hình khối cho đến màu sắc và nhà văn đã cảm nhận
được vẻ đẹp tròn đầy phúc hậu của nó. Mặt trời là sự vật đầu tiên xuất hiện ở
đảo Cô Tô. Mặt trời hiện lên mang đến cho thiên thiên ánh sáng của một ngày
mới, làm thức dậy vẻ đẹp của thiên nhiên. Rung động trước vẻ đẹp kỳ thú của
thiên nhiên, Nguyễn Tuân còn phát hiện ra vẻ đẹp thứ hai của Cô Tô đó là vẻ
đẹp của màu xanh nước biển Cô Tô qua một phép so sánh độc đáo:
"Biển xanh như gì nhỉ? Xanh như lá chuối non? Xanh như lá chuối già?
Xanh như mùa thu ngả cốm làng Vòng? Nước biển đang đổi từ màu xanh này
sang vẻ xanh khác. Nó xanh như cái vạt áo Kim Trọng trong tiết thanh minh?...
thế thì nước biển xanh như cái vạt áo nước mắt của ông quan Tư Mã nghe đàn
tỳ bà trên sông Giang Châu thì có đúng không? Chưa được ư? Hay là nói thế
này: Nước biển chiều nay xanh như một trang sử của loài người... mà nhìn cho
kỹ mà xem, nước biển đang xanh cái màu xanh xăng dầu của những người thiếu
quê hương...".
Trong một đoạn văn ngắn mà tác giả sử dụng dày đặc những so sánh. Màu
xanh của nước biển Cô Tô cũng đang nô giỡn trước sự quan sát của nghệ sỹ
ngôn từ Nguyễn Tuân. Màu xanh của nước biển ở vế A được Nguyễn Tuân so

vị. Sau khi quan sát bên ngoài các em sẽ nhìn thấy sự việc bằng suy tưởng phán
đoán bên trong .Tôi còn chú ý hướng các em vào trọng tâm của cảnh để giúp các
em hiểu rõ thế nào là trong điểm quan sát, cần xác định rõ với từng cảnh nên
quan sát như thế nào để tìm ra đặc trưng của cảnh. Muốn vậy cần có sự tinh tế
trong quan sát, đến đâu có sự liên tưởng, tưởng tượng đến đó để gợi được “ Cái
hồn của vật” .Về phần này, tôi đưa cho các em một bài văn mẫu : “Hồ Gươm”
(bài đọc chiếu lên máy chiếu) .“ Nhà tôi ở cách Hồ Gươm không xa. Từ trên cao
nhìn xuống, Hồ Gươm như mộtcái gương bầu dục lớn sáng long lanh.Cầu Thê
Húc màu son cong cong như con tôm dẫn vào đền Ngọc Sơn, mái đền lấp ló bên
gốc cây đa già rễ lá xum xuê xa một chút là Tháp Rùa tường rêu cổ kính, xây
trên gò đất giữa hồ, cỏ mọc xanh um.”
Tôi hỏi: Em hãy tìm ra chi tiết nghệ thuật mà tác giả quan sát được khi miêu tả
Hồ Gươm ?
Các em học sinh khi đọc kĩ bài đã xác định cảnh được tả là Hồ Gươm và đó
cũng là đối tượng mà tác giả đã quan sát . Học sinh có thể tìm và trả lời :

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

9


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

Chi tiết 1: Từ trên cao nhìn xuống Hồ Gươm ví như chiếc gương bầu dục lớn,
nước hồ “sáng long lanh”
Chi tiết 2: Cầu Thê Húc: sắc “ màu son” dáng “ cong cong” như con tôm “ dẫn
vào đền Ngọc sơn” .
Chi tiết 3: Mái đền Ngọc Sơn “ lấp ló sau gốc đa già ” “cây đa rễ lá xum xuê”
Chi tiết 4: Tháp Rùa (xa một chút) tường rêu cổ kính xây trên gò đất giữa hồ, cỏ

10


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

văn bản miêu tả mẫu, tôi tiếp tục hướng dẫn học sinh quan sát cảnh cụ thể từ
đơn giản đến phức tạp.
II. 3.b. Quan sát cảnh vật cụ thể:
- Đối với dạng đề miêu tả cây cối.
* Ví dụ như tả cây bàng:
Đầu tiên tôi cho học sinh quan sát: Cây bàng trước lớp em.
Đây là đối tượng quan sát đơn giản nhất, tôi cho các em xác định đối tượng
vào mục đích quan sát,khi xác định rõ đối tượng, tôi nêu các câu hỏi gợi ý học
sinh tập trung quan sát tìm ra đặc điểm riêng của cây bàng để không lẫn với các
loại cây khác ở trong sân trường. Tôi cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với đối
tượng (cây bàng) quan sát từ xa để nhìn thấy toàn cảnh và cái nên của cảnh.
Hỏi: Nhìn từ xa, em thấy cây bàng như thế nào? Xung quanh cây bàng em còn
thấy những gì nữa?
Chuyển vị trí quan sát đến bên cạnh cây bàng .
Hỏi: Nhìn kĩ thân cây bàng có những đặc điểm gì đáng chú ý, nhìn những vết
sẹo to trên thân cây em suy nghĩ điều gì? Quan sát rễ cây bàng em thấy thế
nào? Hãy tưởng tượng và tìm hình ảnh so sánh? Tán lá bàng như thế nào ?
Hỏi: Em nhìn thấy, nghe thấy gì nữa trong vòm lá ( cành, quả, tiếng chim, tiếng
gió, ánh nắng…so sánh và nhân hóa phù hợp)
Hỏi: Cây bàng khác với những cây khác ở trên sân trường như thế nào ? Nếu gọi
cây bàng là “ bác ” rồi thì em có nghe thấy cây trò chuyện nhăc nhở gì không ?
Hỏi: Tình cảm của em đối với cây bàng như thế nào ?
Như vậy khi quan sát cây bàng em đã làm những gì ?
Chọn vị trí quan sát thích hợp : Từ xa đến gần , sử dụng các giác quan để quan

Lúc ra ngoài cùng tôi các em cũng tiến hành quan sát theo câu hỏi gợi ý của giáo
viên. Bài làm của học sinh, tôi thu chấm ,sửa lỗi sau đó phát lại để các em phát
hiện ra những lỗi sai sót của mình. Bên cạnh đó tôi còn hướng dẫn học sinh hồi
tưởng để ghi chép lại những điều đã có dịp quan sát, từ đó tích lũy thành vốn
sống của mình. Và có thể tăng cường hiểu biết về thiên nhiên, xã hội thông qua
đọc sánh, phương tiện thông tin nghe, nhìn; để tích lũy những gì mình không có
điều kiện quan sát trực tiếp. Khi cần tả một đối tượng nào đó có thể hồi tưởng,
hình dung tái hiện để tả.
Như vậy trong khi dạy quan sát, tìm ý để làm văn miêu tả cảnh. Bên cạnh kĩ
năng quan sát cần chú ý giúp các em rèn luyện cách dùng từ ngữ hình ảnh chính
xác hay có óc tưởng tượng phong phú và biết ghi chép tích luỹ thành vốn sống
riêng cho mình.
Trên đây tôi đã giúp học sinh phương pháp quan sát, tìm ý trong văn miêu tả
cảnh từ đơn giản đến phức tạp. Song việc hướng dẫn phương pháp quan sát, tìm
ý như thế về thời gian vẫn còn hạn chế, nên tôi còn hướng dẫn các em tự quan
sát ở nhà. Tôi hướng dẫn các em tự quan sát hai văn bản “Bài học đường đời đầu
tiên ”, “Sông nước Cà Mau”, trong Ngữ Văn 6. Ngoài ra còn hướng dẫn các em
tự quan sát, ghi chép những cảnh cụ thể .
Với đề sau : Tả cảnh quê hương em vào một buổi sáng đẹp trời .
Tôi cho học sinh thấy: Trên đây là một đề bài dạng miêu tả cảnh tổng hợp. Vậy
thế nào là cảnh tổng hợp?

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

12


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả


Từ việc áp dụng phương pháp dạy học trên, học sinh đã biết quan sát, tìm ý
kết hợp với liên tưởng, tưởng tượng khi miêu tả, biết vận dụng linh hoạt các biện
pháp tu từ làm cho bài văn miêu tả sinh động hấp dẫn, biết nhạy cảm trước sự

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

13


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

vật theo hướng yêu cái đẹp, trọng cái thực, quý cái thiện. Học sinh cũng có thói
quen quan sát để tích lũy vốn hiểu biết. Đặc biệt học sinh đã có hứng thú, say
mê trong học tập, yêu thích môn Ngữ văn hơn. Từ đó tôi đã thu được kết quả
như sau đối với học sinh khối 6 trường THCS Hoằng Lý, thành phố Thanh Hóa:
Khối
6

Sĩ số
43 em

Giỏi
SL %
5
11,6

Khá
SL %
10 23,2

phải tìm tòi hướng đi hiệu quả nhất .
Trên đây chỉ là một vài kinh nghiệm nhỏ bé của riêng tôi. Rất mong sự đóng
góp chỉ bảo của lãnh đạo chuyên môn và các thầy, cô đồng nghiệp để sáng kiến
kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn, hiệu quả hơn trong những năm dạy
sau
III. 2. Đề xuất, kiến nghị:
Từ những kinh nghiệm trên của tôi, tôi xin mạnh dạn đưa ra một vài đề xuất
sau:
- Khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này, về phía giáo viên phải thực sự kiên
trì , mẫu mực trong cách dùng từ, kiên trì trong việc kiểm tra, đánh giá, sửa
chỉnh các phần viết luyện kỹ năng của các em. Mặt khác giáo viên cũng phải
kiên trì sưu tầm , chọn lọc tư liệu cú giá trị để cung cấp cho các em đồng thời
tìm cách hướng các em cách vận dụng sáng tạo những tư liệu để biến thành
cách diễn đạt riêng của bản thân mỗi học sinh.
- Về phía học sinh phải nhiệt tình, tự giác trau dồi vốn từ, ngôn từ nghệ thuật
bằng cả trái tim. Phải quan sát tinh tế những cảnh vật thiên nhiên thường nhật,
phải tưởng tượng phong phú và cần phải nhập tâm vào cảnh vật để có được
những cảm xúc chân thực với cảnh vật thiên nhiên khi miêu tả .
Để bồi dưỡng tình yêu Văn cho học sinh nói chung, làm giàu vốn ngôn
ngữ miêu tả cho các em học sinh khối 6 nói riêng, chúng tôi còn có những
mong muốn :
+ Trước hết giáo viên Ngữ văn trong cùng khối phải sưu tầm tư liệu miêu tả
thành những cuốn tư liệu quí để lưu giữ trong tủ sách nhà trường. Nhà trường
cũng cung cấp thêm những tài liệu về văn miêu tả cho học sinh THCS để làm
giàu cho tủ sách. Học sinh cũng tự giác sưu tầm những đoạn văn, bài văn miêu
tả có giá trị, phô to 2 bản , giữ 1 bản để học, 1 bản nộp cho giáo viên để lưu .

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

15

4. Rèn kĩ năng viết văn cho học sinh lớp 6 (Nhà xuất bản Giáo dục)
5. Bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn THCS Quyển 2 (Nhà xuất bản giáo dục)
6. Tuyển chọn văn miêu tả (Văn Giá, Nguyễn Nghiệp, Nguyễn Trí NXB Giáo
dục.)

Giáo viên: Cao Thị Hòa. Trường THCS Hoằng Lý – TP Thanh Hóa.

17


Tên đề tài: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quan sát, tìm ý trong bài văn tả cảnh lớp 6.
Để có hiệu quả tốt trong học văn miêu tả

MỤC LỤC
Mục
Nội dung
Phần thứ 1:Phần đặt vấn đề.
1
Lý do chọn đề tài
2
Mục đích nghiên cứu
Phần thứ 2: Giải quyết vấn đề.
1.
Cở sở lý luận của vấn đề.
2
Thực trạng của vấn đề.
3
Giải pháp và tổ chức thực hiện.
4
Kiểm nghiệm.