ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
-----------------------------------------------------------------

VŨ THỊ MAI LAN

THùC THI PH¸P LUËT VỀ
KIÓM SO¸T GIAN LËN HOµN THUÕ GI¸ TRÞ GIA T¡NG
TR£N §ÞA BµN THµNH PHè Hµ NéI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI -2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
-----------------------------------------------------------------

VŨ THỊ MAI LAN

THùC THI PH¸P LUËT VÒ
KIÓM SO¸T GIAN LËN HOµN THUÕ GI¸ TRÞ GIA T¡NG
TR£N §ÞA BµN THµNH PHè Hµ NéI

Chuyên ngành: LUẬT KINH TẾ
Mã ngành: 60380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM THỊ GIANG THU

HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ
HOÀN THUẾ, KIỂM SOÁT GIAN LẬN TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA
TĂNG .............................................................................................................................. 6
1.1. Những vấn đề lý luận về kiểm soát gian lận trong hoàn thuế giá trị gia tăng...........6
1.1.1. Kiểm soát trong hệ thống quản lý Nhà nước ................................................6
1.1.2. Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT...................................................8
1.1.2.1. Tính phổ biến của việc gian lận trong hoàn thuế GTGT....................... 8
1.1.2.2. Mục tiêu cơ bản của việc kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT.
............................................................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3. Yêu cầu kiểm soát gian lận hoàn thuế GTGTError!

Bookmark

not

defined.
1.2. Pháp luật về hoàn thuế giá trị gia tăng và nội dung cơ bản của pháp luật về
kiểm soát gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng............. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Pháp luật về hoàn thuế giá trị gia tăng ........ Error! Bookmark not defined.
1.2.1.1. Khái niệm thuế GTGT, hoàn thuế GTGTError!

Bookmark

not

defined.
1.2.1.2. Đặc điểm hoàn thuế GTGT.................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1.3. Đối tượng và các trường hợp được hoàn thuế GTGTError! Bookmark
not defined.
1.2.1.4. Điều kiện hoàn thuế GTGT.................... Error! Bookmark not defined.

2.2.4. Công tác phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi gian lận hoàn thuế GTGT
trên địa bàn thành phố ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.5. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật kiểm soát gian
lận hoàn thuế GTGT ............................................. Error! Bookmark not defined.


2.2.5.1. Yếu tố khách quan ................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.5.2. Yếu tố chủ quan ..................................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 2............................................................ Error! Bookmark not defined.
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ ĐỊNH HƯỚNG TĂNG CƯỜNG HIỆU
QUẢ KIỂM SOÁT GIAN LẬN TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG
........................................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Giải pháp chung ................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Hoàn thiện các văn bản pháp luật có liên quanError!

Bookmark

not

defined.
3.1.2. Hoàn thiện cơ chế quản lý .......................... Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Hoàn thiện chính sách thuế nói chung và các văn bản pháp luật về hoàn
thuế GTGT nói riêng ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.4. Cải cách mạnh mẽ công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về thuế
.......................................................................................Error! Bookmark not defined.
3.2. Giải pháp cụ thể của cơ quan thuế ..................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Tăng cường công tác quản lý và sử dụng hóa đơnError! Bookmark not
defined.
3.2.2. Xây dựng phần mềm kiểm tra hóa đơn chéo hóa đơn giữa người mua và
người bán .............................................................. Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GTGT:

Giá trị gia tăng

ĐTNT:

Đối tượng nộp thuế

NSNN:

Ngân sách Nhà nước

DN:

Doanh nghiệp

CNTT:

Công nghệ thông tin

NNT:

Người nộp thuế


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài


trương, chính sách khuyến khích của Nhà nước, hàng loạt các hành vi vi phạm như:
gian lận trong lập hồ sơ hoàn thuế; mua bán hóa đơn, sử dụng hóa đơn GTGT bất
hợp pháp; xuất khẩu khống hàng hóa, thành lập DN “ma”… nhằm chiếm đoạt
tiền hoàn thuế GTGT diễn ra với xu hướng ngày càng phức tạp, với nhiều
phương thức, thủ đoạn tinh vi. Điều này không chỉ hạn chế ưu điểm tích cực từ
chính sách hoàn thuế GTGT, ảnh hưởng đến việc thu ngân sách nhà nước từ thuế
mà còn tạo ra sự bất công đối với những DN làm ăn chân chính đối với chính
sách thuế củaNhà nước.
Với đặc điểm của một thành phố lớn, thành phố Hà Nội thu hút một lượng
lớn đầu tư của các cá nhân, DN. Bên cạnh những mặt ưu thế do phát triển kinh tế thì
việc quản lý, kiểm soát hoạt động kinh doanh cũng gặp nhiều vấn đề khó khăn.
Tội phạm về hoàn thuế GTGT ngày càng phát triển, thủ đoạn lừa đảo để rút tiền
ngân sách nhà nước ngày càng tinh vi, phức tạp, khó lường. Pháp luật điều chỉnh
lại chưa rõ ràng, đầy đủ, hợp lý và chưa đủ sức răn đe. Loại tội phạm trong lĩnh
vực này lại có hiểu biết rất rõ về qui định của pháp luật, tội phạm lại có tính tổ
chức cao, có sự tiếp tay của một số cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nước. Vì
vậy, công tác phát hiện, đấu tranh, phòng ngừa, ngăn chặn đối với loại tội phạm
này đang gặp nhiều khó khăn. Với tính chất nóng bỏng, thời sự của vấn đề tội
phạm trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng ở nước ta nói chung, ở thành phố
Hà Nội nói riêng, tác giả mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Thực thi pháp luật về
kiểm soát gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng trên địa bàn thành phố Hà Nội”.
2. Tình hình nghiên cứu
Vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế GTGT nói chung và gian lận trong
hoàn thuế GTGT nói riêng là vấn đề được đề cập trong khá nhiều khóa luận, luận
văn, luận án, tài liệu, bài viết nghiên cứu ở những góc độ khác nhau về vấn đề
liên quan.
Các tài liệu là giáo trình, bài giảng của các trường đại học có viết về vấn đề
thuế GTGT, hoàn thuế GTGT. Đó là các giáo trình như: “Giáo trình Luật Tài chính
ngân hàng”, của Trường Đại học Luật Hà Nội (2002),Nxb Công an nhân dân;

các tác giả thường thiên về phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật thuế GTGT,
hoàn thuế GTGT; phân tích rất sâu một số vấn đề liên quan đến thuế GTGT được
quy định trong Luật Thuế GTGT.

3


Ở phạm vi của Luận văn, tác giả muốn đi sâu phân tích các quy định của
pháp luật về hoàn thuế GTGT; nhận diện các hình thức gian lận trong hoàn thuế
GTGT; đánh giá việc thực thi pháp luật về kiểm soát gian lận hoàn thuế GTGT, từ
đó đưa ra các biện pháp kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT trên địa bàn thành
phố Hà Nội.
3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu
*Mục đích nghiên cứu
Làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm soát, hoàn thuế GTGT. Trên cơ sở đó
đánh giá việc thực thi pháp luật kiểm sát gian lận hoàn thuế GTGT trên địa bàn
thành phố Hà Nội. Từ đó đưa ra một số giải pháp để kiểm soát gian lận trong hoàn
thuế GTGT, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh chống vi phạm pháp
luật hoàn thuế giá trị gia tăng.
*Phạm vi nghiên cứu
Mặc dù các quy phạm của Luật thuế GTGT nói chung và hoàn thuế GTGT
nói riêng gắn chặt với các phạm trù kinh tế, nhưng với góc độ của một luận văn thạc
sĩ luật học, học viên chỉ đi sâu nghiên cứu các quy định pháp luật, các chính sách
pháp luật có liên quan đến hoàn thuế GTGT thông qua việc thực thi pháp luật kiểm
soát gian lận hoàn thuế GTGT trên địa bàn thành phố Hà Nội.
+ Về nội dung: luận văn nghiên cứu việc thực thi pháp luật về kiểm sát gian
lận hoàn thuế GTGT.
+ Về không gian: trên địa bàn thành phố Hà Nội.
+ Về thời gian: Nghiên cứu vấn đề hoàn thuế GTGT trong pháp luật Thuế
GTGT theo Luật Thuế GTGT năm 2008, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thuế GTGT

thuế giá trị gia tăng.
Chương 2: Thực tiễn thi hành pháp luật kiểm soát gian lận hoàn thuế giá trị
gia tăng trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Chương 3: Một số giải pháp và định hướng tăng cường hiệu quả kiểm soát
gian lận trong hoàn thuế GTGT.

5


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT GIAN LẬN
TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG VÀ QUY ĐỊNH
CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOÀN THUẾ, KIỂM SOÁT GIAN LẬN
TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG
Gian lận trong hoàn thuế GTGT là việc đối tượng nộp thuế lợi dụng chính
sách hoàn thuế của nhà nước để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật nhằm
chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ NSNN. Mỗi đối tượng khác nhau lại có các hành vi,
phương thức, thủ đoạn gian lận khác nhau, do đó việc kiểm soát các hành vi gian
lận trong hoàn thuế GTGT là vô cùng cần thiết.
1.1. Những vấn đề lý luận về kiểm soát gian lận trong hoàn thuế giá trị gia
tăng
1.1.1. Kiểm soát trong hệ thống quản lý Nhà nước
Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT là một trong những hoạt động của
quản lý của Nhà nước. Do vậy để hiểu được vấn đề kiểm soát gian lận trong hoàn
thuế GTGT, chúng ta phải xuất phát từ quản lý nói chung và quản lý của Nhà nước nói
riêng.
Một cách chung nhất quản lý là một quá trình định hướng và tổ chức thực
hiện các mục tiêu đã định trên cơ sở những nguồn lực xác định nhằm đạt được hiệu
quả cao nhất.
Quá trình quản lý bao gồm 4 giai đoạn cơ bản sau:

Triển khai các mục tiêu, xác định các mục tiêu cần đạt được. Đây là bước
định hướng trong quá trình kiểm soát.
Đo lường các kết quả thực hiện theo những mục tiêu đã được xây dựng, phân
tích những gì đã thực hiện để có những điều chỉnh phù hợp. Đây là bước rất quan
trọng bởi nó cho biết các kết quả đạt được có thỏa mãn được các mục tiêu của người
quản lý hay không, từ đó người quản lý có thể có những điều chỉnh cần thiết.
So sánh thành tích cụ thể với các mục tiêu;
Phân tích nguyên nhân chênh lệch để tính toán mức độ ảnh hưởng của mỗi nhân
tố.
Xác định hành động quản lý thích hợp;

7


Triển khai và đảm bảo hành động được thực hiện như mong muốn;
Tiếp tục đánh giá lại: là bước cuối cùng của quá trình kiểm soát, đây chính là
kiểm tra sự đúng đắn của việc xác định hành động cần thiết trước đây là cách thức
tiến hành những hành động trước đó.
1.1.2. Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT
Kiểm soát thuế GTGT là hoạt động nhằm kiểm tra, soát xét lại những quy
định, quá trình chấp hành Luật thuế GTGT của ĐTNT cũng như của cơ quan thuế,
được thể hiện bằng những nghiệp vụ chuyên môn cụ thể như thanh tra, kiểm tra,...
nhằm nắm bắt và điều hành được quá trình thực hiện Luật thuế GTGT.
Hoàn thuế GTGT là việc cơ quan thuế ra quyết định trả lại số tiền thuế
GTGT đã nộp vuợt quá của chủ thể nộp thuế. Như vậy có thể hiểu kiểm soát gian
lận trong hoàn thuế là một trong những chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thuế
thông qua việc kiểm tra, xác định tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, tài liệu
trong hồ sơ hoàn thuế nhằm đánh giá sự tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp
thuế. Từ đó đưa ra các biện pháp chống lại các hành vi vi phạm pháp luật thông qua
hoàn thuế GTGT của đối tượng nộp thuế.

tồn tại, thiếu sót, chưa thực sự phù hợp với thực tại và yêu cầu phát triển của nền
kinh tế. Do trình độ quản lý chưa tương xứng với yêu cầu của công tác quản lý, vì
vậy các cơ quan quản lý bị các DN “qua mặt” một cách dễ dàng; thiếu sự phối hợp
chặt chẽ của các cơ quan chức năng với cơ quan thuế; giữa cơ quan thuế với cơ
quan hải quan; giữa cơ quan thuế, cơ quan hải quan với cơ quan công an, biên
phòng, quản lý thị trường…nên không phát hiện được và ngăn chặn kịp thời các
hành vi gian lận.
Việc thiếu các văn bản hướng dẫn thi hành đã gây khó khăn cho các cơ quan
chức năng trong việc thu thuế, hoàn thuế, kiểm tra, kiểm soát, từ đó làm cho việc
thực thi pháp luật giữa các cơ quan nhà nước không đồng bộ, không thống nhất. Sự
lỏng lẻo trong quản lý luôn đi kèm với việc tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá
nhân, DN lợi dụng thực hiện các hành vi gian lận nhằm chiếm đoạt tiền thuế của
nhà nước. Khi cơ chế quản lý còn chưa phù hợp, chưa chặt chẽ thì sai phạm trong
lĩnh vực đó sẽ tăng cả về số lượng cũng như tính phức tạp, tinh vi trong phương
thức và thủ đoạn hoạt động. Do đó, cơ chế hoàn thuế tồn tại sơ hở luôn là điểm
thuận lợi để những cá nhân xấu có kiếm thức pháp luật lợi dụng. Thời gian qua,

9


mặc dù đã có những điều chỉnh từ phía các cơ quan chức năng trong việc thực thi
các chính sách và công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát nhưng vẫn chưa đủ sức để
ngăn chặn tình trạng vi phạm đang diễn ra ngày một nhiều và phức tạp trong tình
hình hiện nay. Việc một DN chiếm đoạt được một lượng tiền lớn từ NSNN thông
qua các hoạt động gian lận, lừa đảo sẽ tạo cho các DN sau nó một động cơ lớn để
tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật này nhằm chiếm được những lượng
tiền lớn hơn từ NSNN.
Thứ hai, ý thức chấp hành pháp luật của nhiều DN còn kém. Nhiều DN vì
hám lợi đã bất chấp quy định của pháp luật để bòn rút tiền của NSNN. Việc bòn rút
tiền từ NSNN nói chung hay những vi phạm trong hoàn thuế GTGT nói riêng chủ

Quốc hội (2014), Luật doanh nghiệp, Hà Nội.

3.

Quốc hội (2006), Luật quản lý thuế, Hà Nội.

4.

Quốc hội( 2012), Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luậtquản lý thuế,Hà Nội.

5.

Quốc hội( 2008), Luật thuế giá trị gia tăng, Hà Nội.

6.

Quốc hội( 2013), Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thuế giá trị gia tăng,
Hà Nội.

7.

Bộ Tài chính (2013), Thông tư số 156/2013/TT-BTC ngày 06/11 hướng dẫn thi
hành một số điều của Luật quản lý thuế; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của
Luật quản lý thuế và Nghị định số 83/2013/NĐ-CP ngày 22/7/2013 của Chính
phủ; Hà Nội.

8.

Bộ Tài chính (2013), Thông tư số 219/2013/TT-BTC ngày 31/12 hướng dẫn thi
hành một số điều của Luật thuế GTGT và hướng dẫn thi hành Nghị định số

16. Chính phủ (2013), Nghị định số 209/2013/NĐ-CP ngày 18/12 quy định chi tiết
và hướng dẫn thi hành một số điều của luật thuế GTGT; Hà Nội
17.

Chính phủ (2014), Nghị định số 04/2014/NĐ-CP ngày 14/01 sửa đổi, bổ sung
Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ; Hà Nội.

18. Lê Thị Thu Thủy (2011), “Luật thuế GTGT nên sửa đổi theo hướng nào?”,
đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.
19. “Hoàn thuế GTGT” (2010), ngày 02/11.
20. Tổng cục Thuế (2011), Quyết định số 905/QĐ-TCT về việc ban hành quy trình
hoàn thuế;ngày 01/07/2011.
21. Tổng cục Thuế (2014), Công văn số 3228 về việc sửa đổi, bổ sung một số
điểm tại quy trình hoàn thuế số 905; ngày 12/8/2014.
22. Tổng cục Thuế (2011), Công văn số 699/TCT-KK về việc kiểm tra hoàn thuế
ngày 03/3/2011;Hà Nội.
23. Trường Đại học Tài chính – kế toán Hà nội (2000), “Giáo trình thuế”, Nxb Tài
chính.
24. Trường Đại học Luật Hà Nội (2002), Giáo trình Luật Tài chính ngân
hàng”,Nxb Công an nhân dân.
25. Trường Đại học Quốc gia Hà Nội (2002), “Giáo trình Luật Tài chính Việt
Nam”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
26. Trường Đại học Luật Hà Nội (2008), “Giáo trình luật thuế Việt Nam”, Nxb
Tư pháp, Hà Nội.

12


27. Trường học viện tài chính, giáo trình “Lý thuyết và chính sách thuế”, Nxb
(282, lý thuyết và chính sách thuế, học viện tài chính

vibonline.com.vn/viVN/Forum/TopicID=1882, Hà Nội.
32. Hội thảo khoa học: “Gian lận trong khấu trừ, hoàn thuế GTGT trong tiến trình
hội nhập AFTA (CEFT)”- tháng 1/2003)
33. “Phá 8 công ty “ma” giao dịch hóa đơn lên đến 140 tỷ đồng” (2015),
ngày 19/5/2015.
34.

“Phòng

chống

tội

phạm

trong

lĩnh

vực

thuế”

(2015),

ngày 13/6/2015.
35. “ Vụ lừa đảo chiếm đoạt hơn 5,4 tỷ đồng tiền hoàn thuế GTGT: 65 năm tù cho
6 bị cáo ”(2006),

/>

/>38. Lê Quang Thuận (2013), “Kinh nghiệm quốc tế về phòng chống gian lận
thuế”, />39. Báo Lao động số 272, ngày 28/11/2010, Nxb Lao động-xã hội, Hà Nội tr4.5, 4143
40. “Hà Nội đấu tranh với tội phạm thuế” (2013), />41. “Trở thành tỉ phú từ mua bán hóa đơn” (2015), ngày 12/06/2015.
42. “ Mạnh tay với tôi phạm trong lĩnh vực thuế” (2015), />ngày 29/06/2015.
43. “ Kinh nghiệm thanh tra kiểm tra thuế tại Cục thuế thành phố Hà Nội” (2014)
ngày
03/10/2014.
44. “Ứng dụng CNTT để chặn hóa đơn gian lận” (2014),
ngày 09/05/2014.

14