ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

--------------

PHẠM THỊ TUẤN

CÁC TỘI XÂM PHẠM CHẾ ĐỘ GIA ĐÌNH
THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số

: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Quốc Toản

Hà Nội – 2016
1


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 4
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM CHẾ
ĐỘ GIA ĐÌNH THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM .............................. 10
1.1. Khái niệm và đặc điểm của các tội xâm phạm chế độ gia đình ............... 10
1.1.1. Khái niệm các tội xâm phạm chế độ gia đình ....................................... 10
1.1.2. Đặc điểm của các tội xâm phạm chế độ gia đìnhError! Bookmark not
defined.
1.2. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của các quy định về các tội

nguyên nhân .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Những hạn chế trong quy định của pháp luật về các tội xâm phạm chế
độ gia đình ....................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Những hạn chế trong công tác điều tra, truy tố, xét xử đối với các tội
xâm phạm chế độ gia đình .............................. Error! Bookmark not defined.
Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC
QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ CÁC TỘI XÂM
PHẠM CHẾ ĐỘ GIA ĐÌNH VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÉT XỬ
CÁC TỘI PHẠM NÀY ..................................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Quan điểm hoàn thiện các quy định pháp luật về các tội xâm phạm chế độ
gia đình và nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm này
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999
về các tội xâm phạm chế độ gia đình .............. Error! Bookmark not defined.
3.3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử các tội xâm
phạm chế độ gia đình ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Nâng cao hoạt động điều tra của Cơ quan điều traError!

Bookmark

not defined.
3.3.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động truy tố của Viện kiểm sát ............... Error!
Bookmark not defined.
3.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa ánError! Bookmark not
defined.
KẾT LUẬN ........................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 10

3



HN&GĐ thì các tội xâm phạm chế độ gia đình được quy định tại Chương XV
BLHS là các tội thường xuyên xảy ra nhất các tội này bao gồm các Điều 147,
150, 151, 152 BLHS năm 1999.
Thực tiễn đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm chế độ hôn nhân
gia đình nói chung và đặc biệt là các tội xâm phạm chế độ gia đình nói riêng
cho thấy, mặc dù đây là các tội phạm mà tính chất nguy hiểm cho xã hội
không cao, nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống gia đình; trên thực tế,
các tội phạm này xảy ra rất nhiều, song việc xử lý bằng các chế tài hình sự
còn rất hạn chế. Thực tiễn áp dụng các tội xâm phạm chế độ gia đình cũng đã
đặt ra nhiều vấn đề vướng mắc, đòi hỏi khoa học luật hình sự phải nghiên
cứu, giải quyết để làm sáng tỏ về mặt lý luận như: khái niệm các tội xâm
phạm chế độ gia đình, ý nghĩa của việc quy định các tội phạm này trong pháp
luật hình sự... Trong khi đó, xung quanh những vấn đề này, vẫn còn rất nhiều
ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.
Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài, "Các tội xâm phạm chế độ gia đình
theo luật hình sự Việt Nam", mang tính cấp thiết, không những về lý luận,
mà còn là đòi hỏi của thực tiễn hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu
Các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ là nhóm tội phạm có tính nhạy cảm
cao, phức tạp, đã được một số nhà luật học trong nước quan tâm nghiên cứu.
Có thể kể đến một số công trình như: Bùi Anh Dũng đã có công trình "Tìm
hiểu các tội xâm phạm quyền tự do dân chủ của công dân, các tội xâm phạm
chế độ hôn nhân và gia đình", Nxb Lao động, Hà Nội, 2003; Tác giả Trịnh
Tiến Việt đã có các công trình: "Một số vấn đề cần lưu ý khi áp dụng các quy
định tại chương các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình trong Bộ luật
hình sự 1999", Tạp chí khoa học Pháp lý, Trường Đại học Luật thành phố Hồ
Chí Minh, số 1/2003, "Tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng trong

5

7


thống về các tội xâm phạm chế độ gia đình. Có thể xem những nội dung sau
đây là những đóng góp mới về khoa học của luận văn:
- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận chung về các tội xâm phạm chế độ
gia đình; những dấu hiệu pháp lý hình sự đặc trưng của các tội phạm này
trong pháp luật hình sự hiện hành.
- Phân tích, đánh giá những quy định về các tội xâm phạm chế độ gia
đình trong pháp luật hình sự một số nước trên thế giới nhằm rút ra những giá
trị hợp lý trong lập pháp hình sự, bổ sung cho những luận cứ và giải pháp
được đề xuất trong luận văn.
- Đánh giá đúng thực trạng tình hình các tội xâm phạm chế độ gia đình ở
Việt Nam, phân tích, làm rõ nguyên nhân của thực trạng đó.
- Đề xuất hệ thống các giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu
quả đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm chế độ gia đình.
6. Ý nghĩa của luận văn
Kết quả nghiên cứu và những kiến nghị của luận văn có ý nghĩa quan
trọng đối với việc nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống các tội xâm
phạm chế độ gia đình ở nước ta. Thông qua kết quả nghiên cứu và các kiến
nghị, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào kho tàng lý
luận về tội phạm học, luật hình sự, cũng như vào cuộc đấu tranh phòng, chống
nhóm tội phạm có tính nhạy cảm cao và phức tạp này.
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác
nghiên cứu, giảng dạy về khoa học pháp lý nói chung, khoa học luật hình sự,
tội phạm học nói riêng và cho các cán bộ thực tiễn đang công tác tại cơ quan
Công an, Viện kiểm sát (VKS), Tòa án.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được kết cấu thành 3 chương.

Hôn nhân là hiện tượng xã hội - là sự liên kết giữa người đàn ông và
người phụ nữ. Sự liên kết đó phát sinh và hình thành do việc kết hôn và được
biểu hiện ở một quan hệ xã hội gắn liền với nhân thân, đó là quan hệ vợ
chồng. Đây là quan hệ giữa hai người khác giới tính, bản chất và ý nghĩa của
nó thể hiện trong việc sinh đẻ, nuôi nấng và giáo dục con cái, đáp ứng lẫn
nhau những nhu cầu tinh thần và vật chất trong đời sống hàng ngày. Có thể
nói, sản xuất ra cuộc sống chính bản thân mình là nhờ lao động, còn sản xuất
ra giống nòi là nhờ sinh đẻ, nói cách khác, tồn tại hai mối quan hệ: mối quan
hệ tự nhiên và mối quan hệ xã hội. Quan hệ hôn nhân là quan hệ xã hội được
xác định bởi các quan hệ sản xuất đang thống trị, vì vậy, tính chất của nó có
thể thay đổi, phụ thuộc vào quan hệ sản xuất đang thống trị đó.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
10


1.

Ph. Ăngghen (1972), Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của
nhà nước, Nxb Sự thật, Hà Nội.

2.

Ban dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi (1998), "Bộ luật hình sự của Liên
bang Nga", Dân chủ và pháp luật, (4).

3.

Bộ Công an (2000), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Bộ luật hình sự 1999,
Công ty in Ba Đình, Hà Nội.


hành luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Hà Nội.
12. Lê Cảm (1999), Các nghiên cứu chuyên khảo về phần chung Luật hình
sự, tập 1, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
13. Lê Cảm (1999), Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn
xây dựng nhà nước pháp quyền, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
14. Lê Cảm (2000), "Luật hình sự Việt Nam thế kỷ XV- cuối thế kỷ XVIII",
Dân chủ và pháp luật.

11


15. Lê Cảm (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần
chung), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội.
16. Nguyễn Văn Cừ (2003), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về luật hôn
nhân và gia đình năm 2000, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
17. Bùi Anh Dũng (2003), Tìm hiểu các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ
của công dân, các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình, Nxb Lao
động, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (1984), Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam,
Nxb Sự thật, Hà Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (1999), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
21. Nguyễn Ngọc Điệp (2000), Tìm hiểu các tội xâm phạm chế độ hôn nhân
và gia đình và các tội phạm đối với người chưa thành niên, Nxb phụ nữ,
Hà Nội.
22. Lê Thị Thu Hà (2004), Tội cướp giật tài sản theo Luật hình sự Việt Nam:
một số khía cạnh pháp lý hình sự và tội phạm học, Luận văn Thạc sĩ luật
học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.