ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

PHẠM NGUYỆT MINH

NHẬN DIỆN RÀO CẢN TRONG HOẠT ĐỘNG THƢƠNG
MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TẠI VIỆN HÀN
LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Hà Nội, 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

PHẠM NGUYỆT MINH

NHẬN DIỆN RÀO CẢN TRONG HOẠT ĐỘNG THƢƠNG
MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TẠI VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.04.12

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Đắc Hiến

1.1.4.2. Khái niệm công nghệ ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.2. Khái quát về thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu ... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Vai trò của thương mại hóa kết quả nghiên cứu .... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Điều kiện để thương mại hóa kết quả nghiên cứuError! Bookmark not defined.
1.2.3. Các yếu tố tác động đến thương mại hóa kết quả nghiên cứuError! Bookmark not
defined.
1.2.4. Các hình thức thương mại hóa kết quả nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
Kết luận Chƣơng 1 ............................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2
THƢƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ
CÔNG NGHỆ VIỆT NAM, THỰC TRẠNG VÀ RÀO CẢNError! Bookmark not defined.
2.1. Các quy định pháp luật và chính sách hỗ trợ thúc đẩy thƣơng mại hóa kết quả nghiên
cứu ....................................................................................... Error! Bookmark not defined.


2.1.1. Quy định pháp luật về thương mại hóa kết quả nghiên cứu . Error! Bookmark not
defined.
2.1.2. Các Chương trình, Đề án liên quan đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu Error!
Bookmark not defined.
2.1.2.1. Chương trình Hỗ trợ phát triển TSTT năm 2005 (Chương trình 68)..............Error!
Bookmark not defined.
2.1.2.2. Chương trình phát triển thị trường KH&CN đến năm 2020.Error! Bookmark not
defined.
2.1.2.3. Đề án “Thương mại hóa công nghệ theo mô hình mẫu Thung lũng Silicon tại Việt
Nam” .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2.4. Các dự án liên quan (IPP, FIRST, BIPP) ......... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Các mô hình và định chế hỗ trợ ............................. Error! Bookmark not defined.
2.2. Thực trạng về thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu tại các tổ chức KH&CN ở Việt Nam
.............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3. Thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt

3.3.2. Chính sách TSTT ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Hỗ trợ gắn kết với doanh nghiệp, thị trường.......... Error! Bookmark not defined.
3.4. Giải pháp về tài chính ................................................. Error! Bookmark not defined.
3.5. Giải pháp về thị trƣờng công nghệ ............................ Error! Bookmark not defined.
Kết luận Chƣơng 3 ............................................................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 12
PHỤ LỤC .......................................................................... Error! Bookmark not defined.1


LỜI CẢM ƠN
Để có thể hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất
đến Tiến sĩ Trần Đắc Hiến, giáo viên hướng dẫn của tôi, người đã luôn tận tình hướng
dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn. Thầy đã dành cho tôi nhiều thời
gian quý báu để bình luận, nhận xét và đưa ra những ý kiến xác đáng, giúp tôi hoàn thiện
luận văn một cách đầy đủ và tốt nhất có thể.
Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn các Thầy giáo, Cô giáo của Trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn, của Khoa Khoa học Quản lý, đặc biệt là Thầy Vũ Cao Đàm,
Thầy Trần Văn Hải và Thầy Đào Thanh Trường, đã trang bị cho tôi những kiến thức
chuyên môn quý giá và truyền cảm hứng cho tôi, giúp tôi lựa chọn hướng đi phù hợp cho
đề tài nghiên cứu của mình.
Lời cảm ơn của tôi xin được gửi đến Lãnh đạo của các Viện thuộc Viện Hàn lâm
Khoa học và Công nghệ Việt Nam gồm: Viện Công nghệ sinh học, Viện Công nghệ môi
trường, Viện Công nghệ vật liệu, Viện Hóa học, Viện Khoa học năng lượng, Viện Công
nghệ thông tin, cùng các nhà khoa học đã nhiệt tình giúp đỡ tôi thực hiện điều tra, khảo
sát và trao đổi nhiều kinh nghiệm thực tế.
Tôi cũng khó có thể hoàn thành luận văn nếu thiếu sự giúp đỡ về tài liệu và kinh
nghiệm thực tế của TS. Nguyễn Quang Tuấn – Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học
và Công nghệ; ThS. Phùng Ngọc Tuấn Anh, Ban Kế hoạch tài chính – Viện Hàn lâm
Khoa học và Công nghệ Việt Nam.


R&D:

Nghiên cứu và Triển khai

OECD:

Organization for Economic Co-operation and
Development
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

SHTT:

Sở hữu trí tuệ

TSTT:

Tài sản trí tuệ

Viện Hàn lâm KHCNVN:

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt
Nam


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
TT

Tên Hình, Bảng



46

Hình 2.4.

Biểu đồ phân bố lực lượng cán bộ khoa học của Viện Hàn
lâm KHCNVN trong giai đoạn khảo sát 2009 – 2013

46

Bảng 2.1.

Tổng hợp các hợp đồng KHCN thực hiện năm 2013

48

Bảng 2.2.

Tổng hợp số lượng các công bố khoa học, sáng chế, giải
pháp hữu ích của Viện Hàn lâm KHCNVN giai đoạn 20092013

52

Bảng 2.3.

Số lượng nghiên cứu sinh và học viên cao học năm 2013

53

Hình 2.5.

1. Lý do chọn đề tài
Tại Việt Nam, việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu đã được khẳng định
tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng “Phát triển thị trường công nghệ trên
cơ sở đổi mới cơ chế, chính sách để phần lớn các sản phẩm KH&CN (từ nghiên cứu cơ
bản, nghiên cứu phục vụ xây dựng đường lối, chiến lược, chính sách phát triển) trở thành
hàng hóa”. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng tiếp tục khẳng định “Phát
triển mạnh thị trường KH&CN gắn với việc bảo hộ quyền SHTT; có nhiều hình thức
thông tin giới thiệu các hoạt động và sản phẩm KH&CN; hoàn thiện các định chế về mua
bán các sản phẩm KH&CN trên thị trường” góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta1.
Để thể chế hóa chủ trương trên, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều luật và các
văn bản hướng dẫn thực hiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thúc đẩy thương mại hóa
các kết quả nghiên cứu ở Việt Nam (Luật KH&CN, Luật SHTT, Luật CGCN, Luật Công
nghệ cao, các nghị định và thông tư hướng dẫn, v.v). Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động
thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại các tổ chức KH&CN nhìn chung chưa đạt được
kết quả như mong muốn.
Tại Nghị định số 108/2012/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ
cấu tổ chức của Viện Hàn lâm KHCNVN do Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày
25/12/2012 có nêu rõ: “Viện Hàn lâm KHCNVN là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện
chức năng nghiên cứu cơ bản về khoa học tự nhiên và phát triển công nghệ; cung cấp
luận cứ khoa học cho công tác quản lý khoa học, công nghệ và xây dựng chính sách,
chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội; đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ
có trình độ cao theo quy định của pháp luật”2. Viện Hàn lâm KHCNVN có 51 đơn vị
trực thuộc bao gồm: 06 đơn vị giúp việc Chủ tịch Viện do Thủ tướng Chính phủ thành
1

Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng,
/>dang?categoryId=10000716&articleId=10038382
2
Nghị định số 108/2012/NĐ-CP ban hành ngày 25 tháng 12 năm 2012

3

Báo cáo hoạt động hàng năm của Viện Hàn lâm KHCNVN


100 bằng SHTT của Viện4. Tuy nhiên, số kết quả KHCN của Viện được ứng dụng,
thương mại hóa vẫn còn hạn chế. Vấn đề làm thế nào để thúc đẩy hơn nữa hoạt động
thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Viện Hàn lâm KHCNVN luôn được các bậc lãnh
đạo Viện quan tâm.
Xuất phát từ nhu cầu thực tế tại đơn vị đang công tác, tác giả định hướng nghiên cứu
và đề xuất đề tài: “Nhận diện rào cản trong hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên
cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam” nhằm phân tích thực trạng,
nhận diện những rào cản trong hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu hiện tại.
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về thương
mại hóa kết quả nghiên cứu tại Viện Hàn lâm KHCNVN, trên cơ sở đó tác giả đề xuất
một số giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ rào cản để các nhà quản lý có thể tham khảo, đưa
ra các hành động cụ thể, phù hợp với tình hình hiện tại của các Viện nghiên cứu thuộc
Viện Hàn lâm KHCNVN.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
2.1. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu trên thế giới
Thương mại hóa kết quả nghiên cứu có thể nảy sinh ở mọi giai đoạn của quá trình đổi
mới: từ những ý tưởng ban đầu cho đến kết quả cuối cùng, theo Norman và cộng sự
(1997). Nó có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức như mua bản quyền công nghệ
(licensing) hay như việc tạo ra các doanh nghiệp KH&CN từ các tổ chức KH&CN mẹ để
tự thương mại hóa kết quả nghiên cứu của chính tổ chức đó (Koruna, 2004).
Việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu đang là trọng tâm của các chính sách
kinh tế tại nhiều quốc gia trên thế giới. Ngay từ những năm 80 của thế kỷ trước, chính
quyền liên bang Hoa Kỳ đã có những thay đổi to lớn trong chính sách, chiến lược liên
quan đến việc khai thác và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Để thực hiện điều
này, việc đầu tiên, Hoa Kỳ ban hành các điều luật nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp đổi mới

5.

Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012), Nghị định

108/2012/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện
Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
6.

Cục Sở hữu trí tuệ (2012), Báo cáo thường niên hoạt động sở hữu trí tuệ và thống

kê năm 2012
7.

Vũ Cao Đàm (2007), Giáo trình giảng dạy về Công nghệ luận

8.

Lê Trung Đạo (2009), Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, NXB Tài Chính

9.

Nguyễn Thị Hương Giang (2009), Tác động của chính sách khoa học và công

nghệ đến hiệu quả quản lý TSTT được tạo ra bằng nguồn kinh phí nhà nước (nghiên cứu
trường hợp Đại học Bách khoa Hà Nội), Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý
KH&CN, Hà Nội
10.

Trần Văn Hải (2011), Thương mại hóa kết quả nghiên cứu – Tiếp cận từ Quyền Sở


03/HĐ-ĐT-VCLCS
16.

Nguyễn Quang Tuấn (2010), Thúc đẩy thương mại hóa kết quả R&D ở Việt Nam,

Tạp chí Cộng sản, số 810, tr. 72-74
17.

Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Sở hữu trí tuệ

số 50/2005/QH11
18.

Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2009), Luật sửa đổi, bổ

sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ số 36/2009/QH12
19.

Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Luật Khoa học và

Công nghệ số 29/2013/QH13
20.

Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long (2013), Thương mại hóa TSTT tại

Viện, Trường còn nhiều hạn chế, ngày cập nhật 08/11/2013
21.

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam số 9/2013, Thúc đẩy hoạt động khai



Asley J. Stevens (2004), The enactment of Bayh-Dole, Journal of Technology

Transfer, pg. 93 – 99
28.

Chandran Govindaraju (2010), R&D commercialization challenges for developing

countries: the case of Malaysia, Tech Monitor, Nov – Dec 2010
29.

Einar

Rasmussen

(2008),

Government

instruments

to

support

the

commercialization of university research: Lessons from Canada, Technovation, Volume
28, Issue 8, August 2008, pg. 506 – 517
30.

Norris K. & Vaizey J. (1973) Economics of Research and technology, George

Allen & Unwin Ltd., London
36.

OECD (2003), Turning Science into Business – Patenting and Licensing at Public

Research Organizations, OECD, Paris


37.

Scottish Enteprise (1996), Commercialisation Enquiry, The Royal Society of

Edinburgh, Final Research Report
38.

Siegel, R. A, Hansen S.O et al (1995), Accelerating the commercialisation of

technology: commercialisation through cooperation, Industrial Management and Data
System, pg. 18.
39.

Young Roak Kim (2009), Technology commercialization in Republic of Korea,

Korea Technology Transfer Centre