ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNGĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

LÊ KHÁNH VÂN

NHỮNG YẾU TỐ VĂN HỌC DÂN GIAN
TRONG MỘT SỐ TRÒ RỐI NƯỚC CỔ TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học dân gian

Hà Nội-2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNGĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

LÊ KHÁNH VÂN

NHỮNG YẾU TỐ VĂN HỌC DÂN GIAN
TRONG MỘT SỐ TRÒ RỐI NƯỚC CỔ TRUYỀN
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Văn học dân gian
Mã số: 60 22 01 25

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lê Chí Quế

Hà Nội-2015



7

7. Giới thiệu cấu trúc luận văn

7

Phần 2: Nội dung chính

8

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

8

1.1. Cơ sở lí luận

8

1.1.1. Khái niệm và đặc trưng văn học dân gian

8

1.1.2. Khái niệm và đặc trưng của múa rối nước

11

1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Hoạt động của các đơn vị biểu diễn múa rối nước
1.2.2. Thị hiếu của người xem


49

3.2. Hướng cách tân múa rối nước cổ truyền

50

Kết luận

78

Tài liệu tham khảo

80

2


PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Múa rối nước là một bộ môn nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc sắc
của dân tộc Việt Nam. Trong kho tàng nghệ thuật dân gian Việt Nam, múa
rối nước là một trong những loại hình độc đáo nhất. Với sân khấu là mặt
nước, diễn viên là các con rối, cộng với hiệu quả của ánh sáng và pháo hoa
đã tạo ra những màn biểu diễn hấp dẫn và vô cùng huyền ảo. Đây là bộ
môn nghệ thuật độc đáo và chỉ có ở Việt Nam.
Thông qua việc nghiên cứu các trò rối nước cổ truyền, tôi nhận thấy
có một mối liên hệ sâu sắc và bền chặt giữa mối rối nước và văn học dân
gian. Có những tích trò đã sử dụng những hình mẫu nhân vật, kịch bản
trong các câu chuyện cổ; lại có những tích trò mượn những lời ca dao chứa
chan tình cảm trong kho tàng ca dao, dân ca Việt Nam. Chính vì vậy, trong

Nội dung: Nghệ thuật múa rối nói chung và nghệ thuật múa rối nước.

Nguồn gốc lịch sử và quá trình nghệ thuật múa rối nước. Tiết mục và kỹ
thuật thể hiện múa rối nước. Tính chất đặc điểm quan hệ của nghệ thuật
múa rối nước với các bộ môn nghệ thuật khác

2.2. Lịch sử nghệ thuật múa rối Việt Nam, tác giả Nguyễn Huy
Hồng
-

Nhà xuất bản: Sân khấu, 2005

-

Nội dung: Giới thiệu về lịch sử nghệ thuật múa rối ở Việt Nam, nghệ

thuật múa rối cổ truyền dân tộc, nghệ thuật múa rối 1945-1995. Giới thiệu
từ vựng về nghệ thuật múa rối, các thuật ngữ múa rối

2.3. Nghệ thuật múa rối Việt Nam, tác giả Nguyễn Huy Hồng
-

Nhà xuất bản: Văn hoá, 1974
4


-

Nội dung: Đại cương về nghệ thuật múa rối. Vài nét về lịch sử nghệ


-

Nhà xuất bản: Văn hoá Thông tin, 2003

-

Nội dung: Giới thiệu nghệ thuật múa rối Tày - Nùng; cách tổ chức và

tạo hình quân rối, mỹ thuật sân khấu, cách điều khiển con rối... và một số
trò rối Tày – Nùng
5


2.7. Rối nước = Water puppets, tác giả: Hữu Ngọc, Lady Borton
-

Nơi xuất bản: Thế giới, 2009

-

Nội dung: Tìm hiểu nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam. Sự bắt

nguồn của rối nước, âm nhạc, các nét trạm trổ của con rối truyền thống, tìm
hiểu về văn hoá Việt Nam múa rối nước, vai trò của chú Tễu...
2.8. Luận án: Sự phục hồi của rối nước đồng bằng Bắc Bộ, tác
giả: Vũ Tú Quỳnh
Nội dung: Tổng quan về rối nước vùng đồng bằng Bắc Bộ trước đổi mới.
Trình bày những tác nhân căn bản dẫn đến sự phục hồi của rối nước sau
đổi mới và những vấn đề đặt ra đối với rối nước trong tình hình kinh tế,
văn hoá và xã hội hiện nay.

nên cần có sự thu thập đầy đủ, chính xác các trò cổ đó. Để từ đó có sự so
sánh, đối chiếu.
-

Phương pháp nghiên cứu chọn mẫu: trong những tích rối của các

phương rối, tôi sẽ chọn ra một số trò cổ mang nhiều tính đặc trưng của rối
nước cổ truyền nhất để từ đó phân tích, so sánh.
6. Đóng góp của luận văn:
Luận văn nghiên cứu một số những yếu tố văn học dân gian trong
một số trò rối nước cổ truyền góp phần quan trọng vào việc tìm hiểu giá trị
của di sản văn hóa độc đáo này.
Luận văn lý giải được một số vấn đề trong mối quan hệ giữa múa rối
nước và văn học dân gian. Luận văn cũng tìm ra được những điểm tương
đồng, khác biệt trong những truyện cổ dân gian với những trò cổ của múa
7


rối nước. Để từ đó khẳng định vai trò nền tảng của văn học dân gian đối
với múa rối nước nói riêng và các loại hình sân khấu dân gian khác nói
chung.
7. Giới thiệu cấu trúc luận văn:
Luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở thực tiễn, cơ sở lý luận.
Chương 2: Mối quan hệ của múa rối nước và văn học dân gian qua một số
trò rối nước cổ truyền.
Chương 3: Múa rối nước với những cách tân hiện đại.

8




11.

Nguyễn Huy Hồng (1996), Rối nước Việt Nam, Nxb Sân

khấu, Hà Nội.
12.

Nguyễn Huy Hồng (1998), Văn hóa làng Nguyễn, Sở Văn hóa

thông tin và thể thao Thái Bình, Thái Bình.
13.

Nguyễn Huy Hồng (2002), Người Hà Nội và nghệ thuật múa

rối thế kỉ XX, Nxb Sân khấu, Hà Nội.
14.

Nguyễn Huy Hồng (2005), Lịch sử nghệ thuật múa rối Việt

Nam, Nxb Sân khấu, Hà Nội.
15.

Nguyễn Huy Hồng (2007), Diễn xướng dân gian và nghệ

thuật sân khấu truyền thống Việt Nam, Nxb Thế giới, Hà Nội.
16.

Nguyễn Huy Hồng (2007), Nghệ thuật múa rối, Nxb Sân

Đinh Gia Khánh (2002), Văn học dân gian Việt Nam, Nxb

Giáo dục, Hà Nội.

10


23.

Lê Văn Kỳ (2002), Lễ hội nông nghiệp Việt Nam, Nxb Văn

hóa dân tộc, Hà Nội.
24.

Vũ Tự Lập chủ biên (1991), Văn hóa và cư dân châu thổ Bắc

Bộ, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
25.

Đỗ Long (1993), Tâm lí cộng đồng làng và di sản, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội.
26.

Nguyễn Hữu Mão (1994), Hoa tay làng Chàng, Nxb Văn hóa

dân tộc, Hà Nội.
27.

Hữu Ngọc (2006), Rối nước, Nxb Thế giới, Hà Nội.

I, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
34.

Tô Sanh (1976), Nghệ thuật múa rối nước, Nxb văn hóa, Hà

Nội.
35.

Ngô Đức Thịnh chủ biên (2010), Bảo tồn, làm giàu và phát

huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội
nhập, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
11


36.

Phan Cẩm Thượng (2008), Nghệ thuật ngày thường, Nxb Phụ

nữ, Hà Nội.
37.

Phạm Trọng Toàn (1997), Tìm hiểu nghệ thuật múa rối nước

và sự phối hợp của âm nhạc trong biểu diễn múa rối nước cổ truyền
làng Nguyễn, Công trình thạc sĩ Văn hóa học, Trường Đại học Văn
hóa, Hà Nội.
38.

Trần Từ (1984), Cơ cấu tổ chức của làng Việt cổ truyền Bắc