ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------------------

PHAN THỊ HIỀN

ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC THỰC VẬT
KHU VỰC TRẠM NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG SINH HỌC MÊ LINH
LÀM CƠ SỞ KHOA HỌC CHO BẢO TỒN VÀ SỬ DỤNG HỢP LÝ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

HÀ NỘI - Năm 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------------------

PHAN THỊ HIỀN

ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC THỰC VẬT
KHU VỰC TRẠM NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG SINH HỌC MÊ LINH
LÀM CƠ SỞ KHOA HỌC CHO BẢO TỒN VÀ SỬ DỤNG HỢP LÝ

Chuyên ngành : Khoa học Môi trƣờng
Mã số

: 60 44 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2015
Tác giả

Phan Thị Hiền


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 10
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................... 10
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................ Error! Bookmark not defined.
3. Nội dung nghiên cứu ................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG I. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not
defined.
1.1. Tổng quan các hƣớng nghiên cứu đa dạng sinh học thực vật........ Error!
Bookmark not defined.
1.1.1. Khái quát các hƣớng nghiên cứu đa dạng sinh học thực vật trên
thế giới ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Khái quát các hƣớng nghiên cứu đa dạng sinh học thực vật ở
Việt Nam ................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Nghiên cứu về bảo tồn và sử dụng hợp lý đa dạng sinh học
thực vật ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Tổng quan về khu vực trạm ĐDSH Mê Linh ...... Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. Chức năng, nhiệm vụ của Trạm ĐDSH Mê Linh Error! Bookmark
not defined.
1.2.2. Điều kiện tự nhiên khu vực Trạm ĐDSH Mê Linh ................. Error!
Bookmark not defined.
1.2.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội khu vực Trạm ĐDSH Mê Linh ...... Error!
Bookmark not defined.
1.2.4. Tình hình nghiên cứu ở khu vực Trạm ĐDSH Mê Linh ......... Error!



TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 11


DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
Bảng
Bảng 1.1. Tên gọi và một số bậc phân loại cơ bản của UNESCO ........................... 6
Bảng 1.2. Các yếu tố địa lý thực vật của hệ thực vật Đông Dƣơng
theo Gagnepain ....................................................................................... 10
Bảng 1.3. Phổ các yếu tố địa lý thực vật miền Bắc Việt Nam của
Pócs Tamás (1965) ................................................................................ 10
Bảng 1.4. Các yếu tố địa lý thực vật ở Việt Nam theo Pócs Tamás (ghi theo Lê Trần
Chấn, 1999) ............................................................................................ 11
Bảng 1.5. Phổ dạng sống cơ bản theo Raunkiaer (1934) ........................................ 13
Bảng 1.6. Phổ dạng sống cơ bản của nhóm cây chồi trên đất – Phanerophytes ...... 13
Bảng 3.1. Đa dạng các taxon của hệ thực vật Mê Linh ........................................... 32
Bảng 3.2. Tỷ lệ % số loài của lớp Ngọc lan - Magnoliopsida so vớilớp Hành –
Liliopsida ................................................................................................ 34
Bảng 3.3. Tỷ lệ % mƣời họ giầu loài nhất hệ thực vật Việt Nam .......................... 35
Bảng 3.4. Tỷ lệ % mƣời họ giàu loài nhất Mê Linh ................................................ 35
Bảng 3.5. Mƣời chi giàu loài nhất tại khu vực trạm ĐDSH Mê Linh ..................... 37
Bảng 3.6. Tỷ lệ dạng sống các loài trong hệ thực vật Mê Linh ............................... 38
Bảng 3.7. Phổ yếu tố địa lý hệ thực vật Mê Linh..................................................... 40
Bảng 3.8. Các nhóm công dụng chính của tài nguyên thực vật Mê Linh ................ 44
Bảng 3.9. Các loài cây làm thuốc khu vực Trạm ĐDSH Mê Linh .......................... 46
Bảng 3.10. Một số loài cây cho gỗ của hệ thực vật Mê Linh .................................. 51
Bảng 3.11. Một số loài cây làm thức ăn cho ngƣời của hệ thực vật Mê Linh ......... 54
Bảng 3.12. Các loài quý hiếm ở Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh ......................... 60
Biểu

Định nghĩa

1

ĐDSH

Đa dạng sinh học

2

IUCN

Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên quốc tế

3

KBTTN

4

UNEP

5

UNESCO

6

VQG


và lƣới thức ăn trong các hệ sinh thái trên trái đất. Sử dụng và phát triển bền vững
các nguồn tài nguyên thực vật đang là vấn đề cấp bách hiện nay của tất cả các quốc
gia trên thế giới. Đặc biệt, sự biến đổi khí hậu đang ảnh hƣởng đến tất cả các hệ
sinh thái trên toàn cầu cũng nhƣ sự phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển
dân cƣ chƣa đồng bộ trên các vùng lãnh thổ dẫn đến sự mất mát ngày càng nhiều
giá trị đa dạng sinh học. Hầu hết các tài nguyên thực vật hiện nay chỉ còn tồn tại
trong hệ thống rừng đặc dụng là các vƣờn quốc gia, các khu bảo tồn… Nhận thức
một cách sâu sắc vấn đề này các nhà khoa học trên toàn thế giới đã tiến hành các
nghiên cứu các hệ sinh thái, hệ thực vật, các giá trị tài nguyên đa dạng thực vật
nhằm bảo tồn các giá trị khoa học và nhân văn của chúng.
Sự phát triển hƣớng nghiên cứu này đặc biệt đƣợc quan tâm trong các khu
bảo tồn và các vƣờn quốc gia, nơi nguồn gen tự nhiên còn khá phong phú, đa dạng.
Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh - Vĩnh Phúc khu vực vùng đệm của vƣờn quốc gia
Tam Đảo là một trong số ít địa điểm có những thuận lợi đó và rất phù hợp để thực
hiện nghiên cứu tính đa dạng sinh học thực vật.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Nguyễn Tiến Bân (1997), Cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật hạt kín
ở Việt Nam, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
2. Nguyễn Tiến Bân (2000), Thực vật chí Việt Nam, Họ Na - Annonaceae Juss.,
NXB Khoa học Kỹ Thuật, Hà Nội.
3. Nguyễn Tiến Bân (2001), Báo cáo nghiên cứu đánh giá hiện trạng đa dạng sinh
học tại trạm đa dạng sinh học Mê Linh, Vĩnh phúc, Viện Sinh thái và Tài
nguyên sinh vật.
4. Nguyễn Tiến Bân (chủ biên) (2003), Danh lục các loài thực vật Việt Nam,tập II,
NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
5. Nguyễn Tiến Bân (chủ biên) (2005), Danh lục các loài thực vật Việt Nam,tập III,
NXB Nông nghiệp, Hà Nội.

thực vật ở Cúc Phương, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội
22. Trần Thị Kim Liên (2002), Thực vật chí Việt Nam, họ Đơn nem - Myrsinaceae,
NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
23. Phan Kế Lộc (1985), Một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật và thảm thực vật
Tây Nguyên, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
24. Phan Kế Lộc (1985), “Thử vận dụng khung phân loại của UNESCO để xây
dựng khung phân loại thảm thực vật Việt Nam”, Tạp chí Sinh học, 1 - SH/121985, tr.1 - 5.
25. Đỗ Tất Lợi (1999), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam,NXB Khoa học Kỹ
thuật, Hà Nội.
26. Trần Đình Lý (1995), 1900 loài cây có ích, NXB Thế Giới, Hà Nội.
27. Trần Đình Lý (1998), Sinh thái thảm thực vật, Giáo trình cao học, Viện sinh thái
và tài nguyên sinh vật, Hà Nội.
28. Ma Thị Ngọc Mai, Chu Văn Bằng, Lê Đồng Tấn (2006), “Tính đa dạng dạng
thực vật bậc cao có mạch trong các trạng thái thảm thực thực vật phục hồi tự
nhiên tại xã Ngọc Thanh, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc”, Tạp chí Khoa học
và công nghệ 82(06), tr83-89.


29. Ma Thị Ngọc Mai (2007), Nghiên cứu quá trình diễn thế đi lên của thảm thực
vật ở trạm Đa dạng sinh học Mê Linh (Vĩnh Phúc) và vùng phụ cận. Luận án
tiến sĩ sinh học, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Hà Nội. Mã số
62426001.
30. Niên giám thống kê tỉnh Vĩnh Phúc (2004). NXB Thống kê.
31. Trần Ngũ Phƣơng (1970), Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc Việt Nam, NXB
Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội.
32. Vũ Xuân Phƣơng (2000), Thực vật chí Việt Nam, họ Bạc hà - Lamiaceae Lindl.,
NXB Khoa học Kỹ Thuật, Hà Nội.
33. Vũ Xuân Phƣơng (2009), Báo cáo tổng kết quy hoạch phát triển trạm đa
dạngsinh học Mê Linh giai đoạn 2010 - 2020 và định hướng đến năm 2030,
Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Hà Nội.

45. Thái Văn Trừng (1978), Thảm thực vật rừng Việt Nam, NXB Khoa học Kỹ
thuật, Hà Nội.
46. Thái Văn Trừng (1995), Thảm thực vật rừng Việt Nam (trên quan điểm hệ sinh thái),
Khoa học kỹ thuật Lâm nghiệp Việt Nam, NXB Nông nghiệp, Hà Nội, tr. 19-21.
47. Thái Văn Trừng (1999), Các hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt Nam, NXB Khoa
học và Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.
Tiếng Anh
48. Brummitt R.K. (1992), Vascular Plant Families and Genera, Kew Royal Botanic
Gardens.
49. Brummitt R.K., C. E. Powell (1992), Authors of Plant Names, Kew Royal
Botanic Gardens.
50. Champion, H. G (1936), “A Preliminary Survey of the Forest Types of India
and Burma”, Indian Forest Record, New Series, Silviculrure (1), New Delhi.
51. Ellenberg, H. and Mueller - Dombois (1967), Forest Inventory and Planning
Institute. Viet Nam Forest Trees. Agricultural Publishing House. Ha Noi.
52. Ellenberg, H. and Mueller - Dombois (1974), Aims and Methods of
VegetationEcology. John Wiley & Son, New York.


53. Gunna Seidenfaden (1992), The Orchids of Indochina, Opera Botaca 114,
Copenhagen.
54. Institutum Botanicum Kunmingenes, Academinae sincae edita (1977 - 1997),
Flora Yunnanica, Tomus 2 - 6, Science press, Kunning, Chines.
55. PROSEA: Plant Resources of South-East (1989-2003), 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,
10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. Wageningen, Leiden.
56. Puri, G.S; Gupta, R.K.; Meher-Homji, V.M. (1989), Forest ecology. Vol.2.
Oxford and IBH. Pub. CO.PVT.LTD. New Delhi, Calcutta, Bombay
57. Raunkiaer C (1934), Plant life form. Claredon. Oxford. Pp.104.
58. Soerianegara I. and R.H.M. J Leemmens (1994), “Timber trees: Major
commercial timber”, PROSEA, No. 5(1), Bogor, Indonesia.