ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------  --------

NINH THỊ HỒNG

PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH
Chuyên ngành

: Kinh tế chính trị

Mã số

: 60 31 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VŨ VĂN HÙNG

Hà Nội - 2015


LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo TS. Vũ Văn Hùng, ngƣời đã
trực tiếp hƣớng dẫn, dìu dắt và giúp đỡ tôi những chỉ dẫn khoa học quý báu trong
suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn thạc sĩ này.
Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy, cô giáo Khoa
Kinh tế chính trị, Phòng sau đại học – Trƣờng ĐH Kinh tế- ĐHQGHN cùng toàn
thể các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học

1.1. Tổng quan nghiên cứu đề tài ............................................................................ 7
1.1.1. Các công trình nghiên cứu .................................................................... 7
1.1.2. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu ....................................... 9
1.2. Cơ sở lý luận về phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững .............. 10
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của làng nghề truyền thống ............... 10
1.2.2. Phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững ............ Error!
Bookmark not defined.
1.3. Cơ sở thực tiễn về phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững....... Error!
Bookmark not defined.
1.3.1. Phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững ở một số địa
phƣơng trên địa bàn tỉnh Nam Định và các địa phƣơng ở các tỉnh lân cận.Error!
Bookmark not defined.
1.3.2. Kinh nghiệm đối với huyện Ý Yên trong việc phát triển làng nghề
truyền thống theo hƣớng bền vững ................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not
defined.
2.1. Phƣơng pháp luận ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Chủ nghĩa duy vậy biện chứng ............ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Chủ nghĩa duy vậy lịch sử ................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể ...................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Phƣơng pháp trừu tƣợng hóa khoa học Error! Bookmark not defined.


2.2.2. Phƣơng pháp phân tích và phƣơng pháp tổng hợpError!

Bookmark

not defined.
2.2.3. Phƣơng pháp thống kê ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Phƣơng pháp thu thập, xử lý dữ liệu thứ cấpError!

Chƣơng 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỀN LÀNG NGHỀ TRUYỀN
THỐNG THEO HƢỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN Ý YÊN, TỈNH
NAM ĐỊNH TỪ 2015 - 2020 ...................................... Error! Bookmark not defined.
4.1. Bối cảnh mới ảnh hƣởng đến sự phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng
bền vững trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam ĐịnhError!

Bookmark

not

defined.
4.1.1. Thuận lợi ............................................. Error! Bookmark not defined.
4.1.2. Thách thức ........................................... Error! Bookmark not defined.
4.2. Quan điểm và định hƣớng phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền
vững trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. ... Error! Bookmark not defined.
4.2.1. Quan điểm ........................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.2. Mục tiêu............................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.3. Định hƣớng phát triển .......................... Error! Bookmark not defined.
4.3. Giải pháp phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững trên địa bàn
huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định ................................ Error! Bookmark not defined.
4.3.1. Giải pháp phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững về
kinh tế ............................................................ Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Giải pháp phát triển làng nghề truyền theo hƣớng bền vững về xã hội ....Error!
Bookmark not defined.
4.3.3. Giải pháp phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững về
môi trƣờng ..................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN............................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................. ..129




5

Cty TNHH MTV

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên

6

Cty CP

Công ty cổ phần

7

KHCN

Khoa học công nghệ

8

KT-XH

Kinh tế - Xã hội

9

LNTT

Làng nghề truyền thống


15

NTM

Nông thôn mới

16

NVH

Nhà văn hóa

17

TDTT

Thể dục thể thao

18

TCMN

Thủ công mỹ nghệ

19

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp


i


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
STT

Bảng

Nội dung

Trang

1

3.1

Diện tích đất nông nghiệp của huyện qua các năm

59

2

3.2

Dân số 5 xã đông nhất và 5 xã thƣa nhất năm 2012

60

3

huyện Ý Yên

ii


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kinh tế nông thôn có vị trí quan trọng hàng đầu trong chiến lƣợc phát triển kinh
tế xã hội ở nƣớc ta, khu vực nông thôn Việt Nam chiếm hơn 70% lao động và gần
80% dân số. Một trong những nội dung định hƣớng phát triển kinh tế nông thôn do
Đại hội IX đề ra là: mở mang các làng nghề, phát triển các điểm công nghiệp, tiểu
thủ công nghiệp sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ.
Lịch sử nông thôn Việt Nam lại gắn với các thôn xóm và làng nghề. Chúng là
đặc trƣng trong truyền thống kinh tế - văn hóa của xã hội nông thôn Việt Nam.
Trong quá trình CNH, HĐH hiện nay các làng nghề là cầu nối giữa nông nghiệp và
công nghiệp, giữa nông thôn và thành thị, giữa truyền thống và hiện đại và là nấc
thang trong tiến trình công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn. Các làng nghề góp
phần quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và quan
trọng hơn cả là đối với vấn đề giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống
cho ngƣời lao động tại các địa phƣơng.
Nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, Nam Định là một trong những tỉnh có
số lƣợng làng nghề đứng đầu cả nƣớc. Theo thống kê hiện nay Nam Định có 94
làng nghề phân bố ở 59 xã trong toàn tỉnh. Các làng nghề này có đóng góp to lớn
trong việc xây dựng kinh tế - xã hội của Nam Định nhƣ ngày nay, góp phần làm
thay đổi bộ mặt nông thôn của nhiều vùng. Trong những làng nghề đó không thể
không kể đến các làng nghề của huyện Ý Yên, những làng nghề đem lại hiệu quả
kinh tế cao.
Giống nhƣ các làng nghề trong cả nƣớc, làng nghề ở huyện Ý Yên, tỉnh Nam
Định cũng trải qua nhiều thăng trầm, nhất là trong thời kỳ hội nhập với thế giới. Có
nhiều làng nghề tồn tại và phát triển đã góp phần to lớn trong việc thúc đẩy chuyển

chọn làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Kinh tế chính trị.
* Câu hỏi nghiên cứu:
- Thế nào là phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững ?
- Các làng nghề truyền thống ở huyện Ý Yên đã và đang phát triển nhƣ nào?
Cần phải làm gì và làm nhƣ thế nào để các làng nghề truyền thống ở huyện Ý Yên,
tỉnh Nam Định phát triển theo hƣớng bền vững trong thời gian tới?

4


2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Trên cơ sở tổng quan lý luận và thực tiễn về phát triển làng nghề truyền thống,
đề tài đi sâu nghiên cứu, đánh giá tổng hợp các tiềm năng, phân tích thực trạng phát
triển các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Từ đó
đề xuất một số giải pháp phát triển làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Ý
Yên, tỉnh Nam Định theo hƣớng bền vững.
2.2. Nhiệm vụ
- Tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn làng nghề truyền thống.
- Đánh giá các nguồn lực KT-XH, tự nhiên đối với việc hình thành và phát
triển các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định theo
hƣớng bền vững.
- Tìm hiểu về hiện trạng sản xuất, kết quả đạt đƣợc, những khó khăn, thách
thức đối với sự phát triển của làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững.
- Định hƣớng và giải pháp phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền
vững trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu quá trình phát triển của làng nghề truyền thống trên địa
bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.


NỘI DUNG
Chƣơng 1
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG
THEO HƢỚNG BỀN VỮNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu đề tài
1.1.1. Các công trình nghiên cứu
Lịch sử nông thôn Việt Nam luôn gắn liền với các làng nghề. Chúng là đặc
trƣng trong truyền thống kinh tế - văn hóa của xã hội nông thôn Việt Nam. LNTT là
hình thức đầu tiên của công nghiệp nông thôn. Hiện nay trên đà phát triển CNH,
HĐH thì các LNTT ngày càng phát huy vai trò to lớn của mình, vừa thực hiện mục
tiêu phát triển kinh tế vừa giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội.
Để phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững phải phát huy cao độ nội
lực. Làng nghề, LNTT là nguồn lực còn đang bỏ ngỏ của đất nƣớc. Vì vậy, việc
nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các LNTT ngày càng đƣợc quan tâm tại các hội
thảo và trở thành những vấn đề nghiên cứu khoa học của nhiều tác giả. Sau đây, tôi
xin trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài nhƣ sau:
+ Phát triển làng nghề theo hướng bền vững ở Việt Nam trong tiến trình hội
nhập kinh tế quốc tế của TS. Nguyễn Văn Hiến đăng trên Tạp chí Phát triển và Hội
nhập Số 4, Tháng 5-6/2012
Bài viết phân tích những đóng góp của làng nghề đối với phát triển kinh tế,
trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn, làng nghề có vai trò đặc
biệt quan trọng, bởi nhờ có làng nghề, hàng triệu ngƣời lao động đã đƣợc tạo việc
làm, góp phần xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập. Tuy nhiên, tác giả cũng cho rằng
làng nghề đang đứng trƣớc những thách thức đặt ra trong tiến trình hội nhập kinh tế
quốc tế nhƣ: Đầu ra cho các sản phẩm, đào tạo nghề cho ngƣời lao động, ô nhiễm
môi trƣờng làng nghề… Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp phát triển các làng
nghề theo hƣớng bền vững, các giải pháp đƣa ra xoay quanh các vấn đề khắc phục


+ Giải pháp tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội
đến 2020, do ThS. Trần Thị Hoa, 2014. Luận văn đã làm rõ vai trò của tài chính

8


trong phát triển làng nghề; đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính trong
phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội, nghiên cứu bài học kinh nghiệm
phát triển làng nghề truyền thống ở một số nƣớc châu Á và một số địa phƣơng trong
nƣớc; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tài chính dƣới góc nhìn của ngƣời sử dụng
giải pháp tài chính trong đó bao gồm các kiến nghị về việc hoàn thiện chính sách tài
chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội.
+ Phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh,
của ThS. Dƣơng Thanh Văn, 2013. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về
phát triển bền vững làng nghề ở Việt Nam; đồng thời, khảo sát kinh nghiệm phát
triển làng nghề bền vững ở một số địa phƣơng trong cả nƣớc, từ đó làm rõ hơn cơ
sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững các làng nghề. Đánh giá đúng thực
trạng phát triển làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ theo hƣớng bền vững trong những năm
gần đây; chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, yếu kém cùng nguyên nhân
của những hạn chế, yếu kém. Đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp cơ bản nhằm thúc
đẩy phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ trong thời gian tới.
+ Phát triển kinh tế làng nghề ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, luận văn Thạc
sĩ của tác giả Bùi Quang Vinh, 2014. Tác giả đã hê ̣ th ống hoá và phân tích mô ̣t s ố
vấn đề có tính lý luận về làng nghề và phát triển kinh tế làng ngh ề. Phân tích thực
trạng phát triển kinh tế làng ngh ề trên điạ bàn huyên ̣ Nghi L ộc, tìm ra các nhân t ố,
nguyên nhân ảnh hƣởng đế n phát triể n làng ngh ề. Từ đó đề xuất các gi ải pháp phát
triể n làng nghề trên điạ bàn huyện Nghi Lộc trong nhƣ̃ng năm tới.
1.1.2. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
Cho đến nay, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề phát triển
LNTT trên nhiều góc độ khác nhau. Song các công trình chƣa đề cập tới các vấn đề:

Cho tới nay, việc đƣa ra khái niệm làng nghề chƣa có sự thống nhất. Có một
số quan niệm về làng nghề nhƣ sau:
Làng nghề là một thể chế kinh tế - xã hội ở nông thôn, đƣợc cấu thành bởi hai
yếu tố làng, nghề tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đó bao gồm
nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối liên kết về
kinh tế, văn hóa và xã hội.
Làng nghề là một cụm dân cƣ sinh sống trong một thôn (làng) có một hay một
số nghề tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập, chiếm ƣu thế về
số hộ, số lao động và tỷ trọng thu nhập so với nghề nông.

10


Nhƣ vậy, tiêu chí nhận biết làng nghề rõ nhất là thông qua tỷ trọng lao động
làm nghề và tỷ trọng thu nhập từ ngành nghề thủ công trong cơ cấu kinh tế chung.
Song định mức cụ thể các tiêu chí này vẫn chƣa thống nhất.
- Tiêu chí làng nghề:
Theo Thông tƣ 116/2006 TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông
thôn, tiêu chí để xác định làng nghề nhƣ sau:
Làng nghề đƣợc công nhận phải đạt 3 tiêu chí sau:
+ Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề
nông thôn.
+ Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm
đề nghị công nhận.
+ Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc.
- Phân loại làng nghề
+ Phân loại làng nghề theo thời gian hình thành và phát triển
Làng nghề truyền thống: là làng nghề có truyền thống đƣợc hình thành từ lâu
đời và còn tồn tại đến ngày nay. Đó là những thôn làng làm nghề thủ công có truyền
thống lâu năm, thƣờng nhiều thế hệ, ít nhất cũng là hàng chục năm. Nhiều làng

lâu năm, thƣờng là qua nhiều thế hệ. Quan niệm này cũng chƣa đầy đủ. Bởi vì khi
nói đến LNTT ta không thể chú ý đến các mặt đơn lẻ, mà chú trọng đến nhiều mặt
cả không gian và thời gian, nghĩa là quan tâm đến tính hệ thống, toàn diện của làng
nghề đó, trong đó yếu tố quyết định là nghệ nhân, sản phẩm, kỹ thuật sản xuất và
thủ pháp nghệ thuật.
Quan điểm thứ 3: LNTT là những làng có tuyệt đại dân số làm nghề cổ truyền.
Nó đƣợc hình thành, tồn tại và phát triển lâu đời trong lịch sử, đƣợc nối tiếp từ thế
hệ này sang thế hệ khác kiểu cha truyền con nối, hoặc ít nhất cũng tồn tại hàng chục
năm. Trong làng sản xuất mang tính tập trung, có nhiều nghệ nhân tài ba và một
nhóm ngƣời có tay nghề giỏi làm hạt nhân để phát triển nghề. Đồng thời, sản phẩm
làm ra mang tính tiêu biểu độc đáo, tinh xảo,nổi tiếng và đậm nét văn hóa dân tộc.
Thu nhập từ nghề chiếu tỷ trong 60% trở lên trong tổng thu nhập của gia đình và giá
trị sản lƣợng của nghề chiếu trên 50% giá thị của địa phƣơng (thôn, làng).
Còn theo tác giả luận văn LNTT là làng nghề được tồn tại và phát triển lâu đời
trong lịch sử, trong đó gồm có một hoặc nhiều nghề thủ công truyền thống, là nơi

12


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
* Tài liệu tiếng việt
1. Lê Nguyệt Anh, 2013. Quản lý nhà nước về môi trường đối với các làng nghề
trên địa bàn thành phố Hà Nội. Luận văn Thạc sỹ, Học viện chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh, Hà Nội.
2. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2006. Thông tư số 116/2006/TT-BNN
hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày
07/7/2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn, Hà Nội.
3. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, 2011. Thông tư 46/2011/TT-BTNMT ngày 26
tháng 12 năm 2011 của quy định về bảo vệ môi trường làng nghề
4. Chính phủ, 2012. Nghị định số 45/2012/NĐ-CP ngày 21 tháng 5 năm 2012 của

15. Sở Công thƣơng Nam Định. Báo cáo tình hình phát triển CN-TTCN và làng
nghề qua các năm 2008-2010
16. Dƣơng Văn Thanh , 2013. Phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ, thị xã
Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Luận văn Thạc sỹ, Đại học Kinh tế - ĐHQGHN, Hà Nội.
17. Lê Thị Thành 2012. Phát triển kinh tế làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, Bắc
Ninh và vấn đề ô nhiễm môi trường. Luận văn tốt nghiệp, Đại học Kinh tế Quốc
dân, Hà Nội.
18. Nguyễn Thị Tâm, 2015. Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Luận văn Thạc sỹ Quản lý
Kinh tế, Đại học Thƣơng Mại, Hà Nội.
19. Tỉnh ủy Nam Định ,2011. Chương trình phát triền CN- TTCN, làng nghề tỉnh
Nam Định giai đoạn 2000-2005, 2006-2010, 2010-2015
20. Vũ Quốc Tuấn chủ biên, Nguyễn Vi Khải, Bùi Văn Vƣợng, 2010. Làng nghề,
phố nghề Thăng Long - Hà Nội trên đường phát triển, NXB Hà Nội
21. UBND tỉnh Nam Định, 2011. Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tỉnh Nam
Định đến năm 2020, Kế hoạch thực hiện nghị quyết của BCH Đảng bộ tỉnh Nam
Định về phát triển CN- TTCN, làng nghề ở nông thôn giai đoạn 2011-2015.
22. Bùi Quang Vinh, 2014. Phát triển kinh tế làng nghề ở huyện Nghi Lộc, tỉnh
Nghệ An. Luận văn Thạc sỹ, Đại học Kinh tế - ĐHQGHN, Hà Nội.

14


* Các website
23. http://baochinhphu.vn/
24. http://www.baomoi.com/
25. http://baonamdinh.com.vn/
26. http://dangcongsan.vn/
27. http://www.dulichnamdinh.com.vn/
28. http://kinhtevadubao.vn/