ĐỀ XUẤT HƯỚNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
GIẢNG DẠY CÁC MƠN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Nguyễn Ngọc Diệp*

Tóm tắt:
Hiện nay, việc tìm kiếm một phương pháp giảng dạy mới phù
hợp với điều kiện thực tế tiếp thu của sinh viên đại học tại Việt Nam
đang là một vấn đề nổi lên đối với các nhà giáo nói riêng và ngành
giáo dục nói chung. Tuy nhiên, trước khi đưa ra một hình thái mới
trong giảng dạy, một điều quan trọng đó là cần xem xét lại các
phương pháp giảng dạy hiện thời đã và đang được áp dụng để qua
đó phân tích những điểm ưu nhược trên cơ sở các điều kiện hạ tầng
dân trí ngày nay. Điều này sẽ là nền tảng cho một hay nhiều phương
pháp giảng dạy mới khác nhau vẫn kế thừa và nối tiếp tính ưu việt
của các phương pháp truyền thống vừa bổ sung ý tưởng và cách tiếp
cận mới, tiên tiến, khoa học và lơgíc của thế giới. Trong phạm vi
của bài báo, các phương pháp giảng dạy đại học đối với các mơn nói
chung cũng như các mơn lý luận chính trị nói riêng hiện tại được
thống kê và phân tích ưu nhược, trên cơ sở đó đề xuất phương
hướng nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của sinh viên.
1. Phương pháp giảng dạy truyền thống
Phương pháp giảng dạy truyền thống chủ yếu là phương pháp
thuyết trình. Phương pháp này là mơ hình giảng dạy trong đó giảng
viên là trung tâm, thuyết giảng các khối kiến thức qua các bài giảng
dựa vào các giáo trình, sách giáo khoa… Phương pháp thuyết trình
đã có những nền tảng hỗ trợ từ một số cơng trình nghiên cứu về giáo
*

Khoa Lý luận Chính trị - trường Đại học Lao động – Xã hội (cơ sở II)

124

thuyết trình có tính thuyết phục cao, hấp dẫn người nghe. Các chủ
đề khoa học thuyết trình thường khơ cứng, nhưng với người trình
bày với cách truyền đạt hài hước, nhẹ nhàng… tạo ra khơng khí vui
1

Arends, F. (2007) The employment status of teachers Teacher Education Project:
Number 4
2
Bruner, J. (1960). The structure and organization of knowledge. In The process of
education (pp. 16-32). Cambridge, MA: Harvard University Press.
3
Ausubel, D. P. (1963). The psychology of meaningful verbal learning. New York:
Grune & Stratton.
4

Ausubel, D. P. (1963). The psychology of meaningful verbal learning. New
York: Grune & Stratton.

5

Mỹ, Nguyễn Văn, (2014). Đổi mới phương pháp giảng dạy bậc đại học. Đại học Quốc
Tế – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Trang 1- 2.

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

125


vẻ, lơi cuốn. Đó có thể là một trong những lý do giải thích tại sao
phương pháp thuyết trình vẫn còn tồn tại đến bây giờ.

126

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


Phương pháp giảng dạy cũng ln tự đổi mới phù với tình
hình phát triển kinh tế - xã hội. Đó chính là nhu cầu tự thân của
giảng dạy nói riêng và của ngành giáo dục nói chung. Trước những
thay đổi sâu sắc của khoa học kỹ thuật ngày nay, nhu cầu tiếp nhận
và xử lý thơng tin, phương pháp giảng dạy cũng chuyển mình với
nhiều cách tiếp cận đối tượng học mới. Tập hợp rất nhiều phương
pháp và cách tiếp cận mới đó được gọi là phương pháp giảng dạy
tích cực trong trường đại học.
Phương pháp giảng dạy tích cực là phương pháp giảng dạy
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Phương
pháp tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động
nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích
cực của người học chứ khơng phải của người dạy7.
Hiện nay, có rất nhiều phương pháp giảng dạy tích cực:
Phương pháp nghiên cứu trường hợp; phương pháp dạy học dựa trên
vấn đề; Phương pháp đóng vai; phương pháp học tập theo nhóm…
Phương pháp giảng dạy tích cực thực chất là tích cực hóa sinh viên
trong giờ học. Kết quả tùy thuộc cơng tác chuẩn bị của giảng viên,
trình độ năng lực của giảng viên, mức độ hợp tác của sinh viên, thói
quen học tập của sinh viên.
Phương pháp nghiên cứu trường hợp: phương pháp sử
dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện được viết dựa trên những
trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng

chỉ giải quyết các vấn đề trong phòng học lý thuyết thì học sinh
cũng chưa có hoạt động thực tiễn thực sự, chưa có sự kết hợp giữa
lý thuyết và thực hành.
Phương pháp dạy học dựa trên vấn đề: (dạy học nêu vấn đề,
dạy học nhận biết và giải quyết vấn đề) là quan điểm dạy học nhằm
phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề.
Học được đặt trong một tình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa
đựng mâu thuẫn nhận thức, thơng qua việc giải quyết vấn đề, giúp
học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức. Dạy
học giải quyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực
nhận thức của học sinh, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy
học với những mức độ tự lực khác nhau của học sinh.
Các tình huống có vấn đề là những tình huống khoa học
chun mơn, cũng có thể là những tình huống gắn với thực tiễn.
Trong thực tiễn dạy học hiện nay, dạy học giải quyết vấn đề thường
chú ý đến những vấn đề khoa học chun mơn mà ít chú ý hơn đến
các vấn đề gắn với thực tiễn. Tuy nhiên nếu chỉ chú trọng việc giải
8

Kiên, Đỗ Trung. (2011). Đổi mới phương pháp dạy và học bằng việc sử dụng phương
pháp tình huống (Using case study). Đổi mới phương pháp giảng dạy bậc đại học. Đại
học Quốc Tế – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Trang 17- 20.

128

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO



học. Mỗi thành viên trong nhóm học tập này vừa có trách nhiệm tự

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

129


hoạc tập, vừa có trách nhiệm hỗ trợ các thành viên khác trong nhóm
hồn thành mục tiêu học tập chung của cả nhóm.9
Học tập trong mơi trường nhóm sẽ thúc đẩy sự tích cực suy
nghĩ của cá nhân, tạo sự gắn kết trong một “cộng đồng”. Trong khi
làm việc nhóm, những mâu thuẫn sẽ nảy sinh và đòi hỏi sinh viên
phải giải quyết “xung đột”. Từ đó họ sẽ có khả năng giải quyết
những mâu thuẫn, thuyết phục người khác trong những hồn cảnh
có thể bắt gặp trong cuộc sống sau này. Tinh thần học tập và khả
năng lắng nghe người khác cũng chính là điều mà sinh viên cần phải
tiếp thu, học hỏi. Những kĩ năng này thực sự rất quan trọng khi họ
bước ra mơi trường làm việc, đây sẽ là tiền đề tốt để sinh biết cách
làm việc trong một mơi trường tập thể. Học tập theo nhóm còn giúp
sinh viên rèn luyện được khả năng thuyết trình trước đám đơng điều mà đa số sinh viên hiện nay còn rất yếu.
Học tập theo nhóm sẽ tập hợp được những ý kiến sáng tạo
của từng cá nhân, từ đó sản phẩm học tập sẽ giàu tính sáng tạo.
Những phương pháp tối ưu nhất sẽ được lựa chọn từ những ý kiến
được nêu ra. Những ý kiến được lựa chọn sẽ là những ý kiến dành
được sự chấp thuận của nhiều thành viên trong nhóm. Sản phẩm học
tập lúc này cũng sẽ là kết quả của tất cả các thành viên.
Những vấn đề cân lưu ý trong học tập và giảng dạy theo
nhóm: (i) một số thành viên khơng tích cực hoạt động nhóm như
cơng việc của tập thể là “khơng phải việc của mình”. Và kết quả là
khơng ai có trách nhiệm với mục tiêu chung của cả nhóm; (ii) làm

lý luận chính trị nói riêng, cũng như tuỳ thuộc vào đối tượng lĩnh
hội kiến thức trong trường đại học mà các giảng viên có thể chủ
động áp dụng một hay một số phương pháp giảng dạy một cách hiệu
quả và phù hợp với chính khả năng của giảng viên.
Trong điều kiện học tập của nhà trường ngày một nâng cao
về chất lượng phục vụ giảng dạy như các thiết bị tương tác, nghe
nhìn cùng khơng gian giảng đường giảng dạy. Việc lực chọn
phương pháp phù hợp cần được xem xét một cách khoa học và lơgíc
nhằm đạt được hiệu quả cao nhất. Trên cơ sở đó, trong khn khổ
bài báo, tác giả xin đề xuất phương hướng giải pháp nâng cao chất
lượng giảng dạy lý luận chính trị như dưới đây.
Đưa các sự kiện thực tiễn cuộc sống lồng vào nội dung
giảng dạy: điều này làm bài giảng sinh động gắn với thực tiễn đang
diễn ra. Trên cơ sở phân tích bản chất của sự việc thơng qua cơ sở
khoa học, lý luận biện chứng của giảng viên, người học sẽ hiểu rõ
sự việc, nhận thức được nguồn gốc cũng như thấy được tính quy
luật hay hướng phát triển…. Qua đó, trước thực tiễn diễn ra, người
học sẽ vững vàng trong nhận thức và phân tích chính xác tìm ra
được vấn đề quan tâm…
Để thực hiện được mục tiêu trên, giảng viên cần lựa chọn
một số phương pháp giảng dạy tích cực sau: như phương pháp đóng
vai, phương pháp học trên vấn đề. Thực tiễn cũng đã minh chứng
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

131


cho việc giảng dạy cần sát với tình hình thực tiễn trong xã hội. Các
vấn đề nảy sinh trong thực tế xã hội như các phát triển của khoa học
kỹ thuật của các nước tư bản, như năng suất lao động ở các nước

làm cho sinh viên dễ nhập tâm và hứng thú với bài học hơn.

132

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


Đối với sinh viên, việc đặt vấn đề, phân tích và đưa ra các
dẫn chứng thực tế kết hợp phân tích biện chứng nhằm làm sáng tỏ
vấn đề, soi rọi nội dung nhiều lý thuyết đã và đang học, khả năng
tổng hợp rút ra các yếu tố chính yếu để đưa đến kết luận cuối cùng
của giảng viên sẽ là những kỹ năng cần thiết được học và hành trang
của sinh viên khi rời ghế nhà trường. Kiến thức khoa học, các chính
sách, đường lối của Đảng và nhà nước ln được cập nhật theo năm
tháng, nhưng phương pháp lý luận và phân tích học hỏi trong nhà
trường sẽ mãi là cơng cụ cho sinh viên trong nghiên cứu khoa học
hay một hoạt động nghề nghiệp trong tương lai.
Nói chung, việc nâng cao lý luận, phân tích khoa học của
giảng viên lý luận chính trị thường được hiểu như việc nâng cao
nhận thức cách mạng. Tuy nhiên, bản chất chính là nâng cao khả
năng biện chứng khoa học và cách mạng. Bên cạnh những chủ
chương, chính sách và đường lối của Đảng định hướng nhận thức
chính trị, người giảng viên cần nâng cao kiến thức một số mơn lý
luận chính trị như triết học, lịch sử, kinh tế chính trị,… làm nên tảng
cho lập luận, phân tích các vấn đề nảy sinh trong thực tế được lồng
trong bài giảng. Ngồi ra, giảng viên cần có tư duy sáng tạo trong
từng bài giảng, nội dung thảo luận trên lớp tạo khơng khí thảo luận
tích cực nhất có thể.

chỗ đứng trong giảng dạy đại học. Vấn đề là việc áp dụng các
phương pháp này cần phải phù hợp với mơi trường, cơ sở vật chất
phục vụ giảng dạy, nơi dung mơn học và ngay cả với đối tượng học.
Trên tất cả các vấn đề trên, với hai hướng đề xuất nâng cao chất
lượng giảng dạy trong trường đại học mà bài báo đề xuất, ln là
nền tảng và là điều kiện đủ cho việc giảng dạy trong nhà trường
khoa học, tiên tiến và sáng tạo.

134

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO