NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY
CÁC MƠN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG ĐIỀU KIỆN
HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN QUAN TÂM
Đặng Chung Kiên*

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, việc triển khai giảng dạy
các mơn lý luận chính trị tại các trường đại học là một u cầu
khách quan. Đây là các mơn học nhằm trang bị cho người học
những kiến thức cơ bản nhất về thế giới quan và phương pháp luận
khoa học; trang bị nền tảng lý luận và hệ tư tưởng tiến bộ của chủ
nghĩa Mác-Lênin. Thơng qua đó giúp người học có thể vận dụng
một cách linh hoạt vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Với
ý nghĩa đó, việc giảng dạy các mơn học này như thế nào có một vai
trò khá quan trọng. Trong giới hạn của bài viết này, tơi xin được
nêu ra một số vấn đề về đổi mới phương pháp giảng dạy các mơn lý
luận chính trị để chúng ta có thể cùng trao đổi sâu hơn.
Chúng ta biết rằng trong q trình dạy học đại học, giảng
viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy và đồng thời cũng là người
giữ vai trò chủ đạo trong q trình dạy học. Giảng viên có chức
năng, nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo và điều khiển tồn bộ các hoạt
động của sinh viên tại giảng đường, qua đó đảm bảo cho sinh viên
có thể thực hiện một cách đầy đủ và có chất lượng đối với những
u cầu đã được định ra trong giảng dạy và học tập trong mơi
trường đại học.
Để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ đó, giảng viên phải thay đổi
vai trò của người chỉ đơn thuần truyền thụ kiến thức - như giảng dạy
*

Trường ĐH Tài chính-Marketing

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

người thầy đều cần phải quan tâm. Bên cạnh đó người thầy còn phải
là tấm gương sáng tâm huyết với nghề, với sự nghiệp đào tạo của
mình. Tuy việc đổi mới phương pháp dạy - học trong bối cảnh hiện
nay là tất yếu, song có một bộ phận khơng nhỏ các thầy cơ giáo coi
đó chỉ là việc làm chiếu lệ, khơng ít người ngại đổi mới, bằng lòng
với cái mình hiện có. Họ quan niệm học tập là trách nhiệm và nghĩa
vụ của sinh viên, thầy chỉ lên lớp, giảng bài xong là hồn thành
trách nhiệm. Nhận thức về vai trò và trách nhiệm, xác định thái độ
và trách nhiệm đúng đắn về việc này là nghĩa vụ của mỗi người thầy
đứng trên bục giảng đại học.

370

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


Thứ hai: Thường xun tham gia nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu khoa học là một u cầu khơng thể thiếu đối với
giảng viên đại học. Đồng thời chính việc nghiên cứu khoa học cũng
khẳng định “tính đại học” trong giáo dục - sự khác biệt so với giáo
dục phổ thơng1. Cơng tác nghiên cứu khoa học là thành tố khơng thể
thiếu trong việc hình thành phương pháp dạy - học mới trong các
trường đại học, giúp giảng viên có thể tìm kiếm, phát hiện các vấn
đề mới và giúp sinh viên gắn học với hành, phát triển tư duy logic
và rèn luyện phương pháp luận sáng tạo. Dựa trên những định
hướng nghiên cứu lớn của từng trường, từng chun ngành mà mỗi
giảng viên phải xây dựng cho mình một hướng đề tài nghiên cứu lâu
dài, trên cơ sở đó xác định kế hoạch nghiên cứu khoa học cho từng

hiện để chuyển sang tăng cường thực hiện phương pháp thuyết trình
- giải quyết vấn đề. Đây là một phương pháp thể hiện được tính tích
cực rất cao trong việc giảng dạy các mơn học thiên về tư duy ngơn
ngữ, lý luận. Kiểu dạy học này đòi hỏi giải quyết các vấn đề trong
q trình nhận thức của sinh viên, từ đó tạo ra sự chuyển hố tích
cực trong việc nhận thức khoa học và đảm bảo q trình nhận thức
trong học tập3. Ở đây, giảng viên sẽ khéo léo đưa sinh viên vào các
tình huống có vấn đề rồi cho sinh viên tự tìm hướng đi và giải quyết
vấn đề đặt ra. Trên cơ sở phương pháp, cách thức giải quyết vấn đề
mà giảng viên trình bày, sinh viên có thể học được phương pháp tư
duy, phát hiện vấn đề, đề xuất các giả thuyết, thảo luận… để kiểm
tra các giả thiết nêu ra; từ đó có thể rút ra các kết luận hoặc sự khái
qt trong nhận thức.
Phương pháp thuyết trình theo kiểu đặt vấn đề và giải quyết
vấn đề chỉ thuần t của giảng viên cũng đã có được những hiệu
quả nhất định trong việc phát triển tư duy của sinh viên. Tuy nhiên,
nếu được thực hiện lồng ghép với việc triển khai vấn đáp, thảo luận
một cách hợp lý thì hiệu quả sẽ tăng thêm rất nhiều. Để thuận lợi
cho việc tiến hành các hoạt động trên đây, lớp học phải được bố trí
với số lượng sinh viên khơng q đơng, có micro di động - khơng
dây- để thuận lợi cho việc tiến hành đối thoại giữa giảng viên với
sinh viên cũng như giữa sinh viên với sinh viên. Bên cạnh đó, đòi
hỏi sinh viên phải mạnh dạn bộc lộ ý kiến riêng, quan điểm cá nhân
trước các vấn đề nêu ra. Nếu như trước đây, trong q trình giảng
dạy ở đại học hầu như khơng bao giờ giảng viên để cho sinh viên trả
lời câu hỏi thì ngày nay, để kích thích tư duy tích cực của sinh viên
và tăng cường mối liên hệ ngược giữa người nghe và người thuyết
trình, giảng viên có thể đặt một số câu hỏi “có vấn đề” để sinh viên
trả lời ngay tại lớp, thậm chí có thể trao đổi ngắn trong nhóm giữa
những người ngồi cạnh nhau trước khi giảng viên đưa ra câu trả lời.

đồ bài giảng thực hiện trên các phương tiện mới với sự hỗ trợ của
các phần mềm trên máy tính. Sau mỗi chương, hoặc thậm chí sau
mỗi bài giảng, giảng viên phải chỉ ra cho sinh viên được những địa
chỉ để học có thể tìm đọc được những thơng tin liên quan đến bài
giảng. Việc kiểm tra - đánh giá chất lượng học tập của sinh viên
cũng phải căn cứ và mục tiêu của mơn học để u cầu họ phải nắm
vững bản chất của vấn đề. Phương pháp dạy - học mới đòi hỏi người
thầy phải nắm vững, sử dụng thành thạo cơng cụ để hỗ trợ đắc lực
cho sinh viên đạt được mục tiêu của mơn học.
Thứ năm: Thực hiện đổi mới phương pháp thảo luận và tổ chức
seminar
Seminar là một hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở đại học,
trong đó sinh viên thảo luận các vấn đề thuộc mơn học đã tự tìm
hiểu được, đặt dưới sự hướng dẫn của giảng viên rất am hiểu về lĩnh
vực này. Nếu trong bài diễn giảng, giảng viên phải hoạt động nhiều
thì trong seminar tính năng động, tích cực của sinh viên được phát
huy. Ở đây, sinh viên được tập dượt nghiên cứu tài liệu một cách
khoa học, biết phân tích phê phán những ý kiến khác nhau trước
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

373


một chủ đề nêu ra, biết lập luận để bảo vệ ý kiến của mình trước tập
thể, có dịp suy nghĩ về một vấn đề dưới nhiều góc độ, làm nảy sinh
các thắc mắc sinh viên phải đến seminar với nhiều ý kiến mới mẻ,
với kết quả tìm đọc các tài liệu tham khảo mở rộng giáo trình chứ
khơng phải chỉ với tri thức có sẵn trong các bài giảng hoặc trong
giáo trình. Vì vậy, từ lâu người ta xem seminar là một “phòng thí
nghiệm sáng tạo”, là “vườn ươm các nhà khoa học trẻ tuổi”.

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


- Làm thay đổi được cách làm việc của sinh viên: Chủ động
nghiên cứu trước bài học, ln đối chiếu bài giảng với bài tự soạn
để bổ sung, ln liên hệ với thực tế cuộc sống và nhà trường của
mình.
- Tạo điều kiện để sinh viên được tranh luận, phát biểu chính
kiến của mình, khẳng định trước tập thể, hỗ trợ nhau trong học tập,
hạn chế những thói quen chưa tốt trong học tập và trong cuộc sống:
Lười biếng, khơng chuẩn bị gì khi đến lớp, trên lớp chỉ biết nghe và
ghi thụ động; thiếu tự tin, thiếu mạnh dạn trong tranh luận, nghiên
cứu và trong giao tiếp nói chung.
Như vậy, việc nâng cao chất lượng giảng dạy các mơn lý
luận chính trị vừa là nhu cầu thực tiễn vừa là động lực phát triển
giáo dục đại học. Nó đòi hỏi mỗi giảng viên phải tự nhận thức được
vai trò và trách nhiệm của mình, tích cực tham gia vào các q trình
đổi mới. Đây có thể được xem là nghĩa vụ, trách nhiệm và cũng
chính là lương tâm của của mỗi giảng viên trước những thách thức
to lớn trong cơng cuộc xây dựng, hội nhập và phát triển của đất
nước hiện nay./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng, Giáo dục Việt Nam hướng
tới tương lai vấn đề và giải pháp, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, 2004.
2.
Nguyễn Nghĩa Dán, Vì năng lực tự học sáng tạo của học sinh,
Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 2/1998.
3.