ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===========

TRƢƠNG THỊ HIỀN

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ
HỌC SINH BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG
(Nghiên cứu trƣờng hợp tại thị xã Phúc Yên – tỉnh Vĩnh Phúc)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội năm 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===========

TRƢƠNG THỊ HIỀN

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ
HỌC SINH BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG
( Nghiên cứu trƣờng hợp tại thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc)
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. Mai Thị Kim Thanh


công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong
Luận văn là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kỳ công trình khoa học
nào.
Học viên

Trƣơng Thị Hiền


MỤC LỤC
PHẦN I: MỞ ĐẦU .................................................................................. 6
1.1. LÝ DO LỰA CHON ĐỂ TÀI ................................................................... 6
2.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ................................................. 7
2.1.1. Nghiên cứu bạo lực học đường trên thế giới ........................................ 7
2.1.2. Nghiên cứu bạo lực học đường ở Việt Nam ........................................ 10
3.1. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨUERROR!

BOOKMARK

NOT

DEFINED.

3.1.1. Ý nghĩa lý luận ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Ý nghĩa thực tiễn ................................... Error! Bookmark not defined.
4.1. ĐỐI TƢỢNG, KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨUERROR! BOOKMARK

NOT

DEFINED.


1.1.2. Các lý thuyết liên quan......................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.1. Thuyết vai trò ................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.2. Thuyết hệ thống - sinh thái ............... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3. Thuyế t nhu cầ u ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2.4. Lý thuyết xung đột xã hội ................. Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Một số đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Trung học cơ sở và Trung
học phổ thông ................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.3.1. Đặc điểm giải phẫu sinh lý .............. Error! Bookmark not defined.
1.1.3.2. Một số đặc điểm tâm lý .................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3.3. Đặc điểm về tình cảm ....................... Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Cơ sở pháp lý của công tác phòng chống bạo lực học đường tại Việt
Nam ................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN....................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
1.2.1. Những nỗ lực trong việc hỗ trợ học sinh bị bạo lực học đường trong
trường phổ thông hiện nay ............................ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu....... Error! Bookmark not defined.
1.2.2.1. Vài nét về điều kiện kinh tế xã hội tại thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2.2. Một vài nét về các trường phổ thông thông trên địa bàn nghiên cứu
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2


CHƢƠNG 2. NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC HỖ
TRỢ HỌC SINH BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNGERROR!

BOOKMARK

NOT DEFINED.
2.1. THỰC TRẠNG BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG TẠI CÁC TRƢỜNG PHỔ



2.2.3. Nâng cao vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hoạt động hỗ
trợ học sinh bị bạo lực học đường................. Error! Bookmark not defined.
PHẦN 3. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ..... ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED.
KẾT LUẬN ............................ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
KHUYẾN NGHỊ ....................ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................... 11

4


DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
CTXH

Công tác xã hội

CHXHCN

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

ĐH KHXH & NV

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

ĐHQGHN

Đại học Quốc gia Hà Nội

Bảng 2.3. Các hình thức hỗ trợ cho học sinh bị bạo lực học đƣờng ............... 80
Bảng 2.4. Thời gian làm công tác kiêm nhiệm của nhân viên CTXH ........... 89
Bảng 2.5. Giải pháp nâng cao vai trò của nhân viên CTXH trong hỗ trợ học
sinh bị bạo lực học đƣờng ............................................................................... 92

DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Tháp nhu cầu của Maslow ................................................................. 30

DANH MỤC BIỂU
Biểu 1. Hành động của học sinh khi chứng kiến bạo lực học đƣờng ............. 54
Biểu 2. Các hoạt động phòng ngừa bạo lực học đƣờng ................................. 73
Biểu 3. Đánh giá của nhân viên CTXH về hình thức hỗ trợ HS bị bạo lực học
đƣờng............................................................................................................... 87

6


PHẦN I
MỞ ĐẦU
1.1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong những năm gần đây, tình trạng bạo lực trong học đƣờng đang
diễn ra mạnh mẽ và có chiều hƣớng gia tăng cả về số lƣợng, hình thức, tính
chất. Theo thống kê trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu em trai và 4 triệu em gái
có liên quan trực tiếp đến bạo lực học đƣờng. Trên thực tế, con số này đang
ngày càng tăng lên và bạo hành trƣờng học đang dần trở thành vấn đề chung
của giáo dục quốc tế.
Ở Việt Nam theo số liệu đƣợc đƣa ra tại "Hội thảo giải pháp phòng
ngừa từ xa và ngăn chặn tình trạng học sinh đánh nhau" do Bộ Giáo dục và
Đào tạo tổ chức ngày 28/07/2010 thì trong khoảng thời gian từ năm 2009 đến
ngày diễn ra hội thảo, các trƣờng trên toàn quốc đã xử lý kỷ luật, khiển trách

ngăn chặn bạo lực trong trƣờng học, tiến tới xây dựng môi trƣờng học tập lành
mạnh, an toàn, thân thiện. Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, chƣa có các
nghiên cứu đề cập đến vai trò của các nhân viên CTXH trong hỗ trợ học sinh
bị bạo lực học đƣờng, đặc biệt là trên địa bàn thị xã Phúc Yên- tỉnh Vĩnh
Phúc. Những vấn đề trên đã gợi mở trong tôi hƣớng nghiên cứu đề tài“ Vai trò
của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ học sinh bị bạo lực học đường” (
Nghiên cứu trường hợp tại thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc.)
2.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1.1. Nghiên cứu bạo lực học đường trên thế giới
Bạo lực học đƣờng là một vấn nạn chung, xảy ra ở hầu khắp các quốc
gia trên thế giới. Đây cũng là chủ đề mà nhiều nƣớc trên thế giới đang nghiên
cứu để ngăn chặn.
* Nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đƣờng:
Năm 2012 một cuộc khảo sát trên quy mô lớn của Trung tâm kiểm soát
và phòng ngừa bệnh tật (CDC) tại Mỹ có tên “Hiểu biết về bạo lực học
đường” (Underdtanding school vilolence). Nghiên cứu đã đƣa ra những con số
8


thống kê về tình trạng môi trƣờng học đƣờng với những hành vi đe dọa, hành
vi bạo lực gây tử vong và không gây tử vong. Cụ thể có 5,9% học sinh mang
theo một loại vũ khí (nhƣ súng, dao) vào trƣờng học trong 30 ngày trƣớc thời
điểm điều tra. Tỷ lệ này ở nam lớn gấp ba lần nữ. Trong 12 tháng trƣớc cuộc
điều tra, 7,8% học sinh trung học đƣợc thông báo bị đe dọa hay bị thƣơng tích
bằng một loại vũ khí trong trƣờng học ít nhất một lần, với tỷ lệ nam cao gấp
hai lần nữ. Trong 12 tháng trƣớc cuộc điều tra, 12,4% học sinh từng tham gia
vào một vụ đánh nhau tại trƣờng ít nhất một lần. Tỷ lệ này ở nam cũng cao
gấp hai lần nữ. Trong 30 ngày trƣớc cuộc điều tra, 5,5% học sinh đƣợc cảnh
báo những nguy cơ không an toàn nên họ đã không tới trƣờng ít nhất một
ngày. Các tỷ lệ này ở nam và nữ xấp xỉ bằng nhau. [50]

tài: “Bắt nạt trường học trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ: thể chất, bằng lời
nói, quan hệ, và trên Internet” đã nghiên cứu 4 hình thức trong hành vi bắt nạt
trƣờng học ở nhóm thanh thiếu niên Mỹ và mối liên quan với các đặc điểm về
mặt nhân học xã hội, hỗ trợ của cha mẹ và bạn bè. Qua nghiên cứu cho thấy tỉ
lệ tƣơng ứng của việc bắt nạt ngƣời khác và bị bắt nạt ở trƣờng ít nhất 1 lần
trong 2 tháng qua là 20,8% về mặt vật chất, 53,6% về lời nói, 51,4% về mặt xã
hội, hoặc 13,6% bằng điện tử. Các học sinh nam thƣờng liên quan đến các
hành vi bắt nạt về thể chất hoặc bằng lời nói, trong khi các nữ sinh lại có nguy
cơ liên quan đến việc bắt nạt dựa trên các mối quan hệ. Những ngƣời Mỹ gốc
Phi liên có liên quan đến các hành vi bắt nạt (về thể chất, bằng lời nói, hoặc
qua mạng) nhƣng lại ít bị trở thành nạn nhân (về lời nói hoặc các mối quan
hệ). Việc hỗ trợ của cha mẹ ít có sự liên quan đến việc thực hiện các hình thức
bắt nạt. Bạn bè có liên quan nhiều hơn đến hành vi bắt nạt về thể chất, bằng
lời nói, và quan hệ nhƣng không liên quan đến hành vi bắt nạt trên mạng.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc hỗ trợ của cha mẹ có thể giúp trẻ chống lại
đƣợc các hình thức bắt nạn không đáng có. [31]
Theo các chuyên gia về phòng chống bắt nạt trong học đƣờng, để đấu
tranh hiệu quả với nạn này, vấn đề quan trọng nhất là phải chỉ ra cho các em
10


học sinh nhận thấy rằng việc bắt nạt ngƣời khác là hành vi không thể chấp
nhận đƣợc, và động viện những em khác chống lại hành động không hay này.
Ngành giáo dục cần phải tiếp tục đƣa ra những biện pháp can thiệp để ngăn
chặn tình trạng bạo lực và ức hiếp giữa các học sinh. Nếu để các em đơn độc
đối phó thì tình trạng có thể trở nên tồi tệ hơn. Các biện pháp can thiệp thƣờng
có hiệu quả nhất khi đƣợc phối hợp toàn diện, giữa giáo viên, ban giám hiệu
nhà trƣờng, những ngƣời bảo vệ nhà trƣờng và các bậc phụ huynh.
2.1.2. Nghiên cứu bạo lực học đường ở Việt Nam
Ở Việt Nam trong vòng khoảng 10 năm trở lại đây, đã có nhiều nghiên

Quyết định phê duyệt Kế hoạch tổng thể thực hiện Đề án phát triển nghề công
tác xã hội giai đoạn 2010 – 2015.
4. Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2013, UBND thị xã Phúc Yên - tỉnh
Vĩnh Phúc, năm 2013.
5. Báo cáo tổng kết năm học 2012- 2013 (2013), Sở GD & ĐT tỉnh Vĩnh
Phúc.
6. Chính phủ (2010), Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 của
Thủ tƣớng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án "Phát triển nghề công tác xã
hội giai đoạn 2010- 2020".
7. Phạm Tất Dong – Lê Ngọc Hùng (1997), Xã hội học đại cƣơng, NXB
ĐHQG Hà Nội.
8. Đại từ điển Tiếng Việt, 1998, NXB Văn hóa Thông tin.
9. Giáo trình “CTXH trợ giúp học sinh, sinh viên hòa nhập cộng
đồng”(2011), Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.
10. Lƣu Song Hà, Nguyễn Thị Phƣơng Hoa (2003), “Hành vi sai lệch chuẩn
mực xã hội, Hà Nội.
11. Nguyễn Kế Hào - Nguyễn Quang Uẩn (2004), “Tâm lý học lứa tuổi và tâm
lý sư phạm”, NXB ĐHSP.

12


12. “ Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam- nền tảng chính trị, pháp lý cho
công cuộc đổi mới toàn diện đất nước trong thời kỳ mới” (2014), Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp.
13. Vũ Văn Hiệu (2013), “Đánh giá hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi không nơi
nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi tại trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn Hà Nội”,
Luận văn Thạc sỹ Công tác xã hội.
14. Phan Mai Hƣơng, Viện Tâm lý học, “Thực trạng bạo lực học đường hiện
nay”( 2009), kỳ yếu hội thảo quốc tế tại Hà Nội.

thế - Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn ở Việt Nam”, NXB ĐHSP, Đại học Sƣ
phạm Hà Nội.
25. Nguyễn Văn Tƣờng, “Tâm lý học nhận thức” (2010), Trung tâm Nghiên
cứu tâm lý trẻ em.
26. Võ Thị Hoàng Yến, “Công việc của nhân viên Công tác xã hội học
đường” (24/5/2011), Mạng Công tác xã hội Việt Nam (VNSW).
27. David Dupper (2002), School Social Work: Skills and Interventions for
Effective Practice, John Wiley & Sons, INC.
28. David Baker và Gerald Letendre (2010), “Khác biệt quốc gia – Đồng
dạng toàn cầu”.
29. Glew MG (2005), “Bắt nạn, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở
trường tiểu học”, Mỹ.
30. LiangH và cộng sự (2007), “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học
sinh trung học Nam Phi”, Nghiên cứu ở 72 trƣờng học ở Cape và Durban,
Nam Phi.
31. WangJ (2009), “Bắt nạt trường học trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ: thể
chất, bằng lời nói, quan hệ, và trên Internet”, Mỹ.
Tài liệu trên Internet
32. Mai Anh (2010), “Bắt nạt trƣờng học”, http://sharevn.org, 22/11/2011
33.

“Bạo

lực

học

đường

–

http://www.baomoi.com
40. Phạm Xuân Cần (2011), “Xung đột và thể chế hóa xung đột”.
http://www.faxuca.com/2011/10/normal-0-false-false-false-en-us
none_6565.html
41. Để giảm tình trạng “bạo lực học đƣờng”: Tăng cƣờng giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh
http://www.baobinhduong.org.vn
42. “Mổ xẻ” nguyên nhân khiến bạo lực học đƣờng tràn lan
http://dantri.com.vn
43. Nghiên cứu về Bạo lực học đƣờng
http//vicongdong.vn
44. Nguyên nhân bạo lực học đƣờng
http://www.baomoi.vn
45. Oilchange (2009), “Bạo lực học là gì”, http://www.nssc1.org,
46. Phòng chống bạo lực học đƣờng: triển khai nhiều giải pháp đồng bộ.
http://www.giaoduc.edu.vn

15


47. Quỳnh Trang (2010), “Nạn bắt nạt học đƣờng leo thang ở
Mỹ”, http://ione.net,20/12/2011)
48. Thực trạng bạo lực trong học đƣờng
http://cao.congan.com.vn
49. Role of social worker in Public schools by Anna Green.
http://www.ehow.com/facts_5179307_role-social-worker-public- schools.html
50. Underdtanding sschool vilolence-Centers for Disease Control and
Prevention, www.cdc.gov/violenceprevention
51. What is a school social Worker? By Nannette Richford
http://www.ehow.com/about_4612056_what-school-social-worker.html