ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------

PHẠM VĂN HOÀNG

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG, HIỆN TRẠNG
VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
HUYỆN MAI CHÂU, TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------

PHẠM VĂN HOÀNG

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG, HIỆN TRẠNG
VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
HUYỆN MAI CHÂU, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành:
Mã số:

Quản lý tài nguyên và môi trƣờng
60850101



MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH
DANH MỤC BẢNG
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết .......................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................1
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ...........................................................................................2
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................2
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .............................................................2
6. Cấu trúc luận văn .................................................................................................2
Chƣơng 1. CƠ SỞ KHOA HỌC NGHIÊN CỨU DU LỊCH SINH THÁI ...........3
1.1. TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI ......................................................3
1.1.1. Lịch sử nghiên cứu du lịch sinh thái ..........................................................3
1.1.2. Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái ............. Error! Bookmark not defined.
1.2. QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU, PHƢƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH
NGHIÊN CỨU ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Quan điểm nghiên cứu ............................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Quy trình nghiên cứu ................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG DU LỊCH SINH THÁI HUYỆN MAI
CHÂU TỈNH HÒA BÌNH .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. CÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN ....................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Vị trí địa lý ............................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Địa chất..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Địa hình .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Khí hậu ..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.5. Thủy văn ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.6. Thảm thực vật (các khu bảo tồn và VQG)Error! Bookmark not defined.



not

3.1.4. Vai trò và mối quan hệ giữa du lịch và cộng đồng địa phƣơng ....... Error!
Bookmark not defined.
3.1.5. Những vấn đề môi trƣờng xã hội phát sinhError!
defined.

Bookmark

not

3.1.6. Tồn tại và thách thức với du lịch Mai ChâuError!
defined.

Bookmark

not

3.2. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN DLST HUYỆN MAI CHÂU ............... Error!
Bookmark not defined.

1


3.2.1. Xác định sức chứa cho điểm, tuyến du lịchError!
defined.
3.2.2. Cơ sở định hƣớng phát triển du lịch sinh tháiError!
defined.


Hình 2. 9. Nhà truyền thống ngƣời Thái - bản Lác ... Error! Bookmark not defined.
Hình 2. 10. Lễ hội Xên Bản, Xên Mƣờng ở Mai ChâuError!

Bookmark

not

defined.
Hình 2. 11. Đặc sản ẩm thực Mai Châu .................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2. 12. Đặc sản lợn nƣớng và cơm Lam ............ Error! Bookmark not defined.
Hình 2. 13. Bản đồ tài nguyên du lịch huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình ................47*
Hình 3. 1. Sự thay đổi số lƣợng khách du lịch tới Mai Châu giai đoạn 2011 - 2013
...........................................................................................Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 2. Doanh thu từ hoạt động du lịch của Mai Châu giai đoạn 2011 - 2013
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 3. Bản đồ hiện trạng du lịch huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình ...................66*
Hình 3. 4. Thay đổi lối sống - văn hóa ...................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 5. Thƣơng mại hóa sản phẩm lƣu niệm ...... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 6. Thay đổi kinh tế - văn hóa bản địa ........... Error! Bookmark not defined.


Hình 3. 7. Sự thay đồi thái độ của dân địa phƣơng đối với du lịchError! Bookmark
not defined.
Hình 3. 8. Bản đồ định hƣớng phát triển du lịch sinh thái huyện Mai Châu, tỉnh Hòa
Bình .........................................................................................................................30*

1


DANH MỤC BẢNG

Bookmark not defined.
Bảng 3. 7. Nguồn thông tin khách biết về Mai Châu Error! Bookmark not defined.
Bảng 3. 8. Đánh giá về mức độ hấp dẫn của du lịch Mai Châu thông qua ý kiến
khách du lịch ............................................................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 3. 9. Sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng với hoạt động du lịch huyện Mai
Châu năm 2014 ......................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3. 10. Tuyến du lịch qua Mai Châu có ý nghĩa quốc tế, liên vùng, nội vùng
................................................................................... Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết
Du lịch sinh thái (DLST) là một loại hình du lịch hƣớng tới sự phát triển bền
vững thông qua việc làm giảm sức ép tới các nguồn lợi tự nhiên phục vụ nhu cầu du
khách và nhân dân địa phƣơng khi tham gia vào các hoạt động du lịch. Điểm đặc biệt của
loại hình du lịch này là chú trọng vào các dạng tài nguyên và nguồn lực địa phƣơng, chú
trọng tới hoạt động bảo tồn và đảm bảo phát triển cộng đồng dân cƣ địa phƣơng.
Huyện Mai Châu là một huyện thuộc vùng ở phía Tây Bắc của tỉnh Hòa Bình
từ lâu đã nổi tiếng với các điểm du lịch thiên nhiên nổi tiếng nhƣ bản Lác, bản Văn,
bản Pom Coọng, bản Mông, núi Xà Lĩnh,... Ngoài ra đây còn là mảnh đất hội tụ,
giao lƣu của nhiều dân tộc anh em, vùng đa số là ngƣời dân tộc Thái xen lẫn với 2
xã ngƣời H.Mông. Mỗi dân tộc có bản sắc, phong tục tập quán riêng góp phần tạo
nên sự đa dạng phong phú cho nền văn hóa Việt Nam. Với những đặc thù về địa lý
và truyền thống sẵn có, nhân dân huyện Mai Châu đã và đang phát huy, giữ gìn bản
sắc văn hóa dân tộc đồng thời thúc đẩy tiềm năng du lịch đặc biệt là du lịch sinh
thái nhằm giới thiệu tới bạn bè bốn phƣơng những nét tinh túy nơi đây. Cụ thể
huyện Mai Châu đã xây dựng và nhân rộng mô hình các bản du lịch sinh thái: bản
Văn, Pom Coọng, Lác, Nhót, Nà Phòn và xã Hang Kia, Pà Cò.
Với giá trị du lịch sinh thái đặc sắc, huyện Mai Châu hứa hẹn sự phát triển
mạnh mẽ trong tƣơng lai. Tuy nhiên, do phát triển du lịch một cách nhanh nhƣng

Đánh giá tiềm năng và thực trạng du lịch sinh thái tại Mai Châu từ đó đề xuất
phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển DLST của địa phƣơng.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan hoạch định
chính sách phát triển du lịch, đặc biệt phát triển du lịch sinh thái ở huyện Mai Châu,
tỉnh Hòa Bình và dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có cấu
trúc gồm 03 chƣơng:
Chƣơng 1: Cở sở khoa học nghiên cứu du lịch sinh thái.
Chƣơng 2: Đánh giá tiềm năng du lịch sinh thái huyện Mai Châu.
Chƣơng 3: Đánh giá hiện trạng du lịch và định hƣớng phát triển du lịch sinh
thái huyện Mai Châu.

2


Chƣơng 1. CƠ SỞ KHOA HỌC NGHIÊN CỨU DU LỊCH SINH THÁI
1.1. TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI
1.1.1. Lịch sử nghiên cứu du lịch sinh thái
a. Trên thế giới
Du lịch sinh thái là một loại hình có lịch sử khá lâu đời, song hành với các
dạng thức du lịch khác. Hình thức sơ khai của DLST là những hoạt động du lịch gắn
liền với thiên nhiên [25], đƣợc miêu tả qua các chuyến thám hiểm của Herodorus,
Aristotle, Marco Polo, Ibn Batuta.... Trải qua một giai đoạn dài không đƣợc nghiên
cứu và tìm hiểu trong thời kỳ trung cổ, du lịch và các hình thức du lịch gắn với thiên
nhiên đƣợc quan tâm trở lại thông qua nhu cầu của con ngƣời và các dự án gắn liền
với phát triển du lịch trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp. Tuy nhiên, trong giai
đoạn này thì du lịch biển và du lịch núi là hai trào lƣu chính của loại hình du lịch gắn
với thiên nhiên. Với loại hình du lịch gắn với mục tiêu bảo vệ môi trƣờng và đảm bảo
tính chất ban đầu của tự nhiên thì chƣa đƣợc đề cập tới trong thời kỳ này.

giới (WWF)... Sở dĩ có đƣợc mối quan tâm đó một phần là nhờ nỗ lực bảo vệ môi
trƣờng đƣợc Liên Hợp Quốc đề ra trong Hội nghị về môi trƣờng sống của con
ngƣời tại Stockholm-1972 (Thụy Điển) và Hội nghị Thƣợng đỉnh Trái đất tại Rio
De Janero-1992 (Brazil).
Craig-Smith & French “Learning to Live with tourism” (1994); Shaw &
Williams “Critial Issues in Tourism” (1994); Pagdin “Assessing Tourism impact in
the third world: A Nepal Case Study, Progress in Planning” (1995); Shah
“Economic of Third World National parks: Issues of Tourism and Environment
management” (1995); Simpson&Wall “Enviroment Impact Assessment for tourism:
a discussion and an Indonesian Example” & “Contempotary Issues in tourism
development” (1999)... Các tác giả này, với các nghiên cứu của mình, đều đi đến
thống nhất là cần có một loại hình du lịch nhạy cảm và có trách nhiệm với môi
trƣờng, đó chính là DLST.

4


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Phạm Quang Anh (1996), Phân tích cấu trúc sinh thái cảnh quan ứng dụng
định hướng tổ chức du lịch xanh ở Việt Nam, Luận án PTS Địa lý - Địa chất,
Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội, Hà Nội, 150 tr.
2. Lê Huy Bá (2006), Du lịch sinh thái, Nxb. Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội.
3. Ban Quản lý KBTTN Hang Kia - Pà Cò (2013), Báo cáo dự án phát triển
KBTTN Hang Kia – Pà Cò huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình.
4. Đề án phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với xây dựng nông thôn mới
huyện Mai Châu giai đoạn 2011-2015 số 950/ĐA-UBND ngày 16 tháng 12
năm 2011 của UBND huyện Mai Châu.
5. Lê Văn Khoa (1997), Môi trường và Phát triển bền vững ở miền núi, Nxb.
Giáo dục, Hà Nội.

Hòa Bình, Nxb Chính trị Quốc gia 2005.
18. Trần Đức Thanh (2008), Nhập môn khoa học du lịch, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội.
19. UBND huyện Mai Châu (2011), Báo cáo kinh tế - xã hội huyện Mai Châu,
tỉnh Hòa Bình năm 2011, tỉnh Hòa Bình.
20. UBND huyện Mai Châu (2012), Báo cáo kinh tế - xã hội huyện Mai Châu,
tỉnh Hòa Bình năm 2012, tỉnh Hòa Bình.
21. UBND huyện Mai Châu (2013), Báo cáo kinh tế - xã hội huyện Mai Châu
năm 2013, tỉnh Hòa Bình.
22. UBND huyện Mai Châu (2014), Báo cáo kinh tế - xã hội huyện Mai Châu 6
tháng đầu năm 2014, tỉnh Hòa Bình.
23. UBND huyện Mai Châu, Đề án phát triển du lịch cộng đồng gắn với bền
vững với môi trường, huyện Mai Châu.

6


Tiếng Anh
24. Bramwell B., B. Lane, S. McCabe, J. Mosedale, C. Scarles (2008), "Research
perspectives on responsible tourism", Journal of Sustainable Tourism, 16 (3).
25. Buckley R. (2009), Ecotourism: Principles and practices, Cambridge
University Press, Cambridge.
26. Campbell, W. Bruce, López Ortíz, Silvia (Eds.) 2012, “Integrating
griculture, Conservation and Ecotourism: Societal Influences Chun-Che
Huang, Wen-Yau Liang, Tzu-Liang (Bill) Tseng, Ruo-Yin Wong, “A rough
set-based corporate memory for the case of ecotourism”.
27. Diamantis D. (2004), Ecotourism: Management and assessment, Thomson.
28. Dorobantu M. R. (2012), "Considerations about ecotourism and naturebased tourism - realities and perspectives", International Journal of Academic
Research in Economics and Management Sciences, 1 (5), 215-221.
29. Drumm, A. Moore, Nature C. (2002), Ecotourism development - A manual