LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới:
PGS.TS Mai Quỳnh Nam, người thầy đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt cho
tôi những kiến thức cơ bản cũng như đóng góp những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn
thành bản Luận văn này.
Các thầy, cô giáo trong khoa Xã hội học đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi
có thể tham gia học tập và hoàn thành tốt Luận văn Thạc sỹ.
Ban lãnh đạo Văn phòng Ban chỉ đạo 33, Bộ Tài Nguyên môi trường đã
đồng ý cho tôi sử dụng số liệu của cuộc Điều tra, khảo sát và đánh giá thực trạng
kinh tế - xã hội và môi trường tại các điểm nóng về nhiễm chất độc hóa
học/Dioxin. Đề xuất giải pháp khắc phục làm cơ sở nghiên cứu cho Luận văn.
TS. Bác sỹ Vũ Chiến Thắng, Phó Chánh văn phòng Ban chỉ đạo 33, Tổng
biên tập Tạp chí Độc học; TS. Vũ Anh, Hội Y tế công cộng; Bác sỹ Trần Hữu Hậu,
trưởng phòng Y tế thành phố Biên Hòa và người dân ở phường Trung Dũng và
phường Tân Phong đã cung cấp thông tin, số liệu trong quá trình thực hiện Luận
văn.
Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp và những người đã luôn quan tâm, động viên, khích lệ, tạo điều kiện, giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận văn này.
Hà nội, ngày

tháng

năm 2014

Học viên

Nguyễn Thị Hồng Hạnh


MỤC LỤC

1.2 Lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
1.3 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ............. Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Thành phố Biên Hòa ...................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Phường Trung Dũng ...................... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Phường Tân Phong ....................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG NHIỄM CHẤT ĐỘC HÓA HỌC VÀ HOẠT
ĐỘNG TRUYỀN THÔNG VỀ CHẤT ĐỘC HÓA HỌC/DIOXIN TẠI BIÊN
HÒA................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1 Thực trạng ô nhiễm môi trƣờng ......... Error! Bookmark not defined.
2.2 Số lƣợng nạn nhân chất độc hóa học/dioxin..... Error! Bookmark not
defined.
2.3 Hoạt động truyền thông chất độc hóa học/dioxinError! Bookmark not
defined.
2.3.1 Hoạt động truyền thông về chất độc hóa học/dioxin qua các phương
tiện truyền thông đại chúng. ................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Hoạt động truyền thông trực tiếp về chất độc hóa học/dioxinError!
Bookmark not defined.
2.3.3 Nội dung thông điệp người dân thường được nhận liên quan chất độc
hóa học/dioxin.......................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. ĐÁNH GIÁ CỦA NGƢỜI DÂN VỀ VẤN ĐỀ NHIỄM CHẤT ĐỘC
HÓA HỌC/DIOXIN TẠI BIÊN HÒA ........ Error! Bookmark not defined.
3.1 Đánh giá của ngƣời dân về thực trạng nhiễm chất độc hóa học/dioxin
...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2 Dƣ luận xã hội của ngƣời dân về các con đƣờng phơi nhiễm dioxin trong
môi trƣờng vào cơ thể con ngƣời .............. Error! Bookmark not defined.
3.3 Dƣ luận xã hội về ảnh hƣởng của chất độc hóa học/Dioxin đời với đời
sống của nạn nhân chất độc da cam ......... Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Đời sống vật chất của nạn nhân chất độc da camError! Bookmark not
defined.
3.3.2 Đời sống tinh thần của nạn nhân chất độc da camError! Bookmark


Kiến thức, thái độ và thực hành

NNCDDC:

Nạn nhân chất độc da cam

TCDD:

2,3,7,8 – Tetrachlorodibenzo-dioxin

TEQ:

Nồng độ độc dioxin tương đương tổng số (Total dioxin
toxic equeivalence) (tính độc hại tổng thể của một hỗn
hợp được tính tương đương được quy cho TCDD nguyên
chất)

UNDP:

Chương trình phát triển liên hợp quốc

Ủy ban 10-80:

Ủy ban quốc gia điều tra các hậu quả chiến tranh hóa học
của Mỹ ở Việt Nam.


DANH MỤC HÌNH, BẢNG, BIỂU, HỘP
DANH MỤC HÌNH


68

nạn nhân chất độc dioxin
Bảng 3.2: Đánh giá của ngƣời dân về các hoạt động hỗ trợ

69

cụ thể
DANH MỤC BIỂU
Biểu 2.1: Số liệu nạn nhân chất độc màu da cam theo báo cáo

40

tại hai phƣờng Tân Phong và Trung Dũng và số nạn nhân
của mẫu nghiên cứu
Biểu 2.2: Nhận thông tin về dioxin qua các phƣơng tiện

43

thông tin đại chúng
Biểu 2.3: Bàn bạc dioxin tại các cuộc họp tổ dân phố

46

Biểu 3.1: Đánh giá của ngƣời dân về việc nhiễm dioxin tại địa

50

bàn sinh sống

Biểu 3.8: Đánh giá của ngƣời dân về các giải pháp nhằm

72

nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nạn nhân chất độc dioxin
DANH MỤC HỘP
Hộp 3.1: Nạn nhân chất độc da cam gặp khó khăn trong việc
đề xuất đƣợc hƣởng trợ cấp

63


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Chiến dịch dùng hóa chất trong chiến tranh ở Việt Nam của quân đội Mỹ là
một cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất thế giới. Từ năm 1961 đến năm 1971, quân
đội Mỹ đã sử dụng gần 80 triệu lít chất độc hóa học ở miền nam Việt Nam. Những
chất độc hóa học đó bao gồm chất da cam, chất xanh da trời (chứa cyanide để hủy
diệt các cánh đồng lúa), chất xanh lá cây, chất trắng, chất tím, chất hồng tùy thuộc
vào loại sinh vật mà nó được chế tạo để hủy diệt. Trong đó, độc hại nhất là chất
độc da cam/dioxin (2,3,7,8 – TCDD). Theo Stellman (2003) và NAS (2003) tổng
số lượng Dioxin mà Việt Nam phải hứng chịu là 366 kg và số người bị phơi nhiễm
trong khoảng thời gian chiến tranh vào khoảng 2,1 – 4,8 triệu người.
Sân bay Biên Hòa là một căn cứ chính của chiến dịch Ranch Hand tại miền
Nam Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây cho thấy mức độ ô nhiễm dioxin tại
Biên Hòa là rất cao (Dự án Z1, Bộ Quốc Phòng, Công ty Hatfield và Ban 10-80,
2007). Tại các khu vực trước đây là bồn chứa, chất đôc hóa học/dioxin đã thấm sâu
vào đất và có khả năng ảnh hưởng đến mạch nước ngầm. Từ khu vực bồn chứa,
việc nạp chất độc lên máy bay và việc rửa máy bay sau khu phun rảỉ, chất độc hóa
học/dioxin đã lan tỏa ra xung quanh theo địa hình và dòng nước chảy, gây ô nhiễm

người dân của các khu vực bị ảnh hưởng CĐHH/dioxin nói chung và người dân
thành phố Biên Hòa nói riêng về tác hại và cách phòng tránh phơi nhiễm
CĐHH/dioxin còn rất hạn chế. Cho tới thời điểm này, tại sân bay Biên Hòa phát
hiện thêm nhiều điểm ô nhiễm mới với mức độ ô nhiễm vượt cao hơn gấp nhiều
lần tiêu chuẩn cho phép. Việc ngăn chặn lan tỏa dioxin tại sân bay Biên Hòa ra môi
trường xung quanh vẫn chưa được xử lý triệt để, do đó nghiên cứu về đánh giá của
người dân thành phố Biên Hòa về CĐHH/dioxin trở nên đặc biệt cấp thiết. Xuất
phát từ nhu cầu đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu Dư luận xã hội về vấn đề


nhiễm chất độc hóa học tại thành phố Biên Hòa (Nghiên cứu trường hợp tại
phường Trung Dũng và phường Tân Phong) để tìm hiểu đánh giá của người dân
mức độ ô nhiễm, con đường phơi nhiễm dioxin và về đời sống của nạn nhân chất
độc màu da cam. Thông qua hệ thống chức năng của dư luận xã hội, các kết quả
nghiên cứu có thể là những gợi ý hữu ích trong việc nâng cao nhận thức của người
dân về tình trạng nhiễm CĐHH/dioxin tại Biên Hòa.
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chiến dịch rải chất diệt cỏ của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam (Chiến dịch
Rank Hand) là cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất, quy mô nhất và kéo dài nhất
trong lịch sử. Việt Nam đã phải hứng chịu một khối lượng dioxin khổng lồ trong
một thời gian dài, liên tục, do đó Việt Nam phải gánh chịu hậu quả nặng nề về môi
trường và sức khỏe con người sau chiến tranh. Cố GS.Tôn Thất Tùng là nhà khoa
học đầu tiên ở Việt Nam nêu lên vấn đề tác hại lâu dài của chất dioxin đối với sức
khỏe của nhân dân. Năm 1970, giáo sư Tôn Thất Tùng cùng với một phái đoàn
khoa học của Việt tham dự hội nghị Orsay- Paris đã tố cáo chất độc hóa học,
dioxin đã gây ra ung thư, đột biến gen dẫn tới dị tật bấm sinh và các tai biến sinh
sản. [21]
Các nghiên cứu về vấn đề ô nhiễm dioxin ở miền Nam Việt Nam đã được
thực hiện từ những năm đầu 70 của thế kỷ 20 (Papke và cs, 2003) bắt đầu từ các
nghiên cứu của Baughman và Meselson trong các năm 1973 -1974. Họ là người


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Sách và tƣ liệu
1. Dương Thị Vân Anh (2012), Nghiên cứu tính hình khắc phục hậu quả chất
độc hóa học đối với con người tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng trị - Luận văn
cao học Việt Nam học. Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học
Quốc Gia Hà Nội.
2. Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội. Ban điều tra hậu quả chiến tranh, đề
tài cấp bộ (1998), Thực trạng đời sống nạn nhân chiến tranh bị nhiễm chất
độc hóa học ở các vùng trọng điểm.
3. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo 33 (2008), Báo cáo kết quả thực
hiện nhiệm vụ: Điều tra, Khảo sát và đánh giá thực trạng kinh tế - xã hội và
môi trường tại các điểm nóng về nhiễm chất độc hóa học/Dioxin. Đề xuất
giải pháp khắc phục.
4. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo 33 (2011), Báo cáo tổng thể về
tính hình ô nhiễm Dioxi tại 3 điểm nóng sân bay Biên Hòa, Đà Nẵng và Phù
Cát, Hà Nội.
5. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo 33 và công ty Hatfield (2011),
Đánh giá mức độ ô nhiễm dioxin trong môi trường và sức khỏe con người
tại sân bay Biên Hòa và vùng phụ cận” do Quỹ Ford sáng kiến đặc biệt về
chất độc da cam/Dioxin tài trợ.
6. Bộ Tài Nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo 33 và Cơ quan phát triển Cộng
hòa Séc (2014), Hỗ trợ khác phục hậu quả chất da cam/dioxin tại Việt Nam
– Báo cáo kết quả nghiệm thu.
7. Bộ Tài Nguyên và Môi trường, GEF, UNDP(2014), Báo cáo đánh giá thực
trạng ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên hòa – Những việc cần làm, Dự án “Xử
lý ô nhiễm môi trường tại các điểm nóng ô nhiễm nặng dioxin ở Việt Nam.


8. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Hỏi và đáp về Chất độc da cam/Dioxin do

20. Nguyễn Hữu Thụ (chủ biên) (2012), Tổn thương tâm lý ở nạn nhân bị
nhiễm chất độc hóa học/dioxin do mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam,
Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội.
21.Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN (2010), Hội thảo
quốc tế, Hậu quả tâm lý ở những nạn nhân bị nhiễm chất độc hóa học trong
chiến tranh Việt Nam, Hà nội, tháng 3 năm 2010
22.Từ Điển (1996), Điều tra thăm dò dư luận, Nxb Thống kê.
23.Ủy ban 10-80 (1994), Hội thảo quốc tế lần thứ 2, Chất diệt cỏ trong chiến
tranh tác hại lâu dài đối với con người và thiên nhiên, Nhà in Công đoàn,
Hà Nội
24.Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2005), Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều
của pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng.
25.Viện Nghiên cứu Dư luận xã hội (2011), Tập bản thảo Tập bài giảng về Dư
luận xã hội, Hà Nội.
26.Francis Graham Wilson, 1962. A Theory of Public Opinion (Lý thuyết về
Công luận), Henry Regnery Company, Chicago.
27.Harwood L. Childs (1940), An introduction to puplich opinion (Giới thiệu
dẫn nhập Công luận), New York: John Wiley & Son, INC.
28.Walter Lippman, Puplic opinion (Dư luận xã hội), Another Hypertext from
AS@UVA.
Báo và tạp chí
29.Mai Quỳnh Nam (1995), Dư luận xã hội – Mấy vấn đề lý luận và phương
pháp nghiên cứu, Tạp chí Xã hội học, số 1, tr.3-8


30.Mai Quỳnh Nam (1996), Dư luận xã hội về số con, Tạp chí Xã hội học, số 3,
tr.46-51
31.Mai Quỳnh Nam (1996), Mấy vấn đề dư luận xã hội trong công cuộc đổi
mới, Tạp chí Xã hội học, số 2, tr.11-14
32.Mai Quỳnh Nam (2005), Nghiên cứu Dư luận xã hội về hoạt động của Quốc