ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ HẰNG

ĐẢNG BỘ TỈNH HƢNG YÊN LÃNH ĐẠO
PHONG TRÀO PHỤ NỮ TRONG KHÁNG CHIẾN
CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội – 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ HẰNG

ĐẢNG BỘ TỈNH HƢNG YÊN LÃNH ĐẠO
PHONG TRÀO PHỤ NỮ TRONG KHÁNG CHIẾN
CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954)

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Vũ Tang Bồng

HƢNG YÊN ĐỐI VỚI PHONG TRÀO PHỤ NỮ TRONG NHỮNG NĂM

ĐẦU KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1950)Error! Bookmark not d
2.1 Chủ trương vận động phụ nữ của Trung ương, Liên khu ủy và Tỉnh ủy trong
những năm từ 1945 đến 1950.................................... Error! Bookmark not defined.
2.2 Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên............. Error! Bookmark not defined.

3


2.2.1 Tham gia phong trào diệt giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm và xây dựng
“Đời sống mới” ......................................................... Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Đẩy mạnh sản xuất, xây dựng và bảo vệ chính quyền cáchError! Bookmark not define
2.2.3 Thực hiện nhiệm vụ kháng chiến ........................ Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH
HƢNG YÊN ĐỐI VỚI PHONG TRÀO PHỤ NỮ TRONG NHỮNG NĂM

CUỐI CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1950-1954)Error! Bookm
3.1 Chủ trương vận động phụ nữ của Trung ương, Liên khu ủy, Tỉnh ủy trong
những năm từ 1950 đến 1954.................................... Error! Bookmark not defined.
3.2 Các hoạt động kháng chiến nổi bật của phong trào phụ nữ Hưng Yên dưới
sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh (1950-7/1954) ........... Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Tham gia xây dựng làng kháng chiến, phá tề trừ gian, chống địch càn
quét, bảo vệ khu du kích, căn cứ du kích trong vùng địch hậuError! Bookmark not defined.
3.2.2 Chăm sóc, bảo vệ bộ đội, du kích và nhân dânError! Bookmark not defined.
3.2.3 Tham gia công tác giao thông liên lạc ............ Error! Bookmark not defined.
3.2.4 Đẩy mạnh công tác binh vận ........................... Error! Bookmark not defined.
3.2.5 Tổ chức, phát triển đội nữ du kích................... Error! Bookmark not defined.

80 năm sống dưới ách nô lệ, nhưng niềm vui của nhân dân ta chưa được bao lâu thì
thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Dưới sự lãnh đạo của Đảng do Chủ tịch Hồ
Chí Minh vĩ đại đứng đầu nhân dân ta anh dũng đứng lên kháng chiến quyết bảo vệ
nền độc lập tự do vừa giành được.
Là một tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, nằm giữa vùng địch hậu, bị địch
dùng mọi thủ đoạn đàn áp, khống chế, kìm kẹp, khủng bố gắt gao; song dưới sự
lãnh đạo của Đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đứng đầu, nhân dân Hưng Yên
phát huy truyền thống yêu nước chống ngoại xâm đã sát cánh cùng quân dân cả
nước kiên cường đánh bại mọi âm mưu, thủ đoạn tàn bạo, xảo quyệt và thâm độc
của địch trên địa bàn, góp sức làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ - vang dội năm
châu, chấn động địa cầu.
Thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954) là nhờ có
sự lãnh đạo của Đảng, sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, đặc biệt là nhờ sức mạnh của
toàn dân tộc trong đó có phụ nữ. Cùng với phụ nữ cả nước, phụ nữ Hưng Yên đã
hăng hái góp sức mình tham gia đấu tranh chống áp bức, chống sưu cao thuế nặng,

5


chống bắt phu, bắt lính, xây dựng làng chiến đấu, tham gia dân quân du kích, kiên
cường đánh bại các cuộc hành quân càn quét của địch. Phụ nữ Hưng Yên còn tích
cực tham gia các hoạt động ủng hộ kháng chiến; động viên chồng, con, anh, em
xung phong tòng quân giết giặc; vận động binh lính địch quay súng trở về với cách
mạng và gia đình… Có thể khẳng định mọi thành tích, mọi chiến công của Đảng bộ,
quân dân Hưng Yên trong kháng chiến chống thực dân Pháp đều gắn liền và không
thể tách rời với vị trí và vai trò của phụ nữ Hưng Yên.
Chính vì vậy, nghiên cứu về phong trào phụ nữ Hưng Yên trong kháng chiến
chống thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng là việc cần thiết, không chỉ góp
phần làm sáng tỏ vị trí, vai trò to lớn của phụ nữ trong kháng chiến mà còn góp
phần giúp cho các thế hệ người dân Hưng Yên, đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu sâu thêm

Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000 như: Thư gửi phụ nữ
nhân dịp xuân Bính Tuất (tập 4), Phụ nữ kiểu mẫu (tập 6)… Đồng chí Lê Duẩn - Bí
thư thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng cũng có tác phẩm: Phải đứng trên
quan điểm giai cấp mà nhận xét vấn đề phụ nữ, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1960…
2.2 Nhóm công trình về lịch sử phụ nữ Việt Nam:
Đó là các công trình: 30 năm đấu tranh của phụ nữ Việt Nam dưới sự lãnh đạo
của Đảng, Trần Huy Liệu, Nghiên cứu lịch sử (13), 1960, tr. 1-12; Phụ nữ Việt Nam
qua các thời đại, Lê Thị Nhâm Tuyết, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1973; Lịch sử
phong trào phụ nữ Việt Nam, Nguyễn Thị Thập (chủ biên), tập 1, Nxb Phụ nữ, Hà
Nội, 1981; Lịch sử phụ nữ đồng bằng Bắc Bộ trong cuộc kháng chiến chống thực
dân Pháp xâm lược (1946-1955), Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Ban chấp hành
hội liên hiệp phụ nữ liên khu 3, Nxb Lao động - xã hội, Hà Nội, 2002; Biên niên
lịch sử Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Lâm Bá Nam (chủ biên), Vũ Quang Hiển,
Nguyễn Đình Lê, tập 1 (1930-1976), Nxb Phụ Nữ, Hà Nội, 2012… Do đối tượng,
phạm vi thể hiện, các công trình trên chủ yếu trình bày hoạt động và thành tích
chung của phụ nữ toàn quốc, chứ không có điều kiện nghiên cứu sâu về phong trào
phụ nữ ở từng vùng cụ thể.
2.3 Một số công trình nghiên cứu chuyên khảo về Hưng Yên và phong trào
phụ nữ tỉnh Hưng Yên:
Có thể điểm qua một số công trình như: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hưng Yên, tập
1(1929-1954) do Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên xuất bản năm 1998. Cuốn

7


sách trình bày những nét khái quát về vùng đất, con người và những truyền thống
tốt đẹp của con người nơi đây; về quá trình thành lập Đảng bộ tỉnh và sự lãnh đạo
nhân dân đấu tranh giành chính quyền, giữ vững chính quyền cách mạng, kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954). Song đây là cuốn lịch sử Đảng
bộ nên không thể trình bày sâu về hoạt động của phụ nữ.

người quan tâm nghiên cứu. Song phong trào phụ nữ ở một địa bàn cụ thể như
Hưng Yên thì đến nay mới chỉ được đề cập một cách lẻ tẻ, riêng rẽ. Chưa có công
trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống, chưa làm nổi bật vị trí vai trò của phong
trào phụ nữ, vai trò lãnh đạo của Đảng mà trực tiếp là Đảng bộ tỉnh đối với phong
trào phụ nữ cũng như chưa tổng kết được kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng bộ đối
với phong trào phụ nữ. Để có một cái nhìn toàn diện và cụ thể về phong trào phụ nữ
tỉnh Hưng Yên trong 9 năm kháng chiến dưới sự lãnh đạo của Đảng cần phải nghiên
cứu tìm hiểu có hệ thống từ chủ trương, đường lối của Đảng, của từng tổ chức cho
đến quá trình xây dựng, hoạt động của phong trào phụ nữ tỉnh Hưng Yên trong 9 năm
kháng chiến chống thực dân Pháp.
Tuy nhiên, những bài viết, bài nghiên cứu các cuốn sách và tạp chí kể trên có
ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ là một nguồn tư liệu quý giá mà còn gợi ý
cho tôi nhiều vấn đề khi nghiên cứu, thực hiện đề tài.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu

Góp phần tái hiện sự lãnh đạo của của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên đối với
phong trào phụ nữ; nêu lên những thành tựu, hạn chế và rút ra những bài học

kinh nghiệm phục vụ hiện tại.
3.2. Nhiệm vụ của luận văn
- Tập hợp, hệ thống hóa những chỉ thị, nghị quyết, văn kiện phản ánh đường
lối, chủ trương của Đảng về công tác phụ nữ trong kháng chiến chống thực dân
Pháp (1945-1954)
- Trình bày quá trình thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về công tác
phụ nữ của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên và những hoạt động chính, tiêu biểu của phong
trào phụ nữ tỉnh Hưng Yên từ năm 1945 đến năm 1954.
- Làm rõ vị trí, vai trò của phụ nữ Hưng Yên trong cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp (cụ thể ở đây là lực lượng phụ nữ Hưng Yên đối với cuộc kháng
chiến diễn ra trên địa bàn tỉnh).

5.3. Nguồn tư liệu
Nguồn tư liệu chính của chúng tôi là các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của
Đảng từ 1945-1954, những chỉ thị, nghị quyết của Tỉnh ủy Hưng Yên đối với phong

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bác Hồ với Hưng Yên, Hưng Yên với Bác Hồ (2005), Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
2. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hải Hưng (1990), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hải Hưng,
tập 1 (1927-1954), Hải Hưng.
3. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên (1998), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hưng Yên
(1929-1954), tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
4. Ban tuyên huấn Trung ương (1957), Những quan điểm cơ bản trong công tác
vận động phụ nữ, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hà Nội.
5. Báo cáo của phụ nữ Việt Nam tại hội nghị phụ nữ Á châu (1949), Phụ nữ Việt
Nam đấu tranh cho độc lập quốc gia và hòa bình dân chủ thế giới, Nxb Phụ nữ,
Hà Nội.
6. Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Hải Hưng (1988), Lịch sử cuộc kháng chiến chống
Pháp trên địa bàn tỉnh Hải Hưng (1945-1954), Hải Hưng.
7. Bộ giáo dục (1967), Nghị quyết về một số chủ trương, biện pháp nhằm thực hiện
những nghị quyết của Đảng và Chính phủ về công tác phụ nữ, Nxb Hà Nội.
8. Bộ tư lệnh quân khu 3, Viện lịch sử quân sự Việt Nam (2005), Lịch sử kháng
chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Liên khu 3 (1945-1954), Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
9. Bộ Quốc phòng, Viện lịch sử quân sự Việt Nam (1997), Hậu phương chiến
tranh nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
10. Bộ Tư lệnh Quân khu 3, Cục hậu cần (2004), Lịch sử hậu cần quân khu 3 trong
kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

25. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 15, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
26. Võ An Đông, Nguyễn Huy Trường, Đào Ngọc Quế (1996), Đường 5 anh dũng
quật khởi, tập 1, Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
27. Võ An Đông, Vũ Thư, Học Phi (1997), Đường 5 anh dũng quật khởi, tập 2,
Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
28. Võ An Đông, Đào Ngọc Quế, Nguyễn Huy Trường (1999), Đường 5 anh dũng
quật khởi, tập 6, Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.
29. Võ An Đông, Hoàng Minh Thảo, Hoàng Công Ngôn (2002), Đường 5 anh dũng
quật khởi, tập 12, Nxb Hải Phòng, Hải Phòng.

12


30. Đỗ Hồng Đức (2009), Phụ nữ với vấn đề giải phóng phụ nữ, Tạp chí khoa học,
số 2, tr. 72-78.
31. Lê Sĩ Giáo (1992), “Phụ nữ với việc phát minh ra nền văn minh nông nghiệp
trồng lúa”, Tạp chí Khoa học và phụ nữ số 1.
32. Thanh Hà (2004), Phụ nữ Việt Nam nhìn từ góc độ hoạt động chính trị, Toàn
cảnh sự kiện -dư luận, số 171, tr.14-15.
33. Vũ Thị Thu Hạ, Lê Công Hưng, Trần Mạnh Hưng (2003), Lịch sử phong trào
phụ nữ Thái Bình (1927-2000), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
34. Vũ Quang Hiển (2001), Một số căn cứ du kích ở đồng bằng Bắc Bộ trong kháng
chiến chống Pháp (1945-1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
35. Lê Văn Hòe (1944), Lược luận về phụ nữ Việt Nam, Quốc học thư xã, Hà Nội.
36. Hội đồng chỉ đạo biên soạn công trình lịch sử kháng chiến chống Pháp Khu Tả
ngạn sông Hồng (2001), Lịch sử kháng chiến chống Pháp Khu Tả ngạn sông
Hồng 1945-1955, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
37. Hội Liên hiệp phụ nữ Hải Hưng (1983), Lịch sử đấu tranh cách mạng của phụ
nữ tỉnh Hải Hưng (1930-1945), Hải Hưng.

IV, Nxb Thế giới, Hà Nội, tr 177 -190.
50. Nguyễn Phúc Lai, Nguyễn Quốc Ngọc (2008), Hưng Yên -Vùng phù sa văn
hóa, Nxb Trẻ, Hồ Chí Minh.
51. Kinh Lịch (1965), Nữ du kích Hoàng Ngân, Nxb Quân Đội nhân dân, Hà Nội.
52. Trần Huy Liệu (1960), 30 năm đấu tranh của phụ nữ Việt Nam dưới sự lãnh
đạo của Đảng, Nghiên cứu lịch sử (số 13), tr. 1-12.
53. Phan Huy Lê, Vũ Minh Giang (chủ biên), (Tập 1: 1994; Tập 2: 1996), Các giá trị
truyền thống và con người Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
54. Phan Thị Minh Lệ (2001), “Quan điểm của một số người có tên tuổi về vị trí
của người phụ nữ trong xã hội những năm 1930”, Việt Nam học, Kỷ yếu hội
thảo quốc tế lần thứ I, Tập IV, Nxb Thế giới, Hà Nội, tr 196 -206.
55. Nguyễn Thị Loan (2010), Chủ trương thành lập Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam
và quá trình vận động phụ nữ của Đảng trong kháng chiến chống Pháp (19451954), Hà Nội.
56. Hồ Chí Minh, Lê Thanh Nghị, Phạm Văn Đồng (1961), Vai trò phụ nữ trong
công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, tập 1, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
57. Hồ Chí Minh (1970), Vì độc lập tự do vì chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội.

14


58. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
59. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
60. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
61. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
62. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
63. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
64. Hồ Chí Minh toàn tập (2000), tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
65. Lê Minh (1997), Phụ nữ Việt Nam trong gia đình và xã hội, Nxb Lao động, Hà Nội.
66. Lâm Bá Nam (chủ biên), Vũ Quang Hiển, Nguyễn Đình Lê (2012), Biên niên
lịch sử Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, tập 1, Nxb Phụ Nữ, Hà Nội.

1, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
81. Dương Thoa (1982), Bác Hồ với phong trào phụ nữ Việt Nam, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
82. Lê Thông (chủ biên), Nguyễn Minh Tuệ, Lê Huỳnh, Nguyễn Văn Phú (2010),
Việt Nam các tỉnh và thành phố, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
83. Lê Thu, Chu Thị Kim Sơn, Mai Thị Gai (1980), Bước theo cờ Đảng -Tập hồi ký
cách mạng 1930-1945, Tỉnh Hội Phụ nữ Hải Hưng, Hải Hưng.
84. Lê Thị Toàn, Võ Hoàng Mai, Lê Huyền (1996), Nữ du kích Hoàng Ngân, Nxb
Quân đội nhân dân, Hà Nội.
85. Tổng cục Chính trị (1994), Công tác vận động phụ nữ trong quân đội nhân dân
Việt Nam, Hà Nội.
86. Tổng liên đoàn lao động Việt Nam -Ban nữ công (1965), Phong trào nữ công
nhân lao động và hoạt động nữ công công đoàn Việt Nam (1930 -1993), Nxb
Lao động, Hà Nội.
87. Trung tâm nghiên cứu phụ nữ (1990), Bác Hồ và sự nghiệp giải phóng phụ nữ,
Hà Nội.
88. Lê Thị Nhâm Tuyết (1973), Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.
89. Ủy ban kháng chiến hành chính Khu Tả ngạn (1953), Đoàn kết toàn dân phá
âm mưu mới của giặc, Hưng Yên.
90. Văn kiện Đảng về công tác vận động phụ nữ 1930-1969 (1970), Nxb Phụ nữ,
Hà Nội.
91. Trần Quốc Vượng (1972), Truyền thống phụ nữ Việt Nam, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
92. Viện lịch sử quân sự Việt Nam (1994), Lịch sử kháng chiến chống thực dân
Pháp 1945-1954, tập 1, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
93. Trần Thị Vinh (1992), “Quốc triều hình luật và làng xã đối với phụ nữ trong xã
hội cổ truyền”, Tạp chí Khoa học và phụ nữ số 3.

16