ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
================

VY THỊ HÀ

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÍNH CÁCH CỦA SINH
VIÊN DÂN TỘC TÀY Ở MIỀN NÚI PHÍA BẮC

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
================

VY THỊ HÀ

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÍNH CÁCH CỦA SINH
VIÊN DÂN TỘC TÀY Ở MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Tâm lý học
Mã số: 60 31 80

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

Hà Nội - 2014



MỞ ĐẦU ....................................................................................................................7
Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN TÂM LÍ HỌC VỀ ĐẶC ĐIỂM TÍNH
CÁCH ................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề .......... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề tính cách dân tộc ở nước ngoài. Error!
Bookmark not defined.
1.1.2. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề tính cách dân tộc ở trong nước . Error!
Bookmark not defined.
1.2 . Một số vấn đề lý luận về tính cách, tính cách dân tộc. .. Error! Bookmark
not defined.
1.2.1. Một số vấn đề lý luận về đặc điểm tính cáchError! Bookmark not defined.
1.2.2. Một số vấn đề lý luận về tính cách dân tộc ........... Error! Bookmark not
defined.
1.2.3. Đặc điểm tính cách sinh viên dân tộc ít người ........................................28
1.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến đặc điểm tính cách sinh viên dân tộc ít người .......34
Tiểu kết chƣơng .......................................................................................................39
Chƣơng 2. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu ............ Error! Bookmark not
defined.
2.1.1. Vài nét về dân tộc Tày ............................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Vài nét về địa bàn nghiên cứu ................. Error! Bookmark not defined.
2.2. Tổ chức nghiên cứu ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Tổ chức nghiên cứu lí luận ...................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Tổ chức nghiên cứu thực trạng ................ Error! Bookmark not defined.
2.3. Các phƣơng pháp nghiên cứu ..................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Các phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản ..... Error! Bookmark not
defined.
2.3.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn... Error! Bookmark not defined.


3.7.1. Cơ sở đề xuất biện pháp ..........................................................................77
3.7.2. Đề xuất biện pháp ....................................................................................78
3.7.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng ....................................................... Error! Bookmark not defined.

6


KẾT LUẬN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................85
Phụ lục ......................................................................................................................89

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Về mặt lí luận
Tâm lí học đã có lịch sử lâu dài, song thực tế vẫn còn nhiều mới mẻ, nhiều
vấn đề trong thế giới tâm lí bí ẩn của con người đang được các nhà khoa học vén lên
bức màn bí ẩn nhằm làm sáng tỏ những hiện tượng tinh thần, trong đó có vấn đề
nhân cách. Trong nhiều nghiên cứu tâm lí học, người ta coi nhân cách có 4 nhóm
thuộc tính tâm lí điển hình là: xu hướng, năng lực, tính cách, khí chất.
Có người đã từng ví nhân cách cũng như một véctơ lực có phương, chiều,
cường độ và tính chất. Nếu như xu hướng nói lên phương hướng phát triển nhân cách,
năng lực nói lên cường độ của nhân cách thì tính cách cùng với khí chất sẽ đóng vai trò
là tính chất phong cách của nhân cách.
Tính cách là một trong những vấn đề cơ bản trong nghiên cứu của tâm lí học.
Đây là vấn đề phức tạp và khó khăn đối với các nhà nghiên cứu. Kể từ khi tâm lí
học trở thành một khoa học độc lập, cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên
cứu về tính cách con người, tính cách địa phương, tính cách dân tộc… Tuy nhiên
còn rất nhiều vấn đề xoay quanh tính cách vẫn chưa được giải quyết. Do vậy, việc
vận dụng những thành tựu nghiên cứu tính cách vẫn chưa đáp ứng được hết nhu cầu

dân tộc ít người là một trong những chính sách quan trọng của nhà nước ta trong
giai đoạn hiện nay. Việc san bằng trình độ phát triển kinh tế - văn hoá giữa miền
xuôi và miền ngược, giữa dân tộc đa số và dân tộc thiểu số đòi hỏi phải có hiện thực
hoá. Tuy nhiên, công tác này còn gặp nhiều khó khăn bởi lẽ còn nhiều rào cản về sự
hiểu biết đặc điểm tâm lí của các đồng bào dân tộc ít người.

8


Nghiên cứu những đặc điểm tâm lí của sinh viên người dân tộc ít người nói
chung và tính cách của sinh viên dân tộc ít người nói riêng là vấn đề còn rất ít được
nghiên cứu một cách chính thức từ góc độ của khoa học tâm lí nếu không nói là
chúng ta vẫn còn chưa có những nghiên cứu như vậy. Song, đây lại là vấn đề rất cần
thiết. Nó có ý nghĩa thiết thực cho việc giáo dục, phát triển kinh tế xã hội.
Giáo dục trong suốt những năm qua và cho tới hiện nay vẫn là quốc sách
hàng đầu. Giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết, đẩy mạnh phát triển bền vững toàn
diện. Để giáo dục con người thì cần phải có sự hiểu biết đầy đủ về con người. Hiện
nay, chúng ta chưa có nhiều công trình nghiên cứu về tâm lí, đặc biệt là vấn đề tính
cách của sinh viên người dân tộc ít người. Do đó, việc giáo dục, dạy học tại các nhà
trường có học sinh, sinh viên dân tộc ít người tại nhiều địa phương còn gặp nhiều
khó khăn nhất định.
Ở Việt Nam, trong thời gian qua có nhiều công trình nghiên cứu nhân cách
nhưng số công trình nghiên cứu một cách độc lập về tính cách của con người vẫn
còn rất mỏng, đặc biệt là nghiên cứu về đặc điểm tính cách của sinh viên dân tộc
Tày thì hầu như chưa có.
Trường Cao đẳng Sư phạm Cao Bằng và Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn mang
nét đặc trưng riêng của vùng miền núi phía Bắc tổ quốc, sinh viên chủ yếu là sinh
viên dân tộc ít người, đặc biệt là sinh viên dân tộc Tày, họ có phong tục tập quán và
tính cách riêng của đồng bào dân tộc ít người. Vì vậy, sự hiểu biết nhân cách, tính
cách của sinh viên viên dân tộc ít người là điều quan trọng để nâng cao chất lượng

6.1. Nghiên cứu một số vấn đề lí luận tâm lí học về đặc điểm tính cách, đặc điểm
tính cách dân tộc, đặc điểm tính cách sinh viên dân tộc Tày.
6.2. Khảo sát đánh giá thực trạng biểu hiện đặc điểm tính cách và các yếu tố ảnh
hưởng đến một số đặc điểm tính cách của sinh viên dân tộc Tày ở miền núi phía
Bắc.
6.3. Đề xuất một số biện pháp tâm lí xã hội góp phần rèn luyện những nét tính cách
tích cực và hạn chế những nét tính cách tiêu cực của sinh viên dân tộc Tày.
7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu

10


7.1. Giới hạn về mặt nội dung: Tập trung tìm hiểu một số đặc điểm tính cách của
sinh viên dân tộc Tày đang học năm thứ nhất, thứ hai và thứ ba tại Trường Cao
đẳng Sư phạm Cao Bằng và Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn.
7.2. Giới hạn về khách thể: Sinh viên là người dân tộc Tày đang học tập tại các
trường Cao đẳng Sư phạm Cao Bằng, Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1 Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu lí luận, văn bản: Các nghiên cứu về vấn đề
này ở trong và ngoài nước.
8.2 Các phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
8.2.1. Phương pháp chuyên gia
8.2.2. Phương pháp quan sát
8.2.3. Phương pháp trắc nghiệm
8.2.4. Phương pháp điều tra viết bằng phiếu trưng cầu ý kiến
8.2.5. Phương pháp xử lí tình huống tìm hiểu đặc điểm tính cách có tính mô
phỏng
8.2.6. Phương pháp phỏng vấn sâu
8.2.7. Phương pháp mô tả chân dung một số đặc điểm tính cách sinh viên đại
diện.

8. Côn.I.X (người dịch Phạm Minh Hạc, Ngô Hào Hiệp), Tâm lí học thanh niên,
Nxb Trẻ
9. Long Tử Dân (2001), Bí quyết nhận biết người tài, Nxb văn hoá thông tin Hà Nội
10. Vũ Dũng (2009), Tâm lí học dân tộc, Nxb Từ điển Bách khoa
11. Vũ Dũng (chủ biên), Từ điển tâm lí học, Nxb Khoa học Xã hội
12. Vũ Dũng (chủ nhiệm đề tài) (2008), Những đặc điểm tâm lý cơ bản của các dân
tộc thiểu số Tây Bắc và ảnh hướng của chúng đến sự ổn định và phát triển của
khu vực này, Báo cáo tống kết đề tài khoa học cấp Nhà nước
13. Bế Viết Đẳng – Nguyễn Khắc Tụng - Nông Trung – Nguyễn Nam Tiến (1971),
Người Dao ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
14. Trần Thu Hương, Một vài nét tính cách của người Việt xưa được thể hiện qua
ca dao, tục ngữ, Tạp chí Tâm lý học số 4/2005
15. Dương Hải Hưng, Tính cách người tày qua tục ngữ, ca dao, Tạp chí Tâm lý học
số 4/2008
16. Phan Thị Mai Hương (2002), Tìm hiểu đặc điểm nhân cách, hoàn cảnh xã hội
của thanh niên nghiện ma túy và mối tương quan giữa chúng, Luận án Tiến sĩ
tâm lý học xã hội, Viện Tâm lý học, Hà Nội

13


17. Phạm Minh Hạc (chủ biên) (1998), Tâm lý học, tập 1, Nxb Giáo dục, Hà Nội
18. Phạm Minh Hạc (2001), Tuyển tập tâm lý học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
19. Phạm Minh Hạc (2004), Một số vấn đề nghiên cứu nhân cách, Nxb Chính trị
Quốc gia
20. Vũ Hạnh (A. Pazzi) (1965), Người Việt cao quý, Nxb Lạc Việt Sài Gòn
21. Học viện chính trị quân sự (1984), Tâm lý học quân sự, Nxb Quân đội Nhân dân
22. Phạm Bích Hợp (1993), Tâm lý dân tộc, tính cách và bản sắc, Nxb TP Hồ Chí Minh
23. Bùi Văn Huệ (1999), Tâm lý học tiểu học, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội
24. Lê Sĩ Giáo (1997), Dân tộc học đại cương, Nxb Giáo dục, Hà Nội

43. Trần Văn Thành (2001), Văn hóa dân tộc Thái ở Điện Biên tỉnh Lai Châu, Luận
văn Thạc sĩ Tâm lý học
44. Trần Ngọc Thêm (2001), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb TP Hồ Chí Minh
45. Đỗ Lai Thúy (2007), Phân tâm học và tính cách dân tộc, Nxb Tri thức, Hà Nội
46. Trần Trọng Thủy (1997), Khoa học chuẩn đoán tâm lý, Nxb Giáo dục
47. Trần Trọng Thủy (chủ biên) (1990), Bài tập thực hành Tâm lí học, Nxb Giáo dục
48. Trần Trọng Thủy (chủ nhiệm) (2000), Mô hình nghiên cứu nhân cách con người
Việt Nam trong thời kỳ CNH – HĐH đất nước, Báo cáo đề tài KHCN 04 – 04,
Hà Nội
49. Nguyễn Hữu Thụ, Lê Thị Minh Loan (dịch) (2006), Tâm lí học dân tộc, Hà Nội
50. Từ điển tiếng Việt (1998), Nxb Đà Nẵng
51. Từ điển bách khoa Việt Nam, tập 1 (1995), Hà Nội
52. Cẩm Trọng (2005), Những hiểu biết về người Thái ở Việt Nam, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội
53. Đỗ Long, Đức Uy (2004), Tâm lí học dân tộc, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
54. Nguyễn Quang Uẩn (chủ biên) (1998), Tâm lí học đại cương, Nxb Đại học
Quốc gia, Hà Nội
55. Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Thạc, Mạc Văn Trang (1995), Giá trị, định hướng
giá trị nhân cách và giáo dục giá trị, Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà
nước KX – 07 – 04

15


56. Nguyễn Quang Uẩn, Đặc trưng và xu thế phát triển nhân cách của con người
Việt Nam trong sự phát triển kinh tế - xã hội, Đề tài khoa học cấp Nhà nước, mã
số KX-07-04, giai đoạn 1990-1995
57. Nguyễn Khắc Viện (1995), Từ điển Tâm lý, Nxb Thế giới, Hà Nội
58. Viện thông tin khoa học xã hội (1987), Một số vấn đề tâm lý học dân tộc –
chuyên để, Hà Nội