LỜI MỞ ĐẦU
Tác phẩm báo chí là một chỉnh thể chứa đựng những nội dung, thông tin
mang tính thời sự dưới một hình thức phù hợp. Một tác phẩm báo chí hoàm hảo
theo đúng nghĩa phải là một tác phẩm hoàn thiện về nội dung, toàn diện về hình
thức. Không những gây ấn tượng từ cái nhìn đầu tiên mà còn phải để lại được dấu
ấn trong lòng đọc giả về nội dung mà nó truyền đạt. Quan trọng hơn cả, là tư
tưởng, là trình bày sự việc khách quan, trung thực , phù hợp với đạo đức từ phía
tác giả để hướng đọc giả tới nhận thức đúng đắn, tạo ra hiệu ứng tốt và có ý nghĩa
trong xã hội. Sau đây em xin phân tích tác phẩm : “Vùng than Quảng Ninh:
Núp bóng dự án, ‘moi’ tài nguyên quốc gia” của nhà báo Tạ Kim Hùng, một
nhà báo cả đời đi tìm công lý, để làm rõ hơn về nhận định trên.

1


PHÂN TÍCH TÁC PHẨM BÁO CHÍ:
VÙNG THAN QUẢNG NINH:

NÚP BÓNG DỰ ÁN,
“MOI” TÀI NGUYÊN QUỐC GIA
Báo Tiền Phong, số ra ngày 12/3/2006
Tác giả: Tạ Kim Hùng

A. Tác phẩm báo chí
Xưa, loạn “than thổ phỉ”
Nay loạn “than tận thu”
Phỉ tạm lỉnh ra, ma lại tới
Năm bảy năm về trước, nạn khai thác than thổ phỉ hoành hành, gây náo
loạn vùng than. Trong những cánh rừng bạt ngàn bị tàn phá để moi khoét than,
nhiều con suối cạn kiệt, nước đen như bồ hóng.Dòng sông Diễn Vọng - nguồn
nước chính ngày ấy, cung cấp nước cho thành phố Hạ Long và thị xã than Cẩm

Họ thản nhiên khai thác than ồ ạt và công khai, bởi lẽ, theo quy định của tỉnh:
“Trong quá trình thực thi dự án (gạt đồi, đào ao, hồ… nếu có than, chủ các
dự án được tận thu than, bán cho các đơn vị của Tập đoàn công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam (xin viết tắt là TĐTVN).
Nuôi trồng thủy sản, làm vườn đồi… chưa thấy lợi đâu, nhưng mới san gạt,
đào ao, nhiều vỉa than nục nạc đã phơi trờ trờ ra đó, lại được phép “tận thu”,
còn gì béo bở hơn, không hót? Than bây giờ gần đúng nghĩa vàng đen. Thị
trường đang “sốt” than như chợ sớm chuộng tôm tươi. Thế là, nhiều ông chủ dự
án vườn đồi, lợi dụng danh nghĩa tận thu than, biến ngay địa bàn của mình thành

3


công trường khai thác than tấp nập. Cty nọ đua với Cty kia, thi nhau “tận thu
than”. Mục tiêu của dự án, “quên đi”, hót than là chính.
Công ty Hải Đăng, không được cấp đất rừng thì hợp đồng liên doanh với
một chủ rừng khác. Lấy cớ trồng mới và tu bổ rừng trồng cũ, họ đưa hàng chục
thiết bị, máy gạt, máy xúc, ô tô trọng tải 15 tấn vào, mê mải khai thác than, đến
mức, lấp phẳng cả vườn ao và nhiều ha rừng trồng, đang khép tán của chủ trang
trại Hiệp Vân đã xây dựng gần mười năm trước, đúng định hướng của tỉnh, đang
phát triển rất tốt, khiến chủ hộ này phải lao đao, đi khiếu kiện khắp nơi.
Công ty cổ phần Thiên Nam (CTTN) thấy lợi nhuận quá lớn qua việc “tận
thu than”, cũng về Quảng Ninh, lập dự án trồng rừng, nuôi trồng thủy sản… Họ
được UBND tỉnh, phê duyệt ngay cho thuê hẳn 41,6ha đất rừng, thời hạn 50 năm
- mặc dù, theo bản đồ tài nguyên, khu đất này đã nằm trong ranh giới đang và sẽ
khai thác than của Cty mỏ Mông Dương, có trữ lượng 11 triệu tấn.Cầm được
giấy thuê đất, CTTN dùng ngay một dàn thiết bị khai thác hiện đại, gồm hai máy
xúc thủy lực, máy gạt và hàng chục ô tô có trọng tải từ 15 đến 30 tấn, mở “chiến
dịch” “tận thu than” ráo riết.Gầu máy xúc của Cty này vục cả vào những vỉa
than đã có trong kế hoạch khai thác của Công ty mỏ Mông Dương. Sản lượng
than của CTTN “tận thu” được, không kém gì một đơn vị khai thác than chuyên

Ninh, Sở Tài nguyên môi trường, các cơ quan chức năng của tỉnh cùng ngành than
đã mở số đợt kiểm tra tại hiện trường, đối với một số chủ dự án cố tình vi phạm các
quy định của tỉnh…Và, UBND tỉnh đã ra Quyết định số 332, đình chỉ hoạt động
khai thác, tận thu than của 5 tổ chức và 2 hộ gia đình trên địa bàn thị xã Cẩm Phả.
Quyết định trên đã là biện pháp hữu hiệu, chấm dứt nạn loạn TTT chưa?
Muốn ma lùi bước, phép nước phải nghiêm
Công chúng đặt câu hỏi: Liệu 5 tổ chức và 2 hộ gia đình vừa bị đình chỉ
trên, có phải mới chỉ là phần nổi của một tảng băng trôi? Dưới tảng băng trôi
ấy, còn núp bao nhiêu ông chủ các lò than thổ phỉ mới tái sinh và các ông chủ có
5


dự án ma, đang lợi dụng có bùa dự án vườn đồi, nuôi trồng thủy sản… để moi
khoét tài nguyên bất hợp pháp, thu lợi? Và ngay cả những đơn vị vừa bị đình chỉ
hoạt động, có tái vi phạm không? Họ đã bỏ ra nhiều tỷ đồng, mua sắm hàng loạt
thiết bị khai thác than đắt tiền, giờ chịu bỏ xó sao? Lối thoát nào cho họ? Năm
năm về trước, nạn “than thổ phỉ” hoành hành, phần lớn do các chủ lò tư nhân tự
phát. Vậy mà các lò than thổ phỉ, cứ hôm nay bị các đơn vị kiểm tra đánh sập,
hôm sau, chủ lò lại tu sửa, khai thác tiếp. Lò này bị đánh sập, lò kia mọc thêm
ra. Tỉnh phải tổ chức hàng loạt chiến dịch ráo riết “truy quét” nhiều năm mới
tàm tạm yên. Nạn TTT bây giờ, núp dưới một số dự án ma, được phê duyệt hẳn
hoi. Các ông chủ, các dự án ma đã “lắm gạo, bạo tay” lại nhiều mưu mô, xảo
thuật… Các cơ quan chức năng hành chính và luật pháp của tỉnh, đặc biệt là
TĐTVN - đơn vị được Nhà nước giao, quản lý, khai thác cả một vùng tài nguyên
khổng lồ quốc gia - cần kiểm tra, giám sát thường xuyên trên địa bàn các dự án,
phát hiện sớm những sai phạm, để có ngay những biện pháp xử lý rắn, giữ
nghiêm kỷ cương, phép nước… thì nạn TTT trái phép, mới có thể có chiều hướng
chấm dứt.

6

II. Phân tích tác phẩm
1. Nội dung
a. Chủ đề
Một chủ đề không hề mới nhưng cũng chưa bao giờ cũ. Khai thác tài
nguyên một cách bừa bãi đang là một vấn nạn đáng được pháp luật can thiệp.
Tuy nhiên, việc sử dụng pháp luật để vạch trần bộ mặt của những kẻ đang lợi
dụng chính pháp luật để “gây án” thì là một điều rất khó. Phải có một cái gì đó
dũng cảm lên tiếng và lột bộ mặt giả dối của những kẻ đang “ăn cắp có pháp
luật”. Một khi sự thật đã được phơi bày trước công chúng, một khi nhân dân đã
hiểu được thực hư bản chất thì pháp luật phải can thiệp. Và để có được điều kiện
cần là phơi bày sự thật thì điều đó đồng nghĩa với việc báo chí có mặt.
Tạ Kim Hùng, một nhà báo suốt đời đi tìm công lý. Qua tác phẩm này, ông
dám đứng dậy tuyên chiến với đám người đang dùng pháp luật để bao che cho
những hành động quá đỗi ích kỉ. Lộ liễu như “vải thưa che được mắt dân chúng”.
Từ quá khứ, hiện trạng cho đến cách giải quyết nạn “than tận thu”, ông đã soi cho
dân chúng và chính quyền tỏ ngọn nguồn, hành động và hướng đi để lấy lại công
bằng. Công chúng đang cần một người làm họ hiểu, tin và dám đứng về phía
công lý. Tạ Kim Hùng đã làm điều đó.
Đồng thời, đây cũng là một lời cảnh báo đúng lúc cho những kẻ có liên
quan. Tài nguyên của quốc gia không thể dễ dàng bị “cướp trắng” như thế. Trên
đất nước còn có những con người dám đứng lên để kêu gọi công lý quay trở về.
b. Đề tài
Đề tài rộng: Tác giả viết về đề tài khai thác tài nguyên thiên nhiên bừa bãi
và bất hợp pháp. Một vấn đề gây tranh cãi từ rất lâu và chưa bao giờ hạ nhiệt.
Càng nói nhiều thì càng thấy nhiều mảng tối và bất cập trong chuyện khai thác tài
nguyên thiên nhiên ở nước ta (cụ thể trong bài là khai thác than).
8


Đề tài hẹp: Tác phẩm đã cho công chúng hiểu và nhìn rõ thực trạng khai thác

dự án ma, đang lợi dụng có bùa dự án vườn đồi, nuôi trồng thủy sản… để moi
khoét tài nguyên bất hợp pháp, thu lợi? Và ngay cả những đơn vị vừa bị đình chỉ
hoạt động, có tái vi phạm không? Họ đã bỏ ra nhiều tỷ đồng, mua sắm hàng loạt
thiết bị khai thác than đắt tiền, giờ chịu bỏ xó sao? Lối thoát nào cho họ?” ) sẽ
được tác giả lí giải và đưa ra câu trả lời thỏa đáng nhất.
“Lợi dụng chủ trương hoàn toàn đúng đắn, việc UBND tỉnh Quảng Ninh
phê duyệt cho các đơn vị, cá nhân thuê đất rừng, lập trang trại, Cty qua các dự
án làm vườn đồi, trồng rừng, đào ao, hồ nuôi trồng thủy sản… một số người
cũng vờ lập dự án. Nội dung dự án phù hợp với định hướng của tỉnh. Nhưng khi
dự án đã được phê duyệt, Cty đã có tư cách pháp nhân, đất rừng đã được giao…
họ lặng lẽ thuê người khảo sát địa chất, tính toán trữ lượng than có trong đất
được thuê. Xong, các ông chủ cho ngay máy móc, xúc phăng mặt đồi, rồi dùng
hàng chục xe vận tải cỡ lớn, chớp chảo khai thác than là chính. Họ thản nhiên
khai thác than ồ ạt và công khai, bởi lẽ, theo quy định của tỉnh: “Trong quá trình
thực thi dự án (gạt đồi, đào ao, hồ… nếu có than, chủ các dự án được tận thu
than, bán cho các đơn vị của Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt
Nam (xin viết tắt là TĐTVN).” Có thể nói, đây là một sự kiện quan trọng trong
tác phẩm. Nó lí giải được phần nào nguyên do các “doanh nghiệp ma” lại có thể
“đường đường chính chính” khai thác than như thế. Vì cái lợi đó mà rất nhiều
người đã lợi dụng khe hở trong vấn đề quản lí của chính quyền để làm giàu cho
bản thân.
“Do sự phản ảnh của người dân, do kiến nghị của một số chủ trang trại,
vườn đồi, nuôi trồng thủy sản… làm ăn chân chính, vừa qua, Công an Quảng
Ninh, Sở Tài nguyên môi trường, các cơ quan chức năng của tỉnh cùng ngành
than đã mở số đợt kiểm tra tại hiện trường, đối với một số chủ dự án cố tình vi
phạm các quy định của tỉnh…Và, UBND tỉnh đã ra Quyết định số 332, đình chỉ
10


hoạt động khai thác, tận thu than của 5 tổ chức và 2 hộ gia đình trên địa bàn thị

Cái gốc của mọi vấn đề luôn nằm ở bản chất hám lợi của con người. “Than
bây giờ gần đúng nghĩa vàng đen. Thị trường đang “sốt” than như chợ sớm
chuộng tôm tươi.”. Đây là chi tiết dẫn người đọc tới câu trả lời mà đó là hiển
nhiên trong qui luật sống.
“Lấy cớ trồng mới và tu bổ rừng trồng cũ, họ đưa hàng chục thiết bị, máy
gạt, máy xúc, ô tô trọng tải 15 tấn vào, mê mải khai thác than, đến mức, lấp
phẳng cả vườn ao và nhiều ha rừng trồng, đang khép tán của chủ trang trại Hiệp
Vân đã xây dựng gần mười năm trước, đúng định hướng của tỉnh, đang phát
triển rất tốt, khiến chủ hộ này phải lao đao, đi khiếu kiện khắp nơi”. “….Văn
bản này không được ông Bí thư Tỉnh ủy đồng ý và UBND tỉnh cũng không phê
duyệt. Nhưng CTTN vẫn tiến hành khai thác than vào cả lộ vỉa G9 của Cty mỏ
Mông Dương và thu về những khoản lợi khổng lồ, nhiều tỷ đồng.”, “Những đầu
nậu, những đường dây mua, bán than cỡ lớn, núp dưới nhiều danh nghĩa, đang
hoạt động ráo riết, gây náo loạn vùng than.” Một số chi tiết cho ta thấy, vì thỏa
mãn cơn khát lợi mà những công ty, doanh nghiệp trên đã làm đủ mọi việc, từ
“hợp pháp giả” cho tới bất hợp pháp, miễn sao được thỏa mãn “vét của đất”. Ví
dụ điển hình, cụ thể, và vô cùng xác thực để làm rõ và thuyết phục hoàn toàn đọc
giả trong vấn đề mà tác giả đang muốn đề cập đến. Sự giận giữ và oán trách đang
lan tỏa trong từng câu chữ của bài viết. Cũng như tâm trạng của chính đọc giả khi
đọc xong tác phẩm, tác giả tha thiết một sự công bằng được pháp luật trả lại,
cùng một sự trừng trị thích đáng cho những trò ghê tởm mà các công ty ma đã
làm ra vì đồng tiền, không hề màng tới lợi ích chung của quốc gia, đồng loại và
cả với chính tư cách và đạo đức công dân của mình.

2. Hình thức
a. Thể loại
12


Đây là bài phóng sự thuộc thể loại phản ánh. Đối tượng nhận thức và phản

màu mè văn hoa. Ông viết toàn những câu chuyện thật trăm phần trăm.” Và điều
đó cũng được thể hiện rõ nét trong tác phẩm. Ngôn ngữ dân dã và rất ngắn gọn,
phù hợp với tất cả các đối tượng người đọc.
Hệ thống vốn từ của ông trong tác phẩm thật sự rất phong phú. Ông lồng thơ
vào trong báo: “Xưa, loạn “than thổ phỉ”
Nay loạn “than tận thu”
Hay những đề mục nhỏ rất vần và thú vị, nhưng cũng không kém phần sâu
sắc, lột tả đầy đủ bộ mặt của lũ người giả “ma”: “Phỉ tạm lỉnh ra, ma lại tới”, “
Khoác áo ngư ông, chiếm sông đãi vàng”, “Muốn ma lùi bước, phép nước
phải nghiêm”…
Câu chữ trong tác phẩm nhiều khi hài hước, để lại ấn tượng mạnh trong lòng
người đọc. Ví dụ: “Nuôi trồng thủy sản, làm vườn đồi… chưa thấy lợi đâu,
nhưng mới san gạt, đào ao, nhiều vỉa than nục nạc đã phơi trờ trờ ra đó, lại
được phép “tận thu”, còn gì béo bở hơn, không hót?”, “Mục tiêu của dự án,
“quên đi”, hót than là chính.”… Một chút ngang tàn nhưng trung thực đã nêu
cao được tinh thần chống lại cường quyền của tác giả. Ông không ngại ngần dành
tặng những “tên cướp trắng của cải của đất nước” những câu chấm biếm đầy sắc
sảo và hả hê. Đánh trúng tâm lí của chúng và xoáy sâu sự thật cũng như ý nghĩ
vào suy nghĩ của người đọc, đây là một thành công rất lớn của tác giả.

14


C. Đánh giá
I. Ưu điểm
Từ nội dung đến hình thức của tác phẩm đều hợp lý và hoàn thiện. Tác
phẩm đã có đầy đủ tiêu chuẩn của tác phẩm báo chí hay, đặc sắc.
Tác giả đã làm được điều mà không phải ai cũng làm được và dám
làm. Truyền được tất cả hiện thực của việc khai thác than tận thu trái pháp luận
cũng như đã bày tỏ được cảm xúc, lập trường của mình tới người đọc. Hơn nữa,

Thiên nhiên mang đến cho con người điều kiện để sống, để phát triển
nhưng con người lại sử dụng những điều kiện ấy một cách lạm dụng. Một khi đã
không kiềm chế được cảm xúc, “hành hạ” thiên nhiên để “moi danh lợi” thì con
người sẽ phải trả giá.
“Con người phải yêu thương lẫn nhau”, phương châm sống đó từ xưa đến
nay chưa bao giờ được phát huy một cách triệt để. Nếu xưa kia địa chủ hà hiếp.
bóc lột nông dân, chủ nô ngược đãi nô lệ thì trước mắt chúng ta đang hiện lên
chính cái cảnh đè bẹp, chèn ép đồng loại tương tự. Chủ mặc kệ khó khăn, mặc kệ
hiểm nguy. Công nhân phải sống và làm việc trong ổ bệnh tật, trong cảnh đen
đuốc cả năm, trong điều kiện làm việc đầy rẫy những rủi ro. Biết mà vẫn không
thể không làm. Đó là cái giá của sự sống.
Phải biết lên án, đứng dậy đấu tranh để mang về công lý. Pháp luật có khe
hở thì con người phải làm đủ mọi cách để lấp kín những khe hở đó. Để không
còn những hiện tượng đau lòng xảy ra.
Bài học kinh nghiệm:
Để thành công trong bất kì lĩnh vực nào, thì trước hết phải tôn trọng chính
lĩnh vực mà mình đang theo đuổi. Cụ thể trong lĩnh vực báo chí, tiêu chí khách
quan, trung thực là điều hiển nhiên không thể thiếu. Và quan trọng là những
người làm báo phải luôn đứng về phía công lý, đòi lại công bằng cho nhân dân và
luôn bảo đảm đạo đức nghề nghiệp, lập trường luôn luôn giữ vững.

16


Khi tìm hiểu một vấn đề nào đó phải đi sâu, phân tích mọi khía cạnh và đa
chiều. Từ nguyên nhân đến hướng giải quyết, từ quá khứ đến hiện tại và tương
lai, từ cái nhìn bao quát đến cụ thể.
Nếu không dám đi sâu vào hiện thực cuộc sống tàn khốc, không dám dùng
ngòi bút đấu tranh với những thế lực xấu mạnh hơn mình thì không thể thành
công. Và khi đó giá trị của nghề báo sẽ chỉ là con số không. Đã là một người định