THẾ GIỚI NHÂN VẬT KÌ ẢO TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH CỦA
NGUYÊN HƯƠNG
MỞ ĐẦU
Truyện cổ tích là thế giới mà bao thế hệ tuổi thơ đắm mình vào đó. Đó là nơi
mà những bà Tiên, ông Bụt xuất hiện để gieo mầm những ước mơ, hoải niệm,
những niềm tin những bài học để răn dạy mỗi con người những bài học vô cũng
giá trị. Mỗi câu truyện, dù là cổ tích dân gian hay cổ tích hiện đại cũng đều thể
hiện những quan niệm, những triết lý về con người, về nhân sinh xã hội được đúc
kết qua nhiều thế hệ.
Nếu truyện cổ tích dân gian là những sáng tác tập thể, thể hiện sự hiểu biết
và trí tuệ của nhân dân, thì cổ tích hiện đại là một trong những thể loại mới thể
hiện sự tưởng tượng và sáng tạo đầy phong phú của các nhà văn.
Truyện cổ tích hiện đại là “một thể loại văn học có sự kết hợp nhuần nhuyễn
giữa yếu tố dân gian và yếu tố hiện đại. Các tác giả dùng hình thức dân gian để
trình bày một vấn đề, một nội dung mới, hiện đại… Cổ tích hiện đại là sản phẩm
của một cá nhân trong quá trình tìm tòi, sáng tạo, thể hiện mối quan hệ giữa truyền
thống và hiện đại, sự kế thừa và cách tân” (Lã Thị Bắc Lý, Truyện viết cho thiếu
nhi sau năm 1975, trang 115). Nếu trước năm 1975, trong những sáng tác của
mình, Tú Mỡ và Nguyễn Huy Tưởng đã có xu hướng mượn truyện cổ tích dân gian
để viết lại, thì sau năm 1975 phải kể đến những tên tuổi như Tô Hoài, Phạm Hổ,
Nguyên Hương…
Với thể loại truyện cổ tích hiện đại, Nguyên Hương là một cây bút
mới (xuất hiện khoảng cuối 2014). Với 40 truyện ngắn được in thành 8 tập truyện
mang tên: Viên ngọc bùa mê, Bịt mắt bắt kẻ nói dối, Gương thần, Tấm thảm bay,
1


Đôi hài vạn dặm, Chiếc áo tàng hình, Vùng đất bị phù phép và Sự tích cầu
vồng (Nhà xuất bản Trẻ), truyện cổ tích Nguyên Hương không chỉ là không chỉ là
những câu truyện cổ tích hiện đại viết cho trẻ em, mà nó còn là thế giới ảo mộng
với hàng loạt các nhân vật kì ảo mang tới cho trẻ thơ và người lớn những bài học

3


- Chiếc áo tàng hình: Tập sách gồm 5 truyện: Thục Sanh và Lý Thanh, Quà
tặng của Cá Vàng, Chiếc áo tàng hình, Nồi thần, Biến nhập! Biến xuất!
- Đôi hài vạn dặm: Tập sách gồm 5 truyện: Cây bút kỳ diệu, Những chiếc
đèn thần, Đôi hài vạn dặm, Ăn táo trả vàng, Sáu lần biến hóa.
- Tấm thảm bay: Tập sách gồm 5 truyện: Chữ A và chữ E; Cha, mẹ, con và
Cá Vàng, Hai viên ngọc ước, Vịt đẻ trứng vàng, Tấm thảm bay.
- Gương thần: Tập sách gồm 5 truyện: Lá thần, Những nàng tiên cá, Bài
học cho Tiên Nhỏ, Quà tặng của phù thủy, Gương thần.
- Bịt mắt bắt kẻ nói dối: Tập sách gồm 5 truyện: Bài học của Thần Xui Xẻo,
Bịt mắt bắt kẻ nói dối, Ai xứng đáng?, Sự trừng phạt của Thần Gió, Công chúa
trong chum.
- Viên ngọc bùa mê: Tập sách gồm 5 truyện: Công chúa ngủ trong vườn,
Khăn Xanh và Khăn Đỏ, Nàng Út ống trúc, Nàng Ly và quái vật, Viên ngọc bùa
mê.

4


Với 40 tác phẩm trong tám tập truyện, chúng tôi đã thống kê được 26 tác
phẩm có sự xuất hiện của nhân vật kì ảo. Dù là nhân vật chính hay phụ, thậm chí
chỉ xuất hiện thoáng qua với ý nghĩa là nguyên nhân của rủi ro hay là cái cớ để
nhân vật xuất hiện thì thế giới nhân vật kì ảo trong truyện cổ tích Nguyên Hương
vẫn rất hấp dẫn bạn đọc, nhất là những bạn đọc nhỏ tuổi. Chúng tôi đưa ra bảng
thống kê dưới đây:

1. Hai viên ngọc ước
2. Vịt đẻ trứng vàng

Tiên Bà, Phù Thủy
Phù Thủy
Phù Thủy
Phù Thủy
Thần Đèn
Thần Hài Vạn Dặm
Bà Tiên Già
Thần Rừng
Nàng tiên cá
Tiên Nhỏ, Tiên Gìa, Phù Thủy Nhí
Nàng Tiên, Phù Thủy
Thần Bốn Mùa
Bà Tiên Già
Thần Rừng
Bà Tiên, Thủy Thần
Gương Thần, Phù Thủy
Thần Núi
Thần gió
Phù Thủy
Phù Thủy
Bụt

5


Các tập truyện được nhà xuất bản ra mắt trong một thời gian không cách xa
nhau, nên việc tiếp nhận tác phẩm vì thế cũng liền mạch. Tạo nên một thế giới cổ
tích mới khá trọn vẹn cho các em thiếu nhi tham gia tưởng tượng, và học hỏi.
Đến với thế giới nhân vật kì ảo là đến với sự hiện diện của cái đẹp và cái xấu
song song tồn tại. Ở nơi đó có những nàng Tiên xinh đẹp, những vị thần quyền uy

2.

Phân loại và vai trò của nhân vật kì ảo trong việc giáo dục thẩm mĩ
Dựa vào nội dung biểu đạt và giáo dục người viết tạm thời chia nhân vật kì

ảo ra làm hai tuyến nhân vật chính: nhân vật thần tiên (hiền thần), nhân vật ác thần
(phù thủy). Mỗi tuyến nhân vật lại mang một giá trị giáo dục thẩm mĩ khác nhau,
tạo nên những bài học sâu sắc, mang tính nhân văn và thẩm mĩ cho thiếu nhi.
2.1 Thế giới hiền thần– thế giới tưởng tưởng của tuổi thơ Việt
Đến với thế giới cổ tích mới của Nguyên Hương, ta bắt gặp được hình ảnh
các bà tiên, ông tiên, thần gió, thần đèn,...xuất hiện khá nhiều.
7


Đọc cổ tích ta thấy không vắng bóng được hình ảnh của ông bụt, bà tiên đó
là lực lượng thần thánh, siêu nhiên mang lại sự huyền bí, lạ kì và thúc đẩy tình tiết
truyện phát triển, ông bụt, bà tiên thường hiền từ độ lượng, như người cha, người
mẹ, chỉ có điều là họ có khả năng vô tận, có thể đem đến mọi điều may mắn. Nếu
thiếu vắng những nhân vật này thì sẽ không còn cổ tích. Sự xuất hiện của nhân vật
kì ảo này góp phần thể hiện ước mơ khát vọng của nhân dân ta: Những ông Bụt,
ông Thần, bà Tiên hiện ra, ban những điều ước tốt lành cho con người. Đây là
những nhân vật mang lại những điều mà con người không làm được với phép thuật
và điều ước. Đó mang vào thế giới tuổi thơ niềm tin về ước mơ. Nhờ bà Tiên Gìa
ban điều ước mà sau sáu lần biến hóa, từ một trưởng làng, biến thành một người
trồng rau, rồi đến một dòng sông, những ngọn núi và cả con ngựa, cuối cùng
chàng Kha tìm lại chính mình (Sáu lần biến hóa). Tiên Thảm Bay, sau khi chứng
kiến sự chăm chỉ, kiên trì và cả tốt bụng của chàng Linh thì tặng cho chàng Linh
Tấm thảm Tình Yêu để chàng sống hạnh phúc cùng người vợ yêu dấu của mình.
(Tấm thảm bay). Thần Gió vì cảm thương cho sự hiếu thảo của chàng trai nghèo
cũng như tấm lòng của một người mẹ, thần đã tặng cho bà mẹ già của chàng trai

trí thông minh và tấm lòng của con người. Chẳng hạn như truyện Hai điều ước,
Thần Núi ban cho hai anh em mỗi người một điều ước, và hạnh phúc không phải là
đích đạt được mà con đường đến với đích đó. Hay các truyện trong tập Bịt mắt bắt
kẻ nói dối: Bài học của thần xui xẻo, Ai xứng đáng , Sự trừng phạt của Thần Gió,
Công chúa trong chum. Chính trí thông minh, tấm lòng, ý chí của con người đã
giúp nhân vật vượt lên khó khăn, để có lựa chọn đúng đắn đm đến hạnh phúc cho
mình.

9


Thế giới hiền thần còn là thế giới của những điều tốt lành. Thế giới cổ tích
đã mang đến cho con người những những ông Bụt, ông Thần, bà Tiên hiện ra, ban
những điều ước tốt lành cho con người. Cổ vũ tinh thần cho con người hướng con
người đến những giá trị chân- thiện- mĩ.
Như vậy, dưới sự giúp đỡ của những vị thần tiên tốt bụng, những điều ước
của những con người lương thiện đều trở thành hiện thực. Nhờ những món quà vô
giá ấy mà con người nhận ra chính mình và cả hy sinh chính mình vì cuộc sống.
Con người sống trong cuộc sống phải biết yêu thương, quan tâm và giúp đỡ lẫn
nhau sẽ được hạnh phúc và gặp những điều tốt lành.
2.2

Thế giới hiền thần bật lên ngọn đèn chân – thiện – mĩ
2.2.1 Thế giới hiền thần - Nơi tính thiện ngự trị
Trong khi những vị hiền thần mang đến những điều ước tốt đẹp cho con
người thì ngược lại, thế giới phù thủy mang đến những mầm họa, tai ương và cả
những lời nguyền độc ác cho con người. Phù thủy đã hóa phép cho công chúa ngủ
mê man trong rừng, đợi đến khi có hoàng tử tốt bụng đến cứu mới thoát khỏi
kiếpnạn. Họ còn biến hoàng tử thành con ngựa chỉ vì hoàng tử khôi ngô kia không
chấp nhận làm con rể cho mụ phù thủy. Hoàng hậu và và chín mươi tám tiểu thư,

giới thần tiên đã mang đến sự công bằng ấy – giúp đỡ những con người lương thiện
và trừng phạt những kẻ độc ác xấu xa. Trong truyện Nồi Thần, vì bà chủ quán độc
ác, tham lam nên bị thần rừng trừng phạt. Ông đã biến tất cả thức ăn trong nồi thần
bốc cháy và tất cả những nồi khác trong nhà cũng bốc cháy. Vị quan huyện tham
lam và xấu tính trong truyện Những nàng tiên cá, không những không bắt được
các nàng tiên cá về làm vợ mà còn bị Nàng Tiên Cá Mập quất một cú thật mạnh
khiến hắn bị hất tung ra xa..xa đến nỗi vĩnh viễn không ai thấy hắn nữa. Truyện Vịt
đẻ trứng vàng có tên phú hộ tham lam, hắn muốn chiếm đoạt con vịt quý để có thật
nhiều tiền sắm sửa ngựa xe, binh mã nhằm gây chiến cướp ngôi vua. Nhưng cuối
11


cùng thì âm mưu của hắn bất thành khi mà con vịt vốn đẻ trứng vàng trứng bạc kia
giờ đây chỉ toàn đẻ ra sỏi và đá,..
Tuy sự trừng phạt trong cổ tích mới của Nguyên Hương có phần nhẹ tay
nhưng chính điều đó đã tạo ra nét mới và nét hấp dẫn cho truyện. Không cần phải
bị trừng phạt nặng nề nhưng bấy nhiêu cũng đủ để những kẻ tham lam, xấu xa
nhận ra tội lỗi của mình. Đồng thời qua đó, như một lời khuyên nhẹ nhàng của tác
giả để các độc giả, đặc biệt là các độc giả nhỏ tuổi có thể nhìn nhận lại bản thân
mình và tạo cho mình những bài học ý nghĩa.
Như vậy đến với thế giới truyện cổ tích mới của Nguyên Hương, ta được
đắm mình trong những câu chuyện lý thú. Độc giả được thỏa thích trải nghiệm
những điều tuyệt diệu. Ở đó,ta sẽ được hòa mình vào những số phận, những cuộc
đời, những điều tốt đẹp và cả những phép nhiệm mầu. Thế giới thần tiên xuất hiện,
mang đến cho con người lương thiện những điều tốt đẹp nhất. Đồng thời cũng
mang đến cho chúng ta những bài học lý thú. Khép trang sách lại nhưng lòng ta lại
mở ra bao điều thú vị về cuộc sống cũng như những ước mơ, khát khao. Đó chính
là điều tạo nên sức hút cũng như sự hứng thú cho đọc giả khi đọc truyện cổ tích
hiện đại của Nguyên Hương.
2.3

giúp dân nhưng vô tình tạo ra đau khổ.
Truyện Vì sao con nhện 8 chân phù thủy Xí Xọn không hề ác, muốn sống
chung với loài người, Xí Xọn cũng đã cố gắng.
Nguyên Hương xây dựng thế giới nhân vật phù thủy cũng rất đa dạng và
phong phú, nhiều tầng bậc. Phù thủy cũng giống như con người, cũng có kẻ xấu,
kẻ tốt .
3.
3.1

Thế giới nhân vật kì ảo với những bài học giáo dục thẩm mĩ
Bài học “ở hiền gặp lành” và ước mơ công lý

13


Kế thừa và phát triển truyện cổ tích dân gian, truyện cổ tích Nguyên Hương
vẫn nằm trong dòng chảy của những tư tưởng truyền thống, thông qua những nhân
vật kì ảo mang lại cho người đọc những bài học đạo đức và thực hiện ước mơ công
lí của nhân dân. Những con người hiền lành sẽ gặp được nhiều điều may mắn và
tốt đẹp trong cuộc sống. Viên ngọc bùa mê cũng có một lời giải đáp xứng đáp khi
tấm lòng chân thành của nàng My xinh đẹp, nhân hậu được hoàng tử nhận ra và
quyết định cưới nàng làm vợ.
Phần lớn, các lực lượng thần kì đều chỉ xuất hiện khi nhân vật chính diện
gặp khó khăn và cần giúp đỡ. Trong câu chuyện Những chiếc đèn thần, nhờ có
những thần đèn mà chàng Huy đã cứu thoát dân làng qua khỏi nguy hiểm trong
cơn lũ lụt và có đủ lương thực cứu đói cho mọi người trước cảnh ruộng vườn
hoang tàn, đổ nát. Chính vì tình yêu với những chiếc đèn hoa đăng và lòng yêu
thương con người của mình mà chàng Huy đã Thần đèn Hoa Hồng đã giúp cho
chàng gặp được nàng Dung hiền hậu, giỏi giang. Hay nhờ có thần rừng mà Lưu cậu bé nhà nghèo, làm công cho quán cơm (truyện Nồi thần) - đã không bị đói
khát và được sống hạnh phúc bên Thiên Thanh (con gái của thần rừng). Trong một

Ngoài ra, trong một số truyện khác như Nồi thần, Hai điều ước, Thục Sanh
và Lý Thanh, Công chúa trong chum, Bịt mắt bắt kẻ nói dối… những kẻ tham
lam, độc ác đều bị quả báo cho những hành động mà mình đã gây ra.
3.3

Bài học biết ơn – đền ơn

Bên cạnh những cái tốt đẹp sẽ nhận những điều tốt đẹp và cái xấu xa sẽ bị
trừng trị, Nguyên Hương còn có ý thức giáo dục trẻ em về những đạo lý truyền
thống tốt đẹp và quý báu của dân tộc Việt. Đó là biết ơn và đền ơn. Chàng Linh,
trong truyện Tấm thảm bay, sau một chặng đường dài, chàng đã rút ra được bài
học quý giá và cảm thấy hối hận vô cùng. Vì thế, chàng đã quay trở lại hoàn tất
công việc của mình để không phụ công người con gái đã miệt mài dệt nên những
tấm thảm bay.

15


Ngoài ra, còn một chi tiết đáng chú ý trong truyện Quà tặng của phù thủy
cũng góp phần nhắc nhở về truyền thống này. Đó là chi tiết nàng Kim đã cố vượt
qua lòng ham nuốn của mình khi nghĩ đến người cha đã vào rừng đốn cây, rồi tự
tay ông đã đẽo gọt suốt ba ngày để tặng một đôi guốc gỗ làm quà cho con gái. Vì
vậy, nhờ sự thành thật của mình mà nàng Kim đã có guốc ngọc để đi dự tiệc. Qua
những câu truyện đó, Nguyên Hương muốn nhắc nhở rằng: nếu con người biết trân
trọng những đạo lý truyền thống tốt đẹp của dân tộc thì cũng có nghĩa là đang
hướng đến một cuộc sống nhân văn và tốt đẹp hơn.
4.

Thế giới nhân vật kì ảo trong việc xây dựng cốt truyện và nhân vật
4.1 Đối với việc xây dựng cốt truyện

Tiên, truyền tải những bài học vô cùng giá trị.
Nhân vật kì ảo, tạo ra một chuỗi các lô gic sự kiện và hành động, sự phân
thân và di chuyển từ không – thời gian kì ảo này đến không- thời gian kì ảo khác
cũng được hợp thức hóa. Và người đọc đã chấp nhận sự phi logic đó một cách hiển
nhiên nhất.
Sự xuất hiện của nhân vật kì ảo giúp cho việc sử lí các tình huống trong
truyện và các tình huống mới nảy sinh một cách hợp lí mang lại tính nhất quán cho
từng câu chuyện.
Và, thế giới nhân vật kì ảo góp phần làm bộc lộ rõ tâm lí nhân vật. Điều này
cũng là một biểu hiện của tính hiện đại. Nhân vật trong truyện cổ tích dân gian chỉ
được khóc, cười một cách đơn thuần. Còn trong truyện cổ tích Nguyên Hương là:
Phù thủy trố mắt sượng sùng (Sự tích nấm hương), Cô bé tròn mắt ngạc nhiên (Sự
tích đèn ngôi sao), Chàng Linh há hốc miệng kinh ngạc (Công chúa ngủ trong
vườn), …. Đó là đặc điểm quen thuộc của truyện hiện đại, khiến truyện hấp dẫn
hơn, cuốn hút hơn.

17


KẾT LUẬN
Truyện cổ tích Nguyên Hương khá hay và có nhiều yếu tố sáng tạo mới mẻ,
một trong số đó chính là yếu tố nhân vật kì ảo được viết lại một cách thú vị và
mang nhiều nét ý nghĩa sâu sắc. Nhưng trong một số truyện của chị, vẫn còn những
“lấp lửng” khiến người đọc bỡ ngỡ. Đôi khi, người đọc khó có thể hiểu được cách
cắt nghĩa, lý giải của chị (ví như cái kết trong truyện Công chúa ngủ trong vườn).
Tuy nhiên, trong dòng chảy chung của thời đại, văn học thiếu nhi đang được “vực
dậy” sau một thời kì dài lâm vào khủng hoảng. Và lớp tác giả mới như nữ nhà văn
Nguyên Hương, với những ý thức kế thừa, phát triển các thể loại văn học viết cho
thiếu nhi, là rất đáng trân trọng.
Truyện Nguyên Hương với thế giới nhân vật kì ảo đã tạo ra thế giới cổ tích,

11. Nguyên Hương(2014), Bịt mắt bắt kẻ nói dối, NXB Trẻ,TP HCM
12. Nguyên Hương(2014), Viên ngọc bùa mê, NXB Trẻ,TP HCM

19


20