BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CAO THỊ THUÝ DIỄM

DẠY HỌC TÍCH CỰC HOÁ NGƯỜI HỌC MÔN
CÔNG NGHỆ 8 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ KHU VỰC CHÂU THÀNH B TỈNH BẾN TRE
S

K

C

0

0

3

9
6

5
1

9
3


LÝ LỊCH SƠ LƢỢC
-

Họ và tên: Cao Thị Thuý Diễm

Giới tính: Nữ

-

Ngày, tháng, năm sinh: 1984

Nơi sinh: Bến Tre

-

Quê quán: Bến Tre

Dân tộc: Kinh

-

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: số nhà 308, ấp Phú Long, xã Phú Đức,
huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre.

-

Điện thoại cơ quan: 0753626150

-



-

Ngành học: Kỹ thuật Công nghiệp

III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN TỪ KHI TỐT NGHIỆP
ĐẠI HỌC
Thời gian
2009- 2012

Nơi công tác
Trường THCS Thành Triệu - Châu
Thành - Bến Tre

i

Công việc đảm nhiệm
Giáo viên


LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tp. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2012

Cao Thị Thuý Diễm

ii


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Cùng với xu hướng phát triển của khoa học và công nghệ thì giáo dục cũng cần
phải đổi mới để đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội. Chương trình giáo dục
của bậc phổ thông đã trang bị cho HS đầy đủ các kiến thức thuộc các lĩnh vực khác
nhau, nhằm giúp HS phát triển toàn diện về mọi mặt. Trong đó có môn Công nghệ 8,
môn học này gắn liền với thực tiễn, nó giúp HS làm quen với lĩnh vực kỹ thuật, định
hướng, gợi mở cho HS lựa chọn các ngành nghề sau này để nhằm đáp ứng được yêu
cầu của xã hội hiện nay. Tuy nhiên, việc giảng dạy môn học này ở các trường phổ
thông chưa chú trọng đến phát huy hết khả năng của HS, chưa làm cho HS thật sự
năng động, tích cực trong quá trình học tập môn Công nghệ 8. Từ thực trạng đó kết
hợp với chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học ở bậc phổ thông của BGD&ĐT, người
nghiên cứu quyết định chọn đề tài: “Dạy học tích cực hóa người học môn Công
nghệ 8 ở các trường Trung học cơ sở khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre”.
 Nội dung chính của luận văn gồm có những phần chính sau:
 Phần mở đầu
 Phần nội dung
 Chương 1: Cơ sở lý luận về dạy học tích cực
 Chương 2: Thực trạng dạy học môn Công nghệ 8 tại các trường trung học
cơ sở khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre

 Chương 3: Xây dựng quy trình dạy học tích cực hoá người học môn Công
nghệ 8 ở các trường trung học cơ sở khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre
 Phần kết luận – kiến nghị
Thông qua đề tài người nghiên cứu đã đề xuất quy trình dạy học tích cực hoá
HS và triển khai phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong tiết học môn Công
nghệ 8 để HS thật sự năng động, tích cực tìm tòi, giải quyết vấn đề dưới sự hướng
dẫn của GV. Qua thực nghiệm kiểm chứng hiệu quả của đề tài cho thấy kết quả học
tập của HS nâng cao rõ rệt, HS có sự chuyển biến về thái độ học tập, không còn thụ
động như trước nữa. Điều này cho thấy việc vận dụng phối hợp các phương pháp dạy

Experimentally verified the effectiveness of the subject proclaimed the learning
outcomes of pupils significantly improved, they have a change of attitude learning,
not passive anymore. This shows that the application of coordination of active
teaching methods as proposed had created a completely different atmosphere in
subjects Technology 8, changed the learning of their pupils and pupils support all.
v


MỤC LỤC
Trang tựa

TRANG

Quyết định giao đề tài
Lý lịch khoa học ............................................................................................... i
Lời cam đoan ................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ..................................................................................................... iii
Trang tóm tắt .................................................................................................. iv
Mục lục ........................................................................................................... vi
Danh sách các chữ viết tắt ............................................................................... x
Danh sách các hình ........................................................................................ xi
Danh sách các bảng ...................................................................................... xiv
Danh mục các phụ lục .................................................................................... xv

PHẦN MỞ ĐẦU ...................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ................................................. 3
3. Giả thuyết nghiên cứu .................................................................................... 4
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ............................................................... 4
5. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................ 4

TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ KHU VỰC CHÂU THÀNH B
TỈNH BẾN TRE
2.1. Giới thiệu chung về huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre ............................. 42
2.2. Giới thiệu hệ thống các trường trung học cơ sở khu vực Châu Thành B
tỉnh Bến Tre .............................................................................................. 42
2.3. Giới thiệu về môn Công nghệ 8 ................................................................ 44
2.3.1. Mục tiêu chung của môn Công nghệ 8 .......................................... 44
2.3.2. Vị trí của môn Công nghệ 8 ........................................................... 45
2.3.3. Đặc điểm chung của môn công nghệ 8 .......................................... 45
2.3.4. Nội dung chương trình môn Công nghệ 8 ..................................... 46
2.4. Thiết bị , phương tiện phục vụ cho quá trình giảng dạy.. ......................... 47
2.5. Thực trạng việc dạy học môn Công nghệ 8 tại các trường trung học cơ sở
khu vực Châu Thành B ............................................................................. 48
2.5.1. Nhiệm vụ khảo sát ......................................................................... 48
2.5.2. Kết quả khảo sát thực trạng ........................................................... 50
2.6. Nguyên nhân của thực trạng ...................................................................... 69
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ............................................................................... 70

vii


CHƢƠNG 3. XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC TÍCH CỰC HOÁ NGƢỜI
HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 8 Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
KHU VỰC CHÂU THÀNH B TỈNH BẾN TRE
3.1. Những định hướng có tính nguyên tắc ...................................................... 72
3.1.1. Tính khoa học ................................................................................ 72
3.1.2. Tính phát triển toàn diện của người học ........................................ 72
3.1.3. Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành.............................................. 73
3.2. Triển khai các phương pháp dạy học tích cực hoá người học môn
Công nghệ 8 tại các trường trung học cơ sở khu vực Châu Thành B

1.2. Những đóng góp của đề tài ............................................................. 110
2. Kiến nghị .................................................................................................... 111
3. Hướng phát triển của đề tài ........................................................................ 112

TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 113
PHỤ LỤC.............................................................................................................. 116

ix


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Ký hiệu

Ý nghĩa

 CN8

: Công nghệ 8

 GD

: Giáo dục

 PP

: Phương pháp

 PPDH


 DHDA

: Dạy học dự án

 SGK

: Sách giáo khoa

 SL

: Số lượng

 TN

: Thực nghiệm

 ĐC

: Đối chứng

 LT

: Lý thuyết

 TH

: Thực hành

x


Hình 1.7. Tiến trình của phương pháp quy nạp

28

Hình 1.8. Tiến trình của phương pháp diễn dịch

29

Hình 1.9. Sơ đồ kỹ thuật khăn phủ bàn

31

Hình 1.10. Sơ đồ kỹ thuật mảnh ghép

33

Hình 1.11. Sơ đồ mối quan hệ giữa GV và HS trong dạy học tích cực

35

Hình 1.12. Vai trò của GV và HS trong dạy học tích cực

35

Hình 2.1. Hình ảnh về một số trường THCS của khu vực Châu Thành B

44

Hình 3.1. Một số hình ảnh hoạt động tích cực của HS lớp thực nghiệm



Biểu đồ 2.4. Kết quả khảo sát điều kiện để GV dạy tốt môn Công nghệ 8

53

Biểu đồ 2.5. Kết quả khảo sát biện pháp GV thường làm để tiết dạy
chất lượng hơn

53

Biểu đồ 2.6. Kết quả nhận định của GV về xu hướng đổi mới PP giảng dạy
hiện nay

54
xi


Biểu đồ 2.7. Kết quả khảo sát GV về sự cần thiết đổi mới PPDH ở bậc THCS 55
Biểu đồ 2.8. Kết quả khảo sát mức độ sử dụng các phương pháp giảng dạy
của GV trong quá trình dạy học môn Công nghệ 8
Biểu đồ 2.9. Khó khăn của GV trong quá trình giảng dạy môn Công nghệ 8

56
57

Biểu đồ 2.10. Kết quả khảo sát khó khăn của GV trong quá trình đổi mới
PPDH môn Công nghệ 8

58


65

Biểu đồ 2.19. Kết quả khảo sát thái độ của HS đối với PP đang giảng dạy
của GV

66

Biểu đồ 2.20. Kết quả khảo sát thái độ của HS đối với việc tổ chức
dạy học theo hướng làm cho HS năng động, tích cực

66

Biểu đồ 2.21. Kết quả đánh giá của HS về các cách tổ chức dạy học
môn Công nghệ 8

68

Biểu đồ 3.1. Phần trăm hiểu bài của HS ngay tại lớp

97

Biểu đồ 3.2. Kết quả so sánh mức độ hiểu bài của HS ở 2 tiết thực nghiệm
với các tiết học trước

98

Biểu đồ 3.3. Thái độ học tập của HS về 2 tiết thực nghiệm

99


102

Biểu đồ 3.10. Kết quả khảo sát nhận định của HS về sự ảnh hưởng của
PPDH đối với kết quả học tập của HS

xiii

102


DANH SÁCH CÁC BẢNG
BẢNG

TRANG

Bảng 1.1. Mẫu phiếu học tập cho kỹ thuật “ KWL”

32

Bảng 1.2. So sánh giữa dạy học truyền thống và dạy học tích cực

37

Bảng 2.1. Thống kê số lượng HS ở các trường THCS khu vực Châu Thành B
năm học 2011-2012.

43

Bảng 2.2. Khung phân phối chương trình của môn Công nghệ 8


Bảng 3.5. Trị số điểm trung bình và độ lệch chuẩn của lớp thực nghiệm
và đối chứng.

104

xiv


DANH MỤC PHỤ LỤC
Tên phụ lục

TRANG

Phụ lục 1: CHỈ THỊ về việc “Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông thực hiện
nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc Hội”

1

Phụ lục 2: CHỈ THỊ về việc phát động phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong
các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013

7

Phụ lục 3: Công văn “Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học
năm học 2012-2013” của BGD&ĐT

11

Phụ lục 4: Phiếu khảo sát ý kiến giáo viên


xv


PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mục tiêu của nƣớc ta đặt ra là cơ bản sẽ trở thành nƣớc công nghiệp vào năm
2020 vì thế đòi hỏi GD phải phát triển mạnh mẽ để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Do đó, để tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng cho yêu cầu
ngày càng cao của xã hội thì GD cần phải đổi mới toàn diện một cách sâu sắc. Giáo
dục phải đào tạo ra mẫu ngƣời không chỉ biết lĩnh hội tri thức mà phải biết tim tòi,
phát hiện, sáng tạo ra tri thức. Chính vì vậy mà ngay từ các cấp học phổ thông, GD
phải tạo cho ngƣời học phát huy tính tích cực (TC) của mình trong các hoạt động.
Nghị quyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng cũng đã chỉ rõ: “Đổi mới
phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của
người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh
nhồi nhét, học vẹt, học chay.” Vì thế, muốn nâng cao chất lƣợng dạy học thì nhà
trƣờng bắt buộc phải đổi mới, trong đó để cho ngƣời học tích cực, năng động, chủ
động tìm tòi, phát hiện kiến thức mới thì ngƣời thầy phải đổi mới về phƣơng pháp
(PP) giảng dạy.
Luật giáo dục 2005 có chỉ rõ: ”Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học; bồi dƣỡng cho ngƣời học
năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên.”
Đồng thời, ”Trong chiến lược phát triển giáo dục, phát triển nguồn nhân lực
của mỗi quốc gia, câu hỏi đầu tiên, và đột phá chú trọng đầu tiên bao giờ cũng nói
tới giáo dục phổ thông, vì giáo dục phổ thông là nền tảng cơ bản của hệ thống giáo
dục quốc dân và chính nó sẽ là cơ sở đem đến chất lượng cho cả hệ thống giáo
dục…” [1]
Vì thế Đảng và Nhà Nƣớc ta đã chú trọng đến đổi mới GD ở bậc phổ thông
cụ thể là theo điều 27 của Luật giáo dục (2005) xác định mục tiêu của giáo dục

lối truyền thống, phân tích, giải thích vấn đề nào đó rồi HS nghe và ghi nhớ những
gì GV truyền đạt. GV lẫn HS đều cho rằng môn học này ít quan trọng hơn các môn
khác nên từ đó ít chú tâm đến việc truyền đạt cũng nhƣ lĩnh hội tri thức. Do đó, khi
HS học xong môn Công nghệ 8 vẫn không ứng dụng đƣợc các kiến thức ấy vào
thực tế và khi lên lớp trên HS vẫn cảm thấy khó khăn khi tiếp thu những kiến thức
mới do nền tảng cơ bản của môn Công nghệ 8 (CN8) các em chƣa nắm vững.
Đặc biệt, nội dung môn Công nghệ 8 mang tính thực tiễn cao, để HS tự
chiếm lĩnh đƣợc nội dung môn học, khắc sâu kiến thức và có thể vận dụng những
2


kiến thức cơ bản trong môn học vào thực tế thì GV phải thực hiện giảng dạy sao
cho phát huy được tính tích cực của HS nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.
Đồng thời việc đổi mới PPDH sẽ giúp HS năng động, tích cực, tự lực, tự giác tìm
tòi phát hiện nội dung bài học thông qua sự hƣớng dẫn của GV. Xuất phát từ yêu
cầu đổi mới PP giảng dạy của BGD&ĐT cũng nhƣ tình hình thực tế giảng dạy của
môn Công Nghệ 8 ở các trƣờng THCS ngƣời nghiên cứu quyết định chọn đề tài:
“Dạy học tích cực hóa ngƣời học môn Công nghệ 8 ở các trƣờng Trung học cơ
sở khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre” nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác của
ngƣời học và góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học môn Công nghệ 8 ở các
trƣờng THCS của huyện Châu Thành B tỉnh Bến Tre.

2. MỤC TIÊU MÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- Mục tiêu nghiên cứu: áp dụng triển khai phƣơng pháp dạy học tích cực
(PPDHTC) trong tổ chức dạy và học ở môn Công nghệ 8 tại các trƣờng THCS
của khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: với mục tiêu nghiên cứu nhƣ trên, đề tài thực hiện các
nhiệm vụ nghiên cứu nhƣ sau:
 Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài về dạy học tích cực.
- Các khái niệm cơ bản

- Phạm vi nghiên cứu 4 trƣờng trên tổng số 8 trƣờng THCS của khu vực Châu
Thành B (phía Đông Châu Thành) tỉnh Bến Tre.

6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phƣơng pháp tham khảo tài liệu: Tham khảo các tài liệu trong nƣớc và ngoài
nƣớc đã nghiên cứu liên quan đến đề tài, các tài liệu tham khảo nhƣ: các bài báo
khoa học, SGK, các tạp chí, luận án, luận văn đã đƣợc công bố….
- Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích và tổng hợp các tài liệu có liên
quan đến đề tài để từ đó chọn lọc và vận dụng vào đề tài, cụ thể nhƣ:
 Các văn bản của nhà nƣớc: Nghị quyết, Luật giáo dục, văn bản về GD…
 Các tài liệu chuyên môn về môn Công nghệ 8 và các tài liệu về các PPDH
theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học.
 Các bài báo khoa học có liên quan trên các tạp chí về GD.
 Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.
- Phƣơng pháp phỏng vấn kết hợp với quan sát: Phỏng vấn GV và HS để tìm
hiểu về hoạt động dạy và học của GV và HS tại các trƣờng THCS đƣợc khảo sát.
- Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu: Sử dụng các phiếu điều tra, phiếu thăm dò ý
kiến để thu thập các thông tin từ phía HS về học theo PP cũ và PPDH theo hƣớng
tích cực và thăm dò ý kiến GV về việc sử dụng PPDHTC trong quá trình giảng
dạy.
4


- Phƣơng pháp chuyên gia: Tiếp xúc, gặp gỡ, trao đổi với những GV có kinh
nghiệm lâu năm trong việc giảng dạy môn Công nghệ 8 và những chuyên gia có
nghiên cứu về phƣơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực.
- Phƣơng pháp thực nghiệm: Thông qua việc nghiên cứu nội dung môn học và đề
xuất thiết kế bài dạy theo hƣớng tích cực, tiến hành biên soạn giáo án và giảng
dạy thực nghiệm các bài giảng đã đƣợc thiết kế theo hƣớng tích cực hóa ngƣời
học.

Cao đẳng kinh tế kỹ thuật Vinatex Thành phố Hồ Chí Minh”. Đề tài đã đề xuất cải
tiến PPDH để sinh viên tích cực hơn trong hoạt động học tập của mình khi học môn
Lý thuyết-Thiết bị may tại trƣờng Cao đẳng kinh tế kỹ thuật Vinatex Thành phố Hồ
Chí Minh.[13]
Từ các nghiên cứu trên cho thấy rằng việc nâng cao chất lƣợng hoạt động
giảng dạy là nhu cầu tất yếu, khách quan để tạo ra mẫu ngƣời đáp ứng yêu cầu của
thực tiễn, góp phần phát tiển kinh tế trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Việc đổi mới
PPDH là một trong những nội dung cấp thiết phải thực hiện trong các cấp học
để nâng cao chất lƣợng giảng dạy.
Kế thừa các giá trị của các công trình nghiên cứu trên, đề tài mới sẽ tiếp tục
đổi mới PPDH, làm cho ngƣời học năng động và tích cực hơn trong hoạt động học
tập của mình, nhƣng việc đổi mới PPDH sẽ điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện và
đặc điểm tâm lý của HS ở bậc THCS. Đề tài mới sẽ lựa chọn và phối hợp các PPDH
tích cực lại với nhau để tạo bầu không khí học tập thoải mái, nhẹ nhàng, để HS thể
hiện hết khả năng của mình trong quá trình học tập, làm thay đổi cách học của HS
từ thụ động tiếp thu kiến thức sang tích cực, năng nổ hơn trong các hoạt động.

6


Phần 2. NỘI DUNG
CHƢƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH CỰC
1.1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
- Dạy: là truyền thụ lại cho ngƣời khác những kinh nghiệm xã hội và nghề nghiệp
mà loài ngƣời đã tích lũy lại đƣợc qua các thế hệ.
- Học: theo từ điển tiếng việt là thu nhận kiến thức, luyện tập kĩ năng do ngƣời
khác truyền lại hoặc từ sách vở.
Học theo nghĩa rộng nhất là quá trình cơ bản của sự phát triển nhân cách

thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức kỹ năng,
kỹ xảo một cách tự giác, tích cực, tự lực, phát triển những năng lực nhận thức và
năng lực hành động, hình thành thế giới quan duy vật khoa học…”
- Phƣơng pháp dạy học tích cực (PPDHTC) là phƣơng pháp dạy học theo hƣớng
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học. "Tích cực" trong
PPDHTC có nghĩa là sự chủ động, tích cực, hăng hái trong các hoạt động.
PPDHTC hƣớng tới việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của ngƣời học,
nghĩa là quá trình dạy học không còn chủ yếu là phát huy tính tích cực của ngƣời
dạy mà phải là phát huy tính tích cực của ngƣời học. Để dạy học theo PPDHTC thì
đòi hỏi GV phải đầu tƣ, chuẩn bị nhiều so với PP truyền thống.
Theo TS. Lê Văn Hảo: PP giảng dạy đƣợc gọi là tích cực nếu hội đủ các yếu tố
sau:
 Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có.
 Thể hiện rõ đƣợc động cơ học tập của ngƣời học khi bắt đầu môn học.
 Thể hiện rõ đƣợc bản chất và mức độ kiến thức cần huy động.
 Thể hiện rõ đƣợc vai trò của ngƣời học, ngƣời dạy, vai trò của các mối
tƣơng tác trong quá trình học.
 Thể hiện đƣợc kết quả mong đợi của ngƣời học.
- Theo các quan điểm trên thì PPDHTC thực chất là việc sử dụng PPDH nhằm
mục đích tiếp cận lấy HS làm trung tâm nhằm tạo điều kiện cho HS tham gia
các hoạt động tích cực về mặt nhận thức lẫn thực hành để khám phá tri thức.
- PPDHTC trang bị cho HS những kỹ năng thu thập thông tin, xử lý thông tin
và kiến tạo tri thức giúp cho HS có khả năng tự chủ, tích cực, chủ động trong
học tập, thích ứng nhanh với yêu cầu xã hội. Nó tạo tiền đề cho HS có ý thức
tự giác về sự GD của bản thân và duy trì thái độ học tập suốt đời.

8