VIỆN HÀN
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ

TRẦN THỊ

DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI
NGƢỜI TÂM THẦN TỪ THỰC TIỄN TRUNG
TÂM
ĐIỀU DƢỠNG NGƢỜI TÂM
Chuyên ngành: Công tác xã
Mã số: 60 90 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN HỮU

HÀ NỘI,


LỜI CAM
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân
đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Hữu
Các số liệu, những kết luận nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận văn
trung
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của
Hà Nội, ngày
Học

tháng


NAM.............................................................................................. .60 3.1.Giải pháp
tuyên truyền về ngƣời tâm thần và các vấn đề của họ.......................... 60 3.2.Giải
pháp nâng cao năng lực cho nhân viên công tác xã hội ................................ 61
3.3.Giải pháp nâng cao năng lực cho ngƣời tâm thần và gia đình ngƣời tâm thần...
62 3.4.Giải pháp đổi mới nội dung và các phƣơng thức thực hiện các hoạt động


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT
Chữ viết

Diễn

BHY

Bảo hiểm y

BT

Bệnh tâm

CSSKT

Chăm sóc sức khỏe tâm

KC

Khám chữa

NBT


TB-

Thƣơng binh xã

TGX

Trợ giúp xã

TTBTX

Trung tâm bảo trợ xã

TTL

Thông tƣ liên

UBN

Ủy ban nhân


DANH MỤC
Bảng 2.1. Ngƣời tâm thần tại các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh, Bệnh viện
tâm thần tỉnh Quảng Nam quản lý (30/12/2015).
Bảng 2.2. Bảng chi tiết trình độ chuyên môn và trình độ chính trị của cán bộ
nhân viên Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần Quảng Nam (30/12/2015).
Bảng 2.3. Ngƣời tâm thần đƣợc nuôi dƣỡng chăm sóc tại Trung tâm điều
dƣỡng ngƣời tâm thần Quảng Nam ( 30/12/2015).
Bảng 2.4: Độ tuổi của ngƣời tâm thần tại Trung tâm
Bảng 2.5. Bảng chi tiết trình độ đào tạo về công tác xã hội của cán bộ nhân viên

gia đình, cộng đồng và toàn xã hội về chăm sóc và phục hồi chức năng cho đối
tƣợng.
Tại Việt Nam theo dự báo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đến năm
2020, ƣớc tính số ngƣời tâm thần và rối nhiễu tâm trí ở Việt Nam tăng cao, đặc
biệt là các thành phố chiếm khoảng 10% dân số, tƣơng đƣơng 10 triệu ngƣời;
trong đó, số ngƣời mắc bệnh tâm thần nặng, có hành vi nguy hiểm cho gia đình
và cộng đồng thuộc diện Bảo trợ xã hội ƣớc tính khoảng 2.5% tƣơng đƣơng với


Theo số liệu điều tra năm 2015 hiện nay số ngƣời khuyết tật tại tỉnh
Nam là: 36.799 ngƣời trong dó có 8.214 ngƣời tâm thần (Tâm thần phân liệt;
kinh; rối loạn tâm thần
Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần tỉnh Quảng Nam hiện nuôi dƣỡng
chăm sóc 209 ngƣời tâm thần ở trong và ngoài tỉnh. Đây chính là ngôi nhà
chung cho những ngƣời tâm thần mà ngƣời đời vẫn quen gọi bằng giọng kỳ
thị “ngƣời điên”. Trong thời gian qua vẫn còn nhiều vấn đề của ngƣời tâm thần
chƣa đƣợc giải quyết; nhu cầu của một số ngƣời tâm thần nói chung chƣa đƣợc
đáp ứng; đội ngũ cán bộ có chuyên môn về CTXH còn hạn chế, công tác tiếp
nhận, chăm sóc và điều trị còn nhiều bất cập...
Xuất phát t những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Dịch vụ công tác
xã hội đối với người tâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điều dưỡng người tâm
thần tỉnh Quảng Nam”. Luận văn sẽ nghiên cứu, đánh giá thực trạng dịch vụ
chăm sóc, chất lƣợng chăm sóc các bệnh nhân tâm thần tại trung tâm, thông qua
thực tiễn sẽ đƣa ra một số định hƣớng, giải pháp nhằm góp phần vào việc bảo
đảm thực hiện dịch vụ CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần của tỉnh Quảng
Nam.
Nghiên cứu thông qua các tài liệu, giáo trình tham vấn, tƣ vấn; giáo
trình công tác xã hội; Giáo trình đại cƣơng trong chăm sóc sức khỏe tâm thần; lý
thuyết công tác xã hội... đã đƣợc Quý giảng viên chuyên nghiệp có nhiều năm
kinh nghiệm là Thạc sĩ; Tiến sĩ; PGS. TS trang bị trong suốt thời gian học tập,

có nhu cầu đƣợc trợ giúp [ 13, Tr.5].
Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng: Nhằm tạo sự bình đẳng và cơ
hội cho mọi ngƣời bệnh tâm thần mãn tính hòa nhập cộng đồng; huy động
nguồn lực to lớn và sẵn có tại cộng đồng để thực hiện cùng với sự tham gia
của chính bản thân ngƣời bệnh, gia đình và các thành viên tích cực của cộng
đồng thông qua các dịch vụ CTXH nhƣ y tế, giáo dục, sức khỏe tâm thần, phục


Bộ LĐ – Thƣơng binh và Xã hội, Cục bảo trợ xã hội 2014, “Hệ thống
bản và tài liệu kỹ thuật trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho ngƣời tâm
Nxb Lao động –Xã
Ths. Nguyễn Văn Hồi, Phó Cục trƣởng Cục BTXH và TS.BS. Trần
giám đốc Trung tâm RTCC (chủ biên): “Đánh giá mô hình chăm sóc sức khỏe
tâm thần phát triển bởi các tổ chức phi chính phủ ở Việt Nam”.
T những công trình nghiên cứu, những đánh giá, bài viết trên các tác giả
đã tập trung tìm hiểu, phân tích, đánh giá một số khía cạnh của SKTT nhƣ khái
niệm phân loại, nguyên nhân, mô hình, dịch vụ chăm sóc, bảo vệ và phục hồi
chức năng và hòa nhập cộng đồng cho ngƣời tâm thần. Nghiên cứu đã phân tích
đƣợc các đặc điểm của ngƣời bệnh tâm thần và dấu hiệu nhận biết các bệnh tâm
thần t đó giúp cho ngƣời làm công tác chuyên môn nhanh chóng sàng lọc và
đƣa đi chữa trị kịp thời và phù hợp với t ng loại bệnh tâm thần. Bên cạnh đó
nghiên cứu cũng đi sâu vào phân tích và đƣa ra quy trình hỗ trợ và phục hồi
chức năng cho ngƣời tâm thần một cách hiệu quả nhất tại các cơ sở bảo trợ xã
hội t đó tạo điều kiện cho ngƣời tâm thần phục hồi và hòa nhập cộng đồng.
Tuy nhiên, tiếp cận t góc nhìn CTXH đối với ngƣời tâm thần thì có rất ít công
trình nghiên cứu đề cập đến. Đây là một trong những lý do chính để tôi thực
hiện nghiên cứu này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên
cứu 3.1. Mục đích
Trên cơ sở lý luận nghiên cứu về dịch vụ công tác xã hội đối với ngƣời

- Nghiên cứu trên cơ sở duy vật biện chứng: t những đánh giá thực trạng
về đời sống của ngƣời tâm thần, thực trạng của dịch vụ công tác xã hội đối với
ngƣờì tâm thần trên địa bàn rút ra những lý luận và đƣa ra đƣợc những đề xuất
về biện pháp bảo đảm dịch vụ công tác xã hội đối với ngƣời tâm thần trên địa bàn
tỉnh.
- Nghiên cứu vấn đề lý luận trong hệ thống: nghiên cứu hệ thống những


hỗ trợ của công tác xã hội đối với ngƣời tâm thần, hệ thống chính sách trợ giúp
xã hội đối với ngƣời tâm thần,...
5.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến của các chuyên gia là các
nhà nghiên cứu, ngƣời thực hiện chính sách, các nhà quản lý và chuyên gia
trong công tác xã hội để tiếp thu những tinh hoa, những kinh nghiệm và thực
tiễn trong công tác xã hội với ngƣời tâm thần. Các ý kiến của chuyên gia sẽ góp
phần làm sáng tỏ nội dung nghiên cứu nhất là phần đề xuất các giải pháp nhằm
bảo đảm thực hiện tốt dịch vụ công tác xã hội với ngƣời tâm thần trong thời gian
tới.
- Phương pháp quan sát: Lấy Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần
tỉnh Quảng Nam làm cơ sở quan sát trọng tâm.
Quan sát đội ngũ cán bộ và nhân viên trực tiếp quản lý, chăm sóc ngƣời
tâm thần.
Quan sát các hoạt động của ngƣời tâm thần nhằm phát hiện sự thay đổi
của họ sau các hoạt động, tác động, hỗ trợ của nhân viên CTXH.
Quan sát điều kiện sinh hoạt của ngƣời tâm thần; Cơ sở vật chất, trang
thiết bị phục vụ công việc nuôi dƣỡng và chăm sóc cho ngƣời tâm thần.
Giai đoạn quan sát thực tế đƣợc tiến hành trong quá trình nghiên cứu,
thu thập thông tin, các hoạt động, tƣ liệu, hình ảnh ghi nhận đƣợc để làm nổi bật
Phỏng vấn sâu lãnh đạo và nhân viên của Trung tâm có nhiều năm công
tác và kinh nghiệm gắn với nghề công tác xã hội, nhằm thu thập các thông tin.

6.1.Ý nghĩa lý
Nghiên cứu Dịch vụ CTXH đối với ngƣời tâm thần t thực tiễn Trung
tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần Quảng Nam có ý nghĩa khoa học quan trọng.
Những kết quả nghiên cứu này góp phần làm rõ tính hợp lý của các lý thuyết
trong CTXH đƣợc sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài. Đồng thời, kết quả
nghiên cứu góp một phần quan trọng cho mảng đề tài dịch vụ CTXH với ngƣời
tâm thần còn rất ít trong nghiên cứu CTXH hiện nay.
6.2.Ý nghĩa thực tiễn
Đề tài giúp chúng ta có cái nhìn đúng đắn về dịch vụ CTXH đối với
ngƣời tâm thần t thực tiễn Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần tỉnh Quảng
Nam hiện nay. Hiểu đƣợc những khó khăn, nguyện vọng và nhu cầu của ngƣời
tâm thần.
Đề tài đƣa ra những giải pháp và khuyến nghị góp phần làm sáng tỏ nội
dung nghiên cứu nhất là phần đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện tốt
lĩnh vực thực hiện nhằm phát triển dịch vụ CTXH tại tỉnh Quảng Nam nói
chung và Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần nói riêng.
Luận văn này ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
phụ lục, luận văn đƣợc trình bày theo 03 chƣơng:
Chƣơng1: Cơ sở lý luận về dịch vụ Công tác xã hội đối với ngƣời tâm thần.
Chƣơng 2: Thực trạng dịch vụ công tác xã hội đối với ngƣời tâm thần
tại
Chƣơng 3: Giải pháp đảm bảo thực hiện dịch vụ công tác xã hội đối
với ngƣời tâm thần tại Trung tâm Điều dƣỡng ngƣời tâm thần tỉnh Quảng Nam.


Chƣơng
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI
NGƢỜI TÂM
1.1. Tổng quan về bệnh tâm thần và ngƣời bệnh tâm
thần 1.1.1. Khái niệm bệnh tâm thần.

Rối loạn trầm
Trầm cảm là một dạng rối loạn tâm thần, bao gồm nhiều triệu chứng,
nhƣng hay gặp nhất là sự buồn bã sâu sắc và ngƣời bệnh không còn quan tâm hay
thích thú đối với tất cả những gì xẩy ra xung quanh hoặc đối với bản thân mình.
Bệnh luôn cảm thấy mệt mỏi, mất hy vọng vào tƣơng lai, nghĩ rằng thế giới xung
quanh dƣờng nhƣ lúc nào cũng u ám.
Rối loạn lo âu:
Rối loạn lo âu là sự lo sợ quá mức trƣớc một tình huống xảy ra, có tính
chất vô lý, lặp lại và kéo dài gây ảnh hƣởng đến sự thích nghi với cuộc sống.
Khi lo âu và sợ hãi quá mức ảnh hƣởng nghiêm trọng đến cuộc sống, vẫn tiếp tục
ngay cả khi thực tế đã kết thúc thì đó là bệnh lý.
Rối loạn hành vi ở thanh thiếu niên:
Rối loạn hành vi là nhóm các hành vi có đặc trƣng là bộc lộ sự xâm
phạm các quyền cơ bản của ngƣời khác hoặc chống lại các chuẩn mực của xã
hội. Các hành vi chống đối xã hội khiến vị thành niên vi phạm luật pháp, nó đi
ngƣợc lại các quy tắc luật lệ, trật tự quy định của xã hội (bao gồm gia đình,
trƣờng học, cộng đồng).
Mất trí tuổi già (Alzheimer).
Alzheimer là một loại bệnh thoái hóa ở các tế bào thần kinh thuộc não
bộ. Bệnh gây hiện tƣợng suy giảm trí nhớ, khả năng phán đoán, nhận thức và
các rối loạn về tác phong. Khi các tế bào não bị tổn thƣơng trầm trọng, ngƣời
bệnh bị mất hoàn toàn trí nhớ, khả năng tƣ duy, ngôn ngữ, không thể sinh hoạt
thƣờng ngày một cách độc lập, sống phụ thuộc hoàn toàn vào ngƣời khác.
Chậm phát triển trí tuệ:


Chậm phát triển trí tuệ là một sự khiếm khuyết của sự phát triển trí
có hoạt động trí tuệ dƣới mức trung bình, hạn chế về kỹ năng thích ứng và
tật xuất hiện trƣớc 18
Chấn thương sọ

Theo tác giả Đoàn Minh Tuấn (2012) cho rằng dịch vụ là những
hoạt động lao động mang tính xã hội tạo ra các sản phẩm hàng hóa tồn
tại dƣới hình thái vô hình nhằm thỏa mãn các nhu cầu sản xuất và đời
sống của con ngƣời.
Tóm lại, có nhiều khái niệm về dịch vụ đƣợc phát biểu dƣới những
góc độ khác nhau nhƣng có thể hiểu rằng dịch vụ là hành vi, quá trình và
cách thức thực hiện công việc đƣợc cung cấp hay phục vụ bởi một cá
nhân hoặc một tổ chức nhằm đáp ứng nhu cầu và mong đợi của
con ngƣời. 1.2.2. Khái niệm dịch vụ xã hội
Cũng giống nhƣ dịch vụ, khái niệm dịch vụ xã hội hiện đang tồn
tại nhiều quan điểm khác nhau.
Dịch vụ xã hội đƣợc Liên hợp quốc định nghĩa nhƣ sau: Dịch vụ xã hội
cơ bản là các hoạt động dịch vụ cung cấp những nhu cầu cho các đối tƣợng
nhằm đáp ứng những nhu cầu tối thiểu của cuộc sống (UN – Africa Spending
Less on Basic Social Services).
Trong bài viết này, quan niệm về dịch vụ xã hội (social services) có thể
đƣợc hiểu nhƣ sau: Dịch vụ xã hội là hoạt động cung cấp, đáp ứng nhu cầu cho
các cá nhân, nhóm người nhất định nhằm bảo đảm các giá trị và chuẩn mực
xã hội. ới nhóm yếu thế, D XH là các hoạt động có chủ đích của con người
nhằm phòng ngừa-hạn chế và khắc phục rủi ro, đảm bảo đáp ứng được nhu cầu
cơ bản và thúc đẩy khả năng hoà nhập cộng đồng, xã hội cho nhóm đối tượng yếu
thế.
Xét về loại hình quản lý, các dịch vụ xã hội đƣơc cung cấp bởi các cơ sở
cung cấp dịch vụ xã hội, đó có thể là một cơ sở, trung tâm của Nhà nƣớc ,của
tƣ nhân, của các tổ chức phi chính phủ hay của các tổ chức tôn giáo và tổ chức xã


Dịch vụ xã hội có loại dịch vụ công hay dịch vụ tƣ nhân. Nếu là dịch
công thì tất cả mọi ngƣời đều có quyền đƣợc hƣởng. Nếu là loại dịch vụ
thuần công (dịch vụ tƣ) thì tùy thuộc vào nhu cầu và khả năng chi trả của cá


dịch vụ CTXH đòi hỏi nhân viên CTXH hội phải có sự nối kết chặt chẽ với
dịch vụ xã hội
Theo tác giả Nguyễn Thị Thái Lan (2016): Dịch vụ CTXH là
dịch vụ hỗ trợ, can thiệp với các cá nhân, gia đình, nhóm, cộng đồng và xã
nhằm giúp các đối tƣợng giải quyết những vấn đề của mình đảm bảo
cuộc sống và môi trƣờng phù hợp, đáp ứng lợi ích tốt nhất của thân chủ.
T những khái niệm trên ta định nghĩa Dịch vụ công tác xã hội là một
hoạt động chuyên nghiệp của Công tác xã hội nhằm đáp ứng các nhu cầu cơ
bản của người yếu thế với mục tiêu ngăn ngừa và khắc phục rủi ro thông qua các
hoạt động công tác xã hội.
1.2.5. Khái niệm về Dịch vụ công tác xã hội đối với người bệnh tâm thần
Dựa vào những khái niệm đã nêu, có thể phát biểu rằng: Dịch vụ công tác
xã hội đối với ngƣời tâm thần là các dịch vụ (có thể thu phí, hoặc không thu phí)
đƣợc cung cấp bởi nhân viên CTXH với mục địch hƣớng đến ngăn ng a, cải
thiện hoặc đƣa ra các giải pháp về các vấn đề, nhu cầu mà cá nhân ngƣời tâm
thần, gia đình, cộng đồng nhằm đáp ứng các nhu cầu, tăng cƣờng chức năng xã
hội, thúc đẩy môi trƣờng chính sách, kết nối nguồn lực nhằm giúp họ giải quyết
và phòng ng a các vấn đề xã hội đảm bảo an sinh xã hội.
1.2.5.1. ai trò của dịch vụ công tác xã hội đối với người tâm
Dịch vụ CTXH có ý nghĩa quan trọng với ngƣời tâm thần vì nó tạo ra
điều kiện thuận lợi để cho cá nhân, gia đình cần sự giúp đỡ có thể tự lực giải
các vấn đề mà họ đang gặp phải; đáp ứng nhu cầu và tăng cƣờng chức năng xã
nhằm giảm thiểu rủi ro, giảm thiểu tình trạng yếu thế của mình cũng nhƣ cải
và nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời tâm
Mặt khác dịch vụ CTXH với ngƣời tâm thần nhƣ việc
hộ các quyền lợi hợp pháp, thúc đẩy môi trƣờng chính sách, kết nối nguồn lực
giúp ngƣời tâm thần đƣợc đảm bảo công bằng xã hội, đảm bảo an sinh xã hội.
Ngoài ra, dịch vụ CTXH đối với ngƣời tâm thần mang tính nhân


của NVXH trong thực hiện chức năng phục
- Hoà nhập cộng đồng cho người tâm
Đây là chức năng nhằm tăng cƣờng các khả năng ứng phó cho cá nhân,
đình, cộng đồng trƣớc các tình huống có thể dẫn đến các vẫn đề của họ trong
cuộc sống tƣơng lai. Trong CTXH đối với ngƣời tâm thần chức năng này còn
đặc biệt nhấn mạnh đến các hoạt động làm việc nhóm và cộng đồng để phát triển
kinh tế địa phƣơng, an ninh, trật tự xã hội, đảm bảo an sinh cho mọi ngƣời dân
1.2.5.3. ai trò của nhân viên xã hội trong hoạt động Dịch vụ công tác xã hội
với người tâm
- Khái niệm nhân viên công tác xã
Theo tác giả Bùi Thị Xuân Mai, Nguyễn Thị Thái Lan (2011): Nhân
viên CTXH là ngƣời đƣợc đào tạo và trang bị các kiến thức và kỹ năng
trong CTXH, họ có nhiệm vụ: Trợ giúp các đối tƣợng nâng cao khả năng giải
quyết và đối phó với vấn đề trong cuộc sống; tạo cơ hội để các đối tƣợng
tiếp cận đƣợc nguồn lực cần thiết, thúc đẩy sự tƣợng tác giữa các cá
nhân, giữa cá nhân với môi trƣờng tạo ảnh hƣởng tới chính sách xã hội,
các cơ quan, tổ chức vì lợi ích của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng
thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn.
-

ai trò của nhân viên công tác xã hội trong công tác xã hội với người

tâm thần.
Dựa vào các quan điểm và những nhu cầu thực tế của ngƣời bệnh tâm
thần, nhân viên CTXH có những vai trò và chức năng sau trong hoạt động cung
cấp dịch vụ CTXH cho ngƣời tâm thần.
ới vai trò là người vận động nguồn lực, nhân viên CTXH là ngƣời trợ
giúp ngƣời tâm thần tìm kiếm nguồn lực (nội lực, ngoại lực) để giải quyết vấn
đề. Nội lực: Sức khỏe, kiến thức, niềm tin, kinh nghiệm, kỹ năng sống… của




ới vai trò là người quản lý hành chính: Nhân viên CTXH thực hiện
công việc cần thiết cho việc quản lý các hoạt động, các chƣơng trình, lên kế
và triển khai kế hoạch các chƣơng trình dịch vụ cho ngƣời tâm
ới vai trò là người quản lý trường
Phƣơng pháp sử dụng là tiếp cận để thấu hiểu và cảm hoá đối tƣợng.
Thông qua các hoạt động tƣ vấn, tham vấn, quản lý đối tƣợng, nâng cao năng
lực và giúp đối tƣợng có kế hoạch hành động thiết thực trong cuộc sống, có
thể tiếp cận các nguồn lực sẵn có để sử dụng các nguồn lực, dịch vụ có hiệu quả.
1.2.5.4.Các phương pháp Công tác xã
hội - Công tác xã hội với cá nhân
- Công tác xã hội với nhóm
- Công tác xã hội với cộng
đồng - Chính sách xã hội
- Nghiên cứu xã hội
1.2.5.5. Các kỹ năng cần thiết của nhân viên công tác xã hội trong chăm sóc
người tâm thần.
Kỹ năng lắng nghe tích cực
Kỹ năng thu nhập, phân tích thông
Kỹ năng thiết lập mối quan hệ với đối
tƣợng. Kỹ năng, quan sát đối tƣợng
Kỹ năng, kiếm soát cảm xúc cá nhân nhƣ giữ đƣợc bình tĩnh trƣớc mọi tình h
uống. Kỹ năng biện hộ cho nhu cầu của đối tƣợng
Kỹ năng giao tiếp
Kỹ năng tƣ vấn
Kỹ năng tham
vấn.
1.3. Một số lý thuyết áp dụng trong công tác xã hội đối với ngƣời bệnh
tâm thần

thái – môi trƣờng sống. Mỗi ngƣời bệnh tâm thần đều có một môi trƣờng sống,