ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------------

HÀ THỊ SÁNG

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT NGUYỄN BẮC SƠN
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Hà Nội, 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HÀ THỊ SÁNG

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT NGUYỄN BẮC SƠN
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam
Mã số:60220121

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS Hà Văn Đức

Hà Nội, 2014


Hà Thị Sáng

4


0


MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................................ 3
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: .............................................................................................................. 3
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ: ................................................................................................................... 4
3. MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: .................................................. 10
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:........................................................................................... 10
5. CẤU TRÚC LUẬN VĂN: ....................................................................................................... 11
PHẦN NỘI DUNG .......................................................................................................................... 12
CHƯƠNG 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT NGUYỄN BẮC SƠN. ................................................................................................. 12
1.1 Một số vấn đề lí thuyết. ...................................................................................................... 12
1.2 Người kể chuyện trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn......................................................... 15
1.2.1 Ngôi kể thứ ba ............................................................................................................. 15
1.2.2 Ngôi kể thứ nhất .......................................................................................................... 20
1.3 Điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn. .................................................. 21
1.3.1 Điểm nhìn người kể chuyện và điểm nhìn nhân vật .................................................... 21
1.3.2 Điểm nhìn tác giả ........................................................................................................ 25
CHƯƠNG 2: KẾT CẤU TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN BẮC SƠN. ............................... 31
2.1 Một số vấn đề lí thuyết. ...................................................................................................... 31
2.2 Cách tổ chức cốt truyện trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn. ............................................. 33
2.2.1 Kết cấu đa tuyến sự kiện ............................................................................................. 33

truyện ngắn, bảy tập ký - tùy bút và đặc biệt là ba cuốn tiểu thuyết, Nguyễn
Bắc Sơn đã ghi dấu ấn trong đời sống văn học Việt Nam hiện nay. Với những
sáng tác đầy tâm huyết, “nhà văn trẻ tóc bạc” này đã liên tục giành được
nhiều giải thưởng văn học nghệ thuật. Ngoài hai cuốn tiểu thuyết nổi tiếng về
đề tài chính trị là Luật đời & cha con, Lửa đắng, mới đây người đọc lại đón
nhận trong sự kính nể cuốn tiểu thuyết thứ ba – cuốn tiểu thuyết tâm lí xã hội
Gã tép riu cũng đặc sắc không kém.
Tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn khai phá một mảng đề tài mới. Những gì
ông viết dù quen thuộc trong đời sống nhưng lại lạ lẫm trong văn chương:
tình hình chính trị - xã hội hiện nay với những mặt phải - trái, tiêu cực - tích
cực của nó. Hơn nữa, những vấn đề nóng, những vấn đề gai góc ấy của cuộc
sống xã hội đương đại lại được nhà văn khai phá bằng ngòi bút hết sức sắc
sảo, tinh vi. Ông viết về những vấn đề nhạy cảm nhất của xã hội với tâm
nguyện: “Với tôi, viết văn là sự giải tỏa những bức xúc cuộc đời, là góp một
tiếng đời cho đời”; “Tôi viết với tất cả đau đớn, vật vã, khổ sở và với ý thức
xây dựng, tháo gỡ”, “là người trong cuộc tôi mổ xẻ chứ không đứng ngoài
dẩu mỏ chửi vào, cũng không chửi đổng” (Lời nhà văn trả lời phỏng vấn báo
chí). Chính tâm huyết đó đã làm nên giá trị độc đáo của tiểu thuyết Nguyễn
Bắc Sơn. Nhà thơ Trần Đăng Khoa đã nhận xét: “Nguyễn Bắc Sơn là một
trong những nhà văn sung sức nhất hiện nay. Hầu như năm nào cũng có sách
mới. Mà toàn là tiểu thuyết. Có tiểu thuyết trường thiên dài đến mấy tập.
Muốn thưởng thức những áng văn hay, những con chữ óng nuột, hay tài thao
tác cấu trúc tác phẩm với những tình tiết bất ngờ, éo le sẽ khó tìm thấy ở

3


Nguyễn Bắc Sơn. Sức mạnh của ông là ở khả năng tinh nhạy, nắm bắt những
vấn đề thời sự nóng hổi, đang diễn ra trong đời sống hàng ngày. Người đọc
có thể dễ dàng nhận ra trong đội ngũ nhân vật của ông bóng dáng, số phận

bình chọn. Những bài nghiên cứu đánh giá về tiểu thuyết này nói riêng và cả
ba cuốn tiểu thuyết của ông nói chung đều đề cập và phân tích nhiều góc cạnh
khác nhau của tác phẩm nhưng với đề tài “Nghệ thuật trần thuật trong tiểu
thuyết Nguyễn bắc Sơn” nên người viết xin lược trích lịch sử nghiên cứu vấn
đề trên cơ sở chú trọng những bài viết và những ý kiến liên quan đến đề tài
nghiên cứu.
Khi tiểu thuyết Luật đời & cha con của Nguyễn Bắc Sơn ra đời đến nay
có rất nhiều ý kiến khen ngợi. Đạo diễn điện ảnh Đỗ Minh Tuấn đánh giá cao
Luật đời & cha con vì đó là một tác phẩm “ngồn ngộn vốn sống chính trị”,
“là cuốn tiểu thuyết Việt Nam đầu tiên mổ xẻ sự vận động của toàn xã hội
trong quá trình đổi thay cơ chế”. (Văn nghệ trẻ số 40, ngày 02.10.2005). Còn
PGS. TS Nguyễn Bích Thu cho rằng ưu thế và sức hấp dẫn của tác phẩm
chính là ở “Sự kết hợp nhiều thể loại trong cuốn tiểu thuyết cùng với giọng
điệu trần thuật giàu sắc thái biểu cảm”. Bà cũng đánh giá cao nghệ thuật trần
thuật trong tác phẩm Luật đời & cha con. Đặc biệt, cách tổ chức kết cấu và
điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết đã được bà phân tích khá kỹ lưỡng.
Trên báo văn nghệ ra ngày 1/4/2006 với bài viết “Đi qua ranh giới để tồn tại”
nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Điệp cũng đã đánh giá cao nghệ thuật kể
chuyện của tác giả Nguyễn Bắc Sơn. Ông nhận xét: “ Luật đời & cha con là
một tiểu thuyết luận đề nhưng nó có khả năng cuốn hút người đọc bởi chất
hiện thực nóng hổi và cách kể chuyện tự nhiên, linh hoat của người viết”,
“Luật đời & cha con chưa phải là một tiểu thuyết có nhiều cách tân về
phương thức tổ chức tự sự… Nhưng chính việc tạo nên nhiều sắc thái giọng
điệu khác nhau đã khiến cho tác phẩm không rơi vào đơn điệu. Ngôn ngữ

5


Nguyễn Bắc Sơn là thứ ngôn ngữ gần gũi với ngôn ngữ cuộc sống. Ông sử
dụng khá nhiều khẩu ngữ, xây dựng nhiều tình tiết mang tính kịch và biết gia

thật sự uyển chuyển”. Tuy nhiên, về cơ bản những ý kiến khen chê vẫn còn
mang tính chất khái quát, chung chung chưa có điều kiện đi sâu phân tích làm
rõ.
Về cuốn tiểu thuyết Lửa đắng, đã có buổi tọa đàm văn học của Hội nhà
văn Việt Nam với sự tham gia ý kiến của nhà thơ Hữu Thỉnh, nhà văn Đặng
Văn Sinh, Nhà văn Lê Lựu, GS Hà Minh Đức, PGS.TS Nguyễn Đăng
Điệp…Nếu như Hữu Thỉnh đánh giá cao đề tài độc đáo mới lạ và giá trị hiện
thực của tác phẩm: “Mảng văn học tham gia trực tiếp vào tiến trình công
nghiệp hóa trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập… Tác giả lấy bối
cảnh trực tiếp về cuộc sống thủ đô trong đổi mới… Đây là tiểu thuyết về văn
hóa quản lí, một vấn đề mới mẻ và cấp bách đối với chúng ta hiện nay” thì Lê
Lựu còn nâng cao giá trị tác phẩm bởi những ý kiến sắc sảo xung quanh ngôn
ngữ tác phẩm: “Câu chữ cho thấy nhà văn có tìm tòi chứ không đều đều, trơn
truội. Văn Nguyễn Bắc Sơn có đặc điểm riêng, như cây sậy, cây tre, có dóng,
có mấu, có đốt…” Cùng nhận xét về nghệ thuật tác phẩm, PGS.TS nhà văn
Nguyễn Đăng Điệp cũng cho rằng: “Tiểu thuyết luận đề thường khô khan
nhưng Nguyễn Bắc Sơn đã mềm mại hóa nó, làm cho nó có sức chinh phục
người đọc. Do khéo léo biết tổ chức các tuyến sự kiện, các tuyến nhân vật
cũng như vốn ngôn ngữ gần gũi với đời sống, nhờ thế tiểu thuyết của anh có
cái tươi mới.” Đặng Văn Sinh trong tham luận “Lửa đắng, sự lệch pha trong
thế cờ cải cách hành chính…” cũng phân tích khá kĩ giá trị hiện thực nóng
hổi của tác phẩm. Trên các báo có không ít bài giới thiệu, bài viết về tác
phẩm, có thể kể đến bài viết “Từ Lửa đắng ngẫm về bệnh ăn bẩn của công
chức có quyền” của Thu Thanh trên báo Vietnamnet.vn với những kết luận
sắc sảo: “Gai góc nhưng không sắc lẻm làm người ta sợ hãi, luận đề nhưng

7


không nặng nề lí luận làm người ta mệt chán vì tác giả biết cách khéo léo

tapchinhavan.vn) lại chú ý nhiều vào vấn đề “Văn hóa tình dục và tình yêu”
trong tiểu thuyết. Ông cho rằng: “Vấn đề Gã tép riu đặt ra nằm trong lĩnh vực
tinh thần, phi vật thể nhưng lại được các nhà quản lí coi là nhạy cảm, thậm
chí cấm kị”. Đồng thời ông cũng có những nhận xét xác đáng về nghệ thuật
tác phẩm: “Gã tép riu là một cuốn tiểu thuyết hiện đại có tính hệ thống cao,
trong đó hệ thống tổng quát chi phối chặt chẽ hệ thống chi tiết được tác giả
vận dụng khá chuyên nghiệp để gài những thông điệp nghệ thuật dưới hình
thức phản biện xã hội”, “phần truyện là một đại tự sự bao quát các mối quan
hệ đa chiều của hệ thống nhân vật”. Đặng Văn Sinh cũng cho rằng nghệ thuật
tác phẩm còn cũ, chưa có nhiều đổi mới: “Nguyễn Bắc Sơn luôn có lối viết
dựa trên những nguyên tắc truyền thống của tiểu thuyết cổ điển”, “Toàn bộ
tác phẩm được phát triển theo trình tự thời gian tuyến tính qua 51 mục…”
Trên báo văn nghệ quân đội số 775 (cuối tháng 6 năm 2013), Bùi Việt Thắng
cũng cho rằng đây là một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn, trong đó nhà nghiên cứu
này phân tích : “không khí truyện chính là yếu tố hàng đầu” và“nhân vật sắc
nét là một yếu tố quan trọng tạo nên sự hấp dẫn của Gã tép riu”.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều đánh giá cao đóng góp của
Nguyễn Bắc Sơn trên lĩnh vực tiểu thuyết ở các phương diện cơ bản như: đề
tài, nhân vật, và ngôn ngữ đồng thời cũng đã chỉ ra một số hạn chế nhỏ của
nhà văn ở một vài phương diện. Song do dung lượng của bài báo và mục đích
nghiên cứu nên chỉ mới dừng lại ở mức khái quát chung chung chứ chưa thật
sự tỉ mỉ, chi tiết.
Bên cạnh đó, tôi cũng đã tìm thấy ở thư viện Đại học Khoa học xã hội
và nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội và trên mạng intenet, có 2 luận văn
thạc sĩ và một vài tiểu luận nghiên cứu về Nguyễn Bắc Sơn như: Tiểu thuyết
Nguyễn Bắc Sơn dưới góc nhìn thể loại của Lương Dương Ly trường

9



- Phương pháp tiếp cận loại hình học.
- Phương pháp tiếp cận tự sự học.
- Phương pháp tiếp cận thi pháp học.
- Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp.
5. CẤU TRÚC LUẬN VĂN:
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn được chia làm ba chươg
như sau:
Chương 1: Người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn
Bắc Sơn.
Chương 2: Kết cấu trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn.
Chương 3: Ngôn ngữ và giọng điệu trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn.

11


PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN BẮC SƠN.
1.1 Một số vấn đề lí thuyết.
Người kể chuyện là một phạm trù quan trọng của trần thuật học, và cũng là
một thuật ngữ công cụ của tự sự học. Trong tác phẩm trữ tình hoặc kịch
không có phạm trù người kể chuyện, nhưng trong tác phẩm tự sự đây lại là
một phạm trù tất yếu và đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức tác phẩm.
Người kể chuyện chính là người dẫn dắt, tổ chức mạch truyện. Theo Từ điển
thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (chủ biên),
“người kể chuyện là hình tượng ước lệ về người trần thuật”. Còn khái niệm
người trần thuật lại được định nghĩa là“một nhân vật hư cấu hoặc có thật, mà
văn bản tự sự là do hành vi ngôn ngữ của anh ta tạo thành. Trong các tác
phẩm trần thuật mang tính chất văn học thì người trần thuật…bị trừu tượng
hóa đi, trở thành một nhân vật hoặc ẩn, hoặc hiện trong tác phẩm tự sự” [35,

mọi nhẽ. Không xuất hiện trực tiếp nhưng người kể chuyện có thể xâm nhập
vào tâm lí, ngôn ngữ nhân vật. Do đó, trong một số trường hợp đôi khi rất khó
phân biệt giọng của người kể chuyện với nhân vật. Kiểu trần thuật ngôi thứ ba
này gồm có trần thuật theo tác giả và trần thuật theo tâm lí nhân vật. Trần
thuật theo tác giả là câu chuyện được kể theo điểm nhìn của người kể chuyện
- tác giả, không phải là nhân vật trong câu chuyện mà là người ngoài cuộc với
khả năng nhìn nhận “thấu triệt” mọi vấn đề. Đây là kiểu trần thuật truyền
thống thường thấy trong truyện cổ tích, truyền thuyết. Ngược lại có khi người
kể chuyện vẫn là tác giả nhưng câu chuyện, sự kiện được kể lại đặt vào điểm
nhìn của nhân vật, hay nói chính xác hơn là tác giả đặt cái nhìn của mình vào

13


tâm trạng của nhân vật để trần thuật lại. Kiểu trần thuật này được các nhà văn
hiện đại thường sử dụng.
Vậy là gắn với phạm trù người kể chuyện chúng ta có phạm trù điểm
nhìn trần thuật. Điểm nhìn trần thuật là chỗ đứng, là vị trí quan sát mà người
kể chuyện dùng để tái hiện lại câu chuyện của mình. Theo lí thuyết tự sự học,
có ba kiểu nhìn (gắn với ba kiểu điểm nhìn) phổ biến ở người kể chuyện:
Nhìn “từ đằng sau” (gắn với điểm nhìn toàn tri) khi người kể chuyện có vai
trò toàn năng với cái nhìn thông suốt tất cả mọi vấn đề trong câu chuyện anh
ta kể. Nhìn “từ bên trong” (gắn với điểm nhìn bên trong) khi người kể chuyện
là nhân vật tham dự vào câu chuyện đó có thể với tư cách là nhân chứng, cũng
có thể với tư cách là nhân vật chính trong truyện. Nhìn “từ bên ngoài” (gắn
với điểm nhìn bên ngoài): Đây là điểm nhìn của người kể chuyện khi anh
ta đứng ngoài, chỉ kể “chuyện” chứ không hiểu rõ tâm lí nhân vật.
Còn theo giáo trình Dẫn luận thi pháp học của GS.Trần Đình Sử, điểm
nhìn trần thuật còn được xét ở phạm vi rộng hơn. Điểm nhìn trần thuật còn
bao gồm cả vốn tri thức, vốn văn hóa, không gian, thời gian, địa vị, giai cấp,

phải xem xét, người kể chuyện trong mối quan hệ về không gian, thời gian,
văn hóa, giai cấp, học vấn, trình độ chuyên môn nghề nghiệp, thái độ chính
trị, địa vị xã hội, điểm nhìn cá nhân hay điểm nhìn theo chuẩn văn hóa tập
thể… Với cái nhìn khách quan toàn diện và sâu sắc như thế khi nghiên cứu
nghệ thuật trần thuật chắc chắn chúng ta sẽ có những phát hiện sâu sắc về
phong cách tác giả, những đặc sắc và hạn chế của tác phẩm.
1.2 Người kể chuyện trong tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn.
1.2.1 Ngôi kể thứ ba
Nếu như nhìn trên tầm khái quát toàn bộ tác phẩm thì cả ba tiểu thuyết của

15


Nguyễn Bắc Sơn, từ Luật đời & cha con, Lửa đắng cho tới Gã tép riu, đều
được trần thuật ở ngôi thứ ba – người kể ẩn dấu. Người kể chuyện ở đây,
không xuất hiện, không tham dự trực tiếp mà “ẩn nấp” đằng sau câu chuyện
và những sự kiện được kể lại. Đây là ngôi kể quen thuộc trong văn học dân
gian cũng như văn xuôi trung đại. Với ngôi thứ ba truyền thống này, thường
thì người kể chuyện là toàn tri, biết tuốt, có cái nhìn thấu suốt, thông tỏ mọi
chuyện, mọi sự kiện, vấn đề cũng như thế giới nội tâm suy nghĩ các nhân vật.
Theo lí thuyết tự sự học, ngôi kể thứ ba này sẽ gắn với điểm nhìn đằng sau,
người kể chuyện có vai trò toàn năng với cái nhìn thấu tỏ tất cả mọi vấn đề
trong câu chuyện anh ta kể, thấu tỏ tất cả những gì mà người kể chuyện tái
hiện.
Có thể khẳng định rằng: ngôi kể thứ ba với cái nhìn khách quan toàn cảnh,
đầy khái quát và tinh tường là một lựa chọn phù hợp với đề tài mà ba cuốn
tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn phản ánh. Chuyện chính trị, xã hội, chuyện
cơ chế, tổ chức là những vấn đề chung của cuộc sống xã hội. Nếu chọn ngôi
kể thứ nhất có lẽ sẽ không phù hợp. Ngôi kể thứ ba chính là phương án tối ưu.
Đọc cả ba tiểu thuyết Luật đời & cha con, Lửa đắng, Gã tép riu chúng ta đều

Đại được biết đến như một doanh nhân thành đạt, có nhiều đóng góp cho xã
hội, và Đại cũng được tái hiện ở cả góc độ cuộc sống đời thường như sự kém
cỏi trên “mặt trận hàng chiếu”.
Những chuyện lớn, chuyện nhỏ, chuyện hay chuyện dở của đời sống xã
hội cũng được tác giả tái hiện không ngần ngại. Nỗi đau của một số người
trong thời kì đấu tố, cải cách đã được nhà văn dựng lại qua một vụ đấu tố địa
chủ ở quê ông Hòe. Những mậu dịch viên ở cửa hàng thời bao cấp đầy “uy
quyền” được điển hình hóa qua nhân vật bà Phụng. Đến những buổi họp chi
bộ vô nghĩa, hình thức đều được tái hiện vô cùng chân thật sinh động qua lời

17


người kể chuyện không lộ diện. Với việc chọn người kể chuyện ẩn dấu này,
nhà văn đã đem lại cho người đọc một cái nhìn khách quan, trung thực và táo
bạo về bức “tranh toàn cảnh” của đời sống xã hội chúng ta.
Đến cuốn tiểu thuyết thứ hai, Lửa đắng, người kể chuyện vẫn giấu mặt và
câu chuyện về cuộc sống và con người nơi thành phố có tên là Thanh Hoa vẫn
được kể lại qua cái nhìn thông tỏ mọi nhẽ. Từ những câu chuyện về buổi sinh
hoạt chi bộ đầy kịch biến đến những buổi làm việc, buổi họp đầy căng thẳng
của lãnh đạo thành phố, buổi làm việc của Tổng bí thư và lãnh đạo nơi đây
đều được soi chiếu từ cái nhìn thấu suốt của người kể. Cuộc sống gia đình
từng nhân vật, tính cách phẩm chất từng con người, việc làm, suy nghĩ của
từng cá nhân đều nằm dưới tầm kiểm soát của người kể chuyện. Người kể
chuyện như “đức chúa trời” nhìn thấy tất cả những gì đang diễn ra và tái hiện
nó lại trên từng trang viết. Chúng ta không chỉ thấy nhân vật Tổng bí thư với
tư cách là một người lãnh đạo qua những buổi họp, những cuộc gặp mặt vì
mục đích chính trị - xã hội mà còn được thấy ông trong cuộc sống sinh hoạt
đời thường. Việc đưa nhân vật Tổng bí thư – một nhân vật chính trị cấp cao
vào tiểu thuyết đã là một điểm mới, chưa từng có trong văn học Việt Nam.

thi đại học, cao học, làm luận văn, quan hệ với bộ trưởng để được thăng
chức… đều được người kể chuyện nhìn thấy tất. Từ chuyện quản lí chuyên
môn trên lĩnh vực báo chí đến từng cuộc làm tình lấy tiền của những cô gái
điếm đều hiện lên trên từng trang sách một cách sinh động như chính cuộc
sống đang tự phô bày. Mặt tốt của những con người tưởng như là xấu xa, nhơ
nhớp của cô gái điếm tên Dự đến sự bẩn thỉu, dơ dáy của những con người có
vỏ bọc cao siêu, sang trọng như bà thứ trưởng Nguyễn Diệu Thủy đều không
qua mắt được người kể chuyện. Và quan trọng hơn, “anh ta” – người kể
chuyện kể lại cho chúng ta một cách chân thực như thực.

19


1.2.2 Ngôi kể thứ nhất
Đi sâu vào các tác phẩm, chúng ta thấy có không ít chương đoạn trong ba
cuốn tiểu thuyết của Nguyễn Bắc Sơn được trần thuật ở ngôi thứ nhất, người
kể chuyện xưng danh và kể về những gì mình đã trải qua, đã chứng kiến. Câu
chuyện, và sự kiện lúc này được tái hiện thông qua cái nhìn mang tính chất
chủ quan của nhân vật. Có thể kể ra một số ví dụ như: những đoạn Thảo Tần
kể với Kiên về những việc diễn ra ở trường chị dạy học (trong Lửa đắng),
đoạn ông Sùng kể về trận đánh đầy gay go quyết liệt và sự hi sinh anh dũng
của bố Kiều Linh (trong Lửa đắng) cho gia đình cô nghe. Đặc biệt, nhiều
chương đoạn trong tiểu thuyết Gã tép riu được kể bởi nhân vật Dự - cô gái
từng một thời rơi vào cảnh bán hoa nuôi thân. Lúc này, quan điểm, suy nghĩ,
nỗi lòng của nhân vật được thể hiện một cách trực tiếp. Những vấn đề của
cuộc sống con người được tái hiện thông qua lăng kính chủ quan của từng
nhân vật. Cái tôi chứng nhân giúp cho sự kiện hiện lên chân thật và đáng tin
cậy hơn. Cũng thông qua việc để cho nhân vật tự kể mà cuộc sống và nhiều
vấn đề phức, tạp nhạy cảm của cuộc sống được thể hiện sâu sắc, sinh động.
Với cách để cho nhân vật Dự tự kể, tự bộc bạch, tiểu thuyết Gã tép riu