BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRẦN BẢO QUÂN

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
THPT THUỘC QUẬN BÌNH THẠNH
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
S

K

C

0

0

3

9
7

5
7

9
7


Ngày, tháng, năm sinh: 08/03/1984

Nơi sinh: Bạc Liêu

Quê quán: Giá Rai, Bạc Liêu

Dân tộc: Kinh

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 19/6, đƣờng 27, P.6, Q. Gò Vấp.
Điện thoại cơ quan:

Điện thoại nhà riêng: 0986973094

Fax:

E-mail: [email protected]

II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:
1. Cao đẳng:
Hệ đào tạo: chính quy

Thời gian đào tạo từ 2002 đến 2005

Nơi học (trƣờng, thành phố): Đại học Khoa học tự nhiên thành phố Hồ
Chí Minh.
Ngành học: Công nghệ thông tin.
2. Đại học:
Hệ đào tạo: chính quy

Thời gian đào tạo từ 2006 đến 2008


Công việc đảm nhiệm

Trƣờng Trung học phổ thông
Phan Đăng Lƣu, Q.Bình Thạnh,
Tp.HCM

ii

Giáo viên môn Tin học


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tp. Hồ Chí Minh, ngày tháng 10 năm 2012
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

Trần Bảo Quân

iii


LỜI CẢM TẠ
Xin chân thành cảm ơn phòng Quản lý khoa học – Quan hệ Quốc tế Sau đại học, khoa Sư phạm kỹ thuật và trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật
thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện cho tôi điều kiện được học tập và có
một môi trường học tập lý tưởng để học tập và trưởng thành, đặc biệt là quý

lao động giỏi, có năng lực, mà còn phải hƣớng đến việc đào tạo ra những
công dân phát triển toàn diện, giúp họ có năng lực sống hạnh phúc trong xã
hội hiện đại. Từ đó cho thấy, kỹ năng sống là một trong những nội dung giáo
dục cần thiết ở các cấp học và đang nhận đƣợc nhiều sự chú ý trong giai đoạn
hiện nay.
Kỹ năng sống là gì? Đƣợc hiểu ra sao? thực trạng kỹ năng sống của học
sinh ra sao? Thực trạng tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nhƣ thế
nào? Nguyên nhân dẫn đến thực trạng này; những kỹ năng nào cần thiết cho
học sinh trung học phổ thông và làm thế nào để giáo dục kỹ năng sống hiệu
quả cho học sinh? Đó là những câu hỏi thôi thúc ngƣời nghiên cứu thực hiện
đề tài: “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại các trường THPT thuộc quận
Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh”.
Luận văn có 3 phần nhƣ sau:
Phần mở đầu: Trình bày lý do chọn đề tài; xác định mục tiêu, nhiệm vụ,
đối tƣợng, khách thể nghiên cứu; giả thuyết khoa học; phạm vi và phƣơng
pháp nghiên cứu.

v


Phần nội dung: Gồm chƣơng 3 chƣơng
Chƣơng 1: “Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu”, tác giả đã hệ thống
lại những vấn đề có liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung
học phổ thông.
Chƣơng 2: “Thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống tại các
trƣờng trung học phổ thông thuộc quận Bình Thạnh, Tp.HCM”. Ngƣời nghiên
cứu đã tiến hành khảo sát, nghiên cứu thực trạng kỹ năng sống của học sinh
các trƣờng trung học phổ thông thuộc quận Bình Thạnh để làm cơ sở cho việc
đề xuất giải pháp.
Chƣơng 3: “Giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại các

So what are life skills and abilities in life? How it could be understand
or explained? What are the student abilities in real life situation? And how our
education system has gone about training these essential skills to students in
reality, as well as what causes the problem. As following the path of finding
and figuring out what are the exact skills are needed to secondary high school
student and how to educate them in the most effective way which brings back
the best outcome, I have come with the idea of doing this research about
“Teaching life skills for student at secondary high schools within Binh Thanh
district, Ho Chi Minh city”.

vii


My research contains 3 parts:
Introduction: addressing the topic, objective, identifying the mission,
research subject, theory needed to be used, setting up the boundary as well as
method of researching.
Content: this part consists 3 chapters:
Chapter 1: “The fundamentals of ideology about this research”, this
chapter has identified and organised all the common and related problems
during the process of educating skills to student.
Chapter 2: “The reality of educating life skills at secondary high
schools in Binh Thanh district”, this chapter is all about doing research and
find out which skills are currently teaching at school within Binh Thanh
district in reality, as well as finding the solution based on the material found.
Chapter 3: “The solution to education of life skills for student at
secondary high schools in Binh Thanh district”, after going through all the
research material, I have come up 4 solutions to improve efficiency in
education of life skills and abilities in life. One out of four solutions will be
selected after consulting with an expert in the field about its urgency as well

2.1. Một số khái niệm liên quan...................................................................... 8
2.1.6. Giáo dục kỹ năng sống ....................................................................... 12
2.2. Phân loại kỹ năng sống .......................................................................... 12
2.3. Sự cần thiết giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông....... 16
2.4. Các thành tố của giáo dục kỹ năng sống ................................................ 18
2.5. Các yếu tố ảnh hƣởng đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ..... 24
3. Các con đƣờng giáo dục kỹ năng sống...................................................... 29
3.1. Lồng ghép nội dung kỹ năng sống vào các môn học .............................. 29
3.2. Xây dựng môn học về giáo dục kỹ năng sống ........................................ 30
3.3. Lồng ghép vào hoạt động ngoài giờ lên lớp ........................................... 30

ix


Chƣơng 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THUỘC QUẬN BÌNH
THẠNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ..................................................... 33
1. Tổ chức nghiên cứu thực trạng ................................................................. 33
1.1. Mục đích nghiên cứu thực trạng ............................................................ 33
1.2. Khái quát về khách thể điều tra .............................................................. 33
1.3. Phƣơng pháp nghiên cứu thực trạng ...................................................... 34
2. Thực trạng kỹ năng sống và nhu cầu đƣợc giáo dục kỹ năng sống của học
sinh............................................................................................................... 37
3. Kết quả nghiên cứu thực trạng. ................................................................. 40
3.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh đối với kỹ năng sống. ........ 40
3.1.1.Nhận thức về khái niệm KNS ............................................................. 40
3.2. Thực trạng thái độ của học sinh đối với kỹ năng sống ........................... 45
3.3. Đánh giá của giáo viên về mức độ kỹ năng sống của học sinh THPT ...... 48
3.4. Thực trạng kỹ năng sống của học sinh (tình huống giả định) ................. 49
3.5. Thực trạng xác định mục tiêu, nôi dung giáo dục kỹ năng sống của giáo

giải pháp đã đề xuất. ................................................................................... 111
3.2. Kết quả khảo sát tính khả thi của giải pháp .......................................... 111
4. Thực nghiệm sƣ phạm ............................................................................ 114
4.1. Mục đích ............................................................................................. 114
4.2. Đối tƣợng ............................................................................................ 114
4.3. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm ........................................................... 114
4.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................. 115
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................................................ 127
1. Kết luận .................................................................................................. 127
2. Kiến nghị ................................................................................................ 129

xi


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
KN

:

Kỹ năng.

KNS

:

Kỹ năng sống.

GDKNS

:


ĐTB

:

Điểm trung bình.

ĐLC

:

Độ lệch chuẩn.

Tp. HCM :

Thành phố Hồ Chí Minh

CLB

Câu lạc bộ.

:

xii


DANH SÁCH CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

BẢNG
Bảng 2. 1. Mẫu khảo sát trên giáo viên ......................................................... 36

Bảng 3. 7. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 5 ........... 120
Bảng 3. 8. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 6 ........... 121
Bảng 3. 9. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 7 ........... 122
Bảng 3. 10. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 8 ......... 123

xiii


BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2. 1. Nhận thức về khái niệm KNS .................................................. 41
Biểu đồ 2. 2. Mức độ tổ chức giáo dục kỹ năng sống tại trƣờng. .................. 45
Biểu đồ 2. 3. Thái độ của học sinh khi tham gia hoạt động GDKNS ............ 46
Biểu đồ 2. 4. Lý do học sinh muốn tham gia rèn luyện kỹ năng sống ........... 47
Biểu đồ 2. 5. Đánh giá của giáo viên về mức độ KNS của học sinh THPT ... 48
Biểu đồ 2. 6. Thực trạng xác định mục tiêu giáo dục kỹ năng sống của giáo
viên. ............................................................................................................. 54
Biểu đồ 2. 7. Thực trạng triển khai các kỹ năng sống tại các trƣờng THPT .. 55
Biểu đồ 2. 8. Mức độ sử dụng các phƣơng pháp ........................................... 58
Biểu đồ 2. 9. Thực trạng các hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống......... 61
Biểu đồ 2. 10. Nguyên nhân thực trạng qua đánh giá của giáo viên .............. 63
Biểu đồ 2. 11. Nguyên nhân thực trạng theo đánh giá của học sinh .............. 64
Biểu đồ 3. 1. Kết quả đánh giá thái độ của học sinh qua tình huống 1 ........ 116
Biểu đồ 3. 2. Kết quả đánh giá thái độ của học sinh qua tình huống 2 ........ 117
Biểu đồ 3. 3. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 3 ....... 118
Biểu đồ 3. 4. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 4 ....... 119
Biểu đồ 3. 5. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 4 ....... 121
Biểu đồ 3. 6. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 6 ....... 122
Biểu đồ 3. 7. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 7 ....... 123
Biểu đồ 3. 8. Kết quả đánh giá hành vi của học sinh qua tình huống 8 ....... 124



1


của xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nƣớc. Mặc dù về
học thuật, học sinh, sinh viên chúng ta rất giỏi, đạt đƣợc nhiều thành tích cao
trên đấu trƣờng trí tuệ thế giới nhƣng kỹ năng sống thì quá kém. Mặc dù
chúng ta đã và đang lồng ghép kỹ năng sống vào các môn học nhƣng đó chỉ là
cƣỡi ngựa xem hoa, mang tính hình thức chƣa đáp ứng đƣợc những đòi hỏi
trong thời kỳ hội nhập.
Với tất cả lý do trên tôi chọn đề tài “ Giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh tại các trường THPT thuộc quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí
Minh” để làm luận văn tốt nghiệp cao học.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất đƣợc các giải pháp giáo dục kỹ năng cho học sinh THPT.
3. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
3.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
 Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng sống.
 Nghiên cứu thực trạng giáo dục kỹ năng sống tại các trƣờng THPT
quận Bình Thạnh, Tp.HCM.
 Đề xuất các giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thuộc
quận Bình Thạnh, Tp.HCM.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
 Nghiên cứu thực trạng GDKNS tại hai trƣờng THPT Phan Đăng Lƣu
và THPT Hoàng Hoa Thám thuộc quận Bình Thạnh, Tp.HCM.
 Thực nghiệm tại trƣờng THPT Phan Đăng Lƣu, quận Bình Thạnh,
Tp.HCM.
 Giới hạn về nội dung GDKNS: do thời gian có nghiên cứu không nhiều
và việc GDKNS đòi hỏi phải có thời gian dài, nên ngƣời nghiên cứu chỉ chọn
giải pháp GDKNS cho học sinh THPT thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

 Phƣơng pháp điều tra, khảo sát thực tế: thu nhập thông tin về thực trạng
tổ chức GDKNS cho học sinh và tìm hiểu nguyên nhân, quan điểm của các
đối tƣợng đƣợc phỏng vấn. Các đội tƣợng điều tra gồm giáo viên, học sinh,
cán bộ quản lý các trƣờng.

3


 Phƣơng pháp chuyên gia: Gặp trực tiếp các chuyên gia trong lĩnh vực
giáo dục, các giáo viên có kinh nghiệm, các nhà quản lý xin ý kiến, trao đổi
về vấn đề có liên quan đến thực trạng, hệ thống hóa tiêu chí cũng nhƣ giải
pháp GDKNS cho học sinh.
 Phƣơng pháp quan sát: Là phƣơng pháp thu nhận thông tin về đối
tƣợng nghiên cứu bằng tri giác trực tiếp đối tƣợng và các nhân tố khác có
liên quan
 Phƣơng pháp phỏng vấn: Là phƣơng pháp điều tra hỏi và trả lời trực tiếp.
 Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: Là phƣơng pháp thu nhận thông
tin về sự thay đổi số lƣợng trong nhận thức và hành vi của các đối tƣợng giáo
dục do ngƣời nghiên cứu tác động đến chúng bằng một số tác nhân điều khiển
và đã đƣợc kiểm tra.
6.3. Phƣơng pháp thống kê toán học: Để xử lý kết quả nghiên cứu, tăng độ
tin cậy của đề tài.

4


B.PHẦN NỘI DUNG
Chƣơng 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẦN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Bộ GD&ĐT ban hành Chỉ thị 40/2008/CT-BGD&ĐT ngày
22/7/2008 của Bộ GD&ĐT và kế hoạch số 307/KH-BGD&ĐT ngày
22/7/2008 của BGD&ĐT về việc triển khai phong trào thi đua “Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trƣờng phổ thông giai
đoạn 2008-2013 đƣợc coi nhƣ là một động thái mạnh mẽ cho việc đƣa kỹ
năng sống vào nhà trƣờng.
Thông qua đổi mới mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp giáo dục, các dự
án phát triển giáo dục trung học đều nhấn mạnh việc hình thành các năng lực
cơ bản nhƣ: năng lực thích nghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử,
chuyển từ quan điểm “ lấy thầy và kiến thức làm trung tâm” sang quan điểm “
lấy trò và năng lực cần đào tạo làm trung tâm”.
Bên cạnh đó, hiện tại cũng có nhiều Trung tâm đào tạo thực hiện những
lớp kỹ năng sống cho giới trẻ nhƣ (TGM Corporation, Tâm Việt,
Breakthrough Power, Trung tâm Kỹ năng sống - Trực thuộc TW Hội KH Tâm
lý - Giáo dục VN...). Những khóa học này cũng đƣợc sự quan tâm của phụ
huynh vì tác dụng ngắn hạn cũng nhƣ dài hạn của các chƣơng trình này.
Ngoài ra cộng đồng mạng còn có một sân chơi rèn luyện kỹ Năng Sống
Online tại địa chỉ CLB Kỹ Năng Sống. Tại đây bạn có thể tham gia thảo luận
với các thành viên trên diễn đàn về kỹ năng sống, tham gia các chƣơng trình
rèn luyện kỹ năng online và offline.
Trong một cuộc hội thảo ngày 28- 7, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào
tạo tổ chức hội thảo “Giải pháp phòng ngừa từ xa và ngăn chặn tình trạng
học sinh đánh nhau”. Phó Thủ tƣớng nêu một số gợi ý để ngành giáo dục và
đào tạo phối hợp cùng các bộ, ngành, hội, đoàn thể liên quan nghiên cứu tìm
các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn hiện tƣợng học sinh đánh nhau. Đó là

6


tăng cƣờng giáo dục đạo đức đồng thời khuyến khích tổ chức các hoạt động

UNESCO, các chƣơng trình GDKNS đã đƣợc triển khai rộng khắp ở các nƣớc
từ Nam Á (Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka), Trung Á (Mông
Cổ) đến Đông Nam Á. Tại khu vực Đông Nam Á các chƣơng trình GDKNS
đƣợc triển khai chủ yếu vào 5 năm cuối của thế kỷ XX. Tại Hàn quốc, học
sinh tiểu học đƣợc học cách đối phó thích ứng với các tai nạn nhƣ cháy nổ,
động đất, thiên tai... tại Trung tâm điều hành tình trạng khẩn cấp Seoul. Ở
Thái Lan, giáo dục kỹ năng sống đƣợc đƣa ra cùng chƣơng trình ngăn chặn
AIDS, đƣợc thực hiện ở cả ba bậc học phổ thông sau đó đƣợc phát triển trên
các lĩnh vực: phòng, chống HIV/AIDS; sức khỏe sinh sản…Tại Indonesia,
chính phủ nỗ lực đƣa KNS vào trong chƣơng trình giáo dục cơ bản, với nội
dung: GDKNS cho sống khỏe mạnh (dinh dƣỡng, vệ sinh, trẻ em/ nhân
quyền); GDKNS cho phòng chống HIV/AIDS (HIV/AIDS, sức khỏe sinh sản,
phòng chống sử dụng ma túy và các chất gây nghiện)
2. Những vấn đề lí luận về kỹ năng sống
2.1. Một số khái niệm liên quan
2.1.1. Giáo dục:
Giáo dục (theo nghĩa rộng) là quá trình tác động có mục đích, có tổ
chức, có kế hoạch, có nội dung và bằng phƣơng pháp khoa học của nhà GD
tới ngƣời đƣợc GD tại các cơ sở GD nhằm hình thành nhân cách cho họ.
Giáo dục (theo nghĩa hẹp) là quá trình hình thành cho ngƣời đƣợc giáo
dục lí tƣởng, động cơ, tình cảm, niềm tin, những nét tính cách của nhân cách,
những hành vi, thói quen cƣ xử đúng đắn trong xã hội thông qua việc tổ chức
cho họ các hoạt động và giao lƣu.
2.1.2. Kỹ năng
Có nhiều tác giả đƣa ra những khái niệm về KN khác nhau.

8


Theo tác giả Trần Trọng Thủy thì KN là mặt kỹ thuật của hành động,