đại học quốc gia hà nội
tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

vũ văn ban

NÂNG CAO NĂNG LựC TƯ DUY Lý LUậN
CủA giảng viên trẻ trong các học viện,
Tr-ờng sĩ quan quân đội nhân dân việt nam hiện nay

luận án tiến sĩ triết học

Hà nội - 2015

1


đại học quốc gia hà nội
tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

vũ văn ban

NÂNG CAO NĂNG LựC TƯ DUY Lý LUậN
CủA giảng viên trẻ trong các học viện,
Tr-ờng sĩ quan quân đội nhân dân việt nam hiện nay
Chuyên ngành : Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Mã số

: 62 22 03 02

luận án tiến sĩ triết học


19

năng lực tư duy lý luận của cán bộ, giảng viên trẻ
1.4. Những thành tựu cơ bản và vấn đề đặt ra mà luận án cần tiếp tục

27

giải quyết
Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC

33

TƢ DUY LÝ LUẬN CỦA GIẢNG VIÊN TRẺ TRONG CÁC
HỌC VIỆN, TRƢỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN
VIỆT NAM

2.1. Tư duy lý luận và năng lực tư duy lý luận

33

2.2. Thực chất nâng cao năng lực tư duy lý luận của giảng viên trẻ trong

43

các học viện, trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam
2.3. Những yếu tố tác động đến nâng cao năng lực tư duy lý luận của

58


NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY

4.1. Quan điểm cần quán triệt trong việc tiếp tục nâng cao năng lực tư

112

duy lý luận của giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ quan Quân
đội nhân dân Việt Nam hiện nay
4.2. Những giải pháp cơ bản tiếp tục nâng cao năng lực tư duy lý luận

118

của giảng viên trẻ trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội nhân
dân Việt Nam hiện nay
KẾT LUẬN

147

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN

150

ĐẾN LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

151

PHỤ LỤC

4

5


Tuy nhiên, trước sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học và công
nghệ, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, nhiệm vụ xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc có bước phát triển mới, đòi hỏi phải xây dựng quân đội
cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại trong đó có một số quân,
binh chủng tiến thẳng lên hiện đại đang đặt ra yêu cầu cao đối với công tác giáo
dục và đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Trong khi đó, năng lực
TDLL của một bộ phận giảng viên trẻ có mặt chuyển biến chậm, làm cản trở
khả năng nhận thức khoa học, kinh nghiệm thực tiễn sư phạm còn mỏng, hệ
thống kĩ năng hoạt động sư phạm chưa theo kịp đòi hỏi thực tiễn nghề nghiệp;
trình độ sử dụng ngoại ngữ, tin học, khả năng NCKH chưa đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ trong tình hình mới,... Những hạn chế này đã ảnh hưởng không nhỏ
đến mức độ hoàn thành nhiệm vụ của giảng viên trẻ, đến chất lượng giáo dục
và đào tạo của các học viện, trường sĩ quan quân đội, đến kết quả huấn luyện
và sức mạnh chiến đấu của Quân đội ta.
Thực tế ấy đặt ra vấn đề khoa học cần phải giải đáp. Đó là, làm thế
nào để "Nâng cao năng lực tư duy lý luận của giảng viên trẻ trong các học
viện, trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay"? Điều này có ý
nghĩa cả về lý luận và thực tiễn; vừa cơ bản, cấp bách vừa lâu dài, không chỉ
đối với việc xây dựng đội ngũ giảng viên trẻ trong các học viện, trường sĩ
quan nói riêng mà còn góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới tư duy của đội
ngũ cán bộ, đảng viên trong toàn quân nói chung, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn cách mạng mới.
2. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Mục đích của luận án
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn nâng cao năng lực TDLL
của giảng viên trẻ trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt
Nam, luận án đề xuất quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục thực hiện

khai thác kết quả nghiên cứu trong các công trình khoa học đã được khái quát
liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài.
- Cơ sở thực tiễn: Quá trình công tác của tác giả ở một số học viện,
nhà trường trong quân đội; qua điều tra, khảo sát thực tế về năng lực TDLL

7


của giảng viên trẻ cũng như các vấn đề có liên quan đến đề tài. Luận án còn
kế thừa những báo cáo tổng kết có liên quan đến công tác giáo dục và đào tạo
ở một số học viện, trường sĩ quan quân đội.
- Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng các phương pháp luận
của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phương pháp
phân tích - tổng hợp, kết hợp lịch sử - lôgíc, hệ thống - cấu trúc, chuyên gia,
điều tra xã hội học và các phương pháp khác để nghiên cứu.
5. Đóng góp của luận án
- Làm rõ khái niệm nâng cao năng lực TDLL của giảng viên trẻ trong
các học viện, trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam và những yếu tố
tác động tới việc nâng cao năng lực TDLL của họ.
- Đánh giá thực trạng, khái quát một số vấn đề đặt ra cần giải quyết
trong nâng cao năng lực TDLL của giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ
quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
- Đề xuất quan điểm và giải pháp cơ bản tiếp tục nâng cao năng lực
TDLL của giảng viên trẻ trong trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội
nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay.
6. ý nghĩa của luận án
- Kết quả nghiên cứu của luận án nếu được vận dụng vào thực tiễn sẽ
góp phần nâng cao năng lực TDLL của giảng viên trẻ trong các học viện,
trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa

của TDLL trong sự nghiệp đổi mới đất nước nói chung và trong công tác xây
dựng Đảng nói riêng, làm cho Đảng ta thực sự trong sạch vững mạnh, trở
thành một Đảng trí tuệ, có đủ trình độ và năng lực lãnh đạo công cuộc đổi
mới đất nước ở những năm tiếp theo.
Trong cuốn sách "Tư duy lý luận với hoạt động của người cán bộ
lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn" [97] do tập thể cán bộ nghiên cứu, giảng dạy triết


học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí minh biên soạn đã xem TDLL là
hình thức cao nhất của tư duy, đó chính là quá trình tiếp cận, nắm bắt, nhận
thức và tái tạo hiện thực khách quan bằng lý luận, bằng hệ thống khái niệm,
phạm trù, quy luật. Với tư cách là một hình thức cao nhất của tư duy, TDLL
nắm bắt, tái tạo đối tượng nhận thức, hiện thực khách quan không phải bằng
những khái niệm thông thường, mà bằng những khái niệm lý luận. "Những
khái niệm này giúp tư duy con người có thể đi sâu vào bản chất sự vật, tìm và
vạch ra quy luật, tính quy luật của sự vật hiện tượng, và dĩ nhiên, quá trình
này không phải là hành động đơn giản, bất chợt, rời rạc mà là có quy trình, có hệ
thống, mang tính chỉnh thể và tính nghệ thuật cao" [97, tr. 15-16]. Bàn về vai
trò của TDLL đối với người cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn được xem như
là "chìa khóa" cho hoạt động nhận thức và thực tiễn của họ; TDLL giúp người
cán bộ nắm được thực chất quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà
nước, có khả năng phân tích, luận giải để nắm được tinh thần cốt lõi của đường
lối; có TDLL, người cán bộ sẽ có đủ năng lực phân tích sự phong phú, tính đa
dạng và phức tạp của thực tiễn cuộc sống kể cả cuộc sống đời thường để từ đó
vận dụng lý luận một cách chủ động, thích hợp, sáng tạo và hiệu quả; cũng nhờ
có TDLL mà người cán bộ biết tổng kết thực tiễn để bổ sung, phát triển lý luận.
Tác giả Nguyễn Thanh Tân với cuốn sách "Lôgic vận động của khái
niệm trong tư duy lý luận" [92] đã làm rõ sự khác biệt giữa TDLL với tư duy
kinh nghiệm thông qua đối tượng phản ánh, phương thức tiếp cận, phương
thức hoạt động, hình thức, nội dung và tính chất xuất hiện của tri thức do hai

5.

Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam (2005), Đề án số
867/TM ngày 15/6/2005 về kiện toàn và phát triển đội ngũ nhà giáo
quân đội đến năm 2010, Hà Nội.

6.

Nguyễn Mạnh Cương (2004), "Về bản chất của tư duy", Tạp chí Triết
học (1), tr. 52-60.

7.

Phạm Như Cương (2004), Tiếp tục đổi mới tư duy lý luận - Một đòi hỏi
bức xúc hiện nay của đất nước và thời đại, NXB Hà Nội, Hà Nội.

8.

Dương Doanh - Lý Chí Cường (2007), "Khảo sát phương thức tư duy
của xã hội hài hòa", Tạp chí Triết học (4), tr. 35-41.

9.

Nguyễn Văn Dũng (2012), Phát triển năng lực tư duy lý luận của chính
ủy trung đoàn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, NXB Quân
đội nhân dân, Hà Nội.

10. Vũ Dũng (chủ biên) (2000), Từ điển Tâm lí học, NXB Khoa học xã hội,
Hà Nội.
11. Nguyễn Bá Dương (2008), Sĩ quan trẻ với tư duy về nhiệm vụ bảo vệ Tổ

công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật và xây dựng
nhà trường chính quy, Hà Nội.
25. Đảng ủy Quân sự Trung ương (1998), Nghị quyết về xây dựng đội ngũ
cán bộ trong thời kỳ mới, Hà Nội.


26. Đảng ủy Quân sự Trung ương (2007), Nghị quyết về công tác giáo dục đào tạo trong tình hình mới, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội.
27. Đảng ủy Trường sĩ quan Chỉ huy - kỹ thuật Thông tin (2010), Nghị quyết
Đại hội Đảng bộ Trường sĩ quan Chỉ huy - Kỹ thuật Thông tin lần thứ
XVII, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Khánh Hòa.
28. Đảng ủy Trường sĩ quan Chính trị (2010), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Trường sĩ quan Chính trị lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Bắc Ninh.
29. Đảng ủy Trường sĩ quan Công binh (2010), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Trường sĩ quan Công binh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Hà Nội.
30. Đảng ủy Trường sĩ quan Lục quân 1 (2010), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Trường sĩ quan Lục quân 1 lần thứ XV, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Hà Nội.
31. Đảng ủy Trường sĩ quan Lục quân 2 (2010), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Trường sĩ quan Lục quân 2 lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Đồng Nai.
32. Đảng ủy Trường sĩ quan Pháo binh (2010), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Trường sĩ quan Pháo binh lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2010 - 2015, Hà Nội.
33. Dương Minh Đức (2006), Nâng cao năng lực tư duy lý luận của cán bộ
lãnh đạo chủ chốt cấp tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay, Luận
án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
34. Nguyễn Ngọc Hà (2009), "Nghiên cứu đặc điểm tư duy và lối sống của
con người Việt Nam hiện nay: Một số vấn đề cần quan tâm", Tạp chí
Triết học (5), tr. 68-71.
35. Lương Thanh Hân (2011), Phát triển bản lĩnh chính trị và tri thức khoa
học của giảng viên trẻ khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan
Quân đội nhân nhân Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Học
viện Chính trị, Hà Nội.

50. V.I.Lênin (2005), Toàn tập, T.37, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
51. V.I.Lênin (2006), Toàn tập, T.41, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
52. Nguyễn Ngọc Long (1987), "Năng lực tư duy lý luận trong quá trình đổi
mới tư duy", Tạp chí Cộng sản (10), tr. 47-51.
53. Nguyễn Ngọc Long (1988), "Chống chủ nghĩa chủ quan duy ý chí, khắc phục
bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều trong quá trình đổi mới tư duy lý luận",
Mấy vấn đề cấp bách về đổi mới tư duy lý luận, NXB Sự thật, Hà Nội.


54. Trương Gia Long (2005), "Đổi mới tư duy lý luận - động lực tinh thần
của sự nghiệp đổi mới", Tạp chí Khoa học chính trị (1), tr. 3-6; 25.
55. Đinh Xuân Lý (2010), "Tư duy của Đảng về phát triển xã hội trong tiến
trình cách mạng Việt Nam", Tạp chí Lịch sử Đảng (4), tr. 45-51.
56. Nguyễn Văn Lý (chủ biên) (2013), Nâng cao năng lực tư duy lý luận của
đội ngũ lãnh đạo quản lý cấp huyện người dân tộc thiểu số Tây Nguyên
(Qua khảo sát các tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắc Lắc), NXB Chính trị
quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
57. C.Mác - Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.1, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
58. C.Mác - Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.3, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
59. C.Mác - Ph.Ăngghen (1994), Toàn tập, T.12, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
60. C. Mác - Ph. Ăngghen (1994), toàn tập, T.20, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
61. C.Mác - Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.21, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
62. C.Mác - Ph.Ăngghen (1993) Toàn tập, T.23, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
63. C.Mác - Ph.Ăngghen (1996), Toàn tập, T.29, NXB Chính trị quốc gia,

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
79. Trần Văn Phòng (chủ biên) (2001), Học tập phong cách tư duy Hồ Chí
Minh, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
80. Nguyễn Trọng Phúc (2009), "Tư duy lý luận của Đảng về phát triển xã
hội và quản lý phát triển xã hội trong tiến trình đổi mới", Tạp chí Lịch sử
Đảng (2), tr. 15-20.
81. Nguyễn Trọng Phúc (2010), "Hồ Chí Minh - từ thực tiễn đến tư duy lý luận
về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam", Tạp chí Lịch sử Đảng (5), tr. 41-47.
82. Lê Hữu Phương (2009), "Tư duy giáo dục Việt Nam", Tạp chí Dạy và
Học ngày nay (8), tr. 11-12.


83. Nguyễn Đăng Quang (1987), "Quan hệ giữa đổi mới nội dung và phương
pháp tư duy", Tạp chí Cộng sản (10), tr. 39-42.
84. Trần Viết Quang (1996), Phát triển năng lực tư duy lý luận cho sinh viên
thông qua việc giảng dạy môn triết học Mác - Lênin ở nước ta hiện nay,
Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh,
Hà Nội.
85. Lê Văn Quang (2006), "Vai trò của triết học Mác - Lênin trong đổi mới
tư duy lý luận ở Việt Nam hiện nay", Tạp chí Triết học (8), tr. 25-29.
86. Bùi Thanh Quất (2010), "Góp thêm một vài suy nghĩ về lý luận nhận
thức biện chứng duy vật", Tạp chí Triết học (11), tr. 46-51.
87. Quốc hội (2000), Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Hà Nội.
88. Nguyễn Duy Quý (1998), "Đổi mới tư duy trong sự nghiệp đổi mới toàn
bộ đất nước", Tạp chí Triết học (4), tr. 5-7.
89. Phạm Hồng Quý (2004), "Tìm hiểu thêm về khái niệm tư duy ", Tạp chí
Tâm lý học (11), tr. 45-50.
90. Nguyễn Đức Quyền (2010), Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho đội
ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở tỉnh Lạng Sơn hiện nay, Luận án tiến sĩ
Triết học, Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Hà Nội.

(242), tr. 45-48.
103. Nguyễn Trung Thông (chủ nhiệm) (2007), Bồi dưỡng năng lực giảng
dạy của đội ngũ giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn ở Học viện,
Chính trị quân sự hiện nay, Đề tài khoa học cấp Học viện, Hà Nội.
104. Phạm Văn Thuần (2004), Nâng cao năng lực đấu tranh tư tưởng lý luận
của của giáo viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện,
trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam nhân dân Việt Nam hiện
nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội.
105. Đào Văn Tiến (1998), Nâng cao năng lực tư duy sáng tạo của đội ngũ sĩ
quan cấp phân đội Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Luận án tiến
sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội.
106. Đào Huy Tín (2000), Biện chứng của quá trình phát triển nhân cách
người sĩ quan chính trị cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam
hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội.


107. Nguyễn Cảnh Toàn (2010), "Đổi mới tư duy trong việc tổ chức dạy và
học triết học", Tạp chí Dạy và Học ngày nay (7), tr. 50-51.
108. Tổng cục Chính trị (2000), Xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội đáp ứng
yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới, NXB Quân đội nhân
dân, Hà Nội.
109. Nguyễn Đình Trãi (2001), Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ
giảng dạy lý luận Mác - Lênin ở các trường chính trị tỉnh, Luận án tiến
sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
110. Lê Quý Trịnh (2002), Phát triển năng lực trí tuệ của sĩ quan trẻ trong
Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Học
viện Chính trị Quân sự, Hà Nội.
111. Nguyễn Phú Trọng (2005), Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi
mới đất nước, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
112. Trung tâm biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam (1995), Từ điển bách

125. Ngô Đình Xây (2006), "Ph.Ăngghen bàn về những điều kiện hình thành
tư duy lý luận", Tạp chí Triết học (6), tr. 28-31.
126. Ngô Đình Xây (2012), "Tiếp tục đổi mới tư duy lý luận theo tinh thần Nghị
quyết Đại hội XI của Đảng", Nâng cao năng lực hiệu quả tham mưu của
các cơ quan Đảng Trung ương trong việc triển khai Nghị quyết Đại hội
XI của Đảng, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 86-100.
127. Nguyễn Như Ý (chủ biên) (1998), Đại Từ điển tiếng Việt, NXB Văn hóa
thông tin, Hà Nội.