SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA MÔN NGỮ
VĂN LỚP 12"

1


MỞ ĐẦU
I.

Lý do chọn đề tài

Ngữ văn là môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh việc hình thành và phát
triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn bản và các văn bản
khác trong SGK ngữ văn 12. Môn ngữ văn còn là công cụ đắc lực giúp các em hiểu biết
về xã hội, văn hoá, văn học, lịch sử không chỉ trong nước mà còn hiểu biết rộng hơn về
các nước trên thế giới. Để giáo dục kĩ năng sống cho các em, đặc biệt là học sinh lớp 12,
lứa tuổi được xem là nhạy cảm nhất, một hành trang mới để các em bước vào cuộc sống
độc lập và có cách nhìn nhận đúng đắn về hiện thực xã hội. Giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh thông qua một số tác phẩm trong chương trình là giúp các em vận dụng kiến
thức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn: tạo niềm tin, hứng
thú học tập. Từ đó hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất để đáp ứng những yêu cầu
của cuộc sống hiện tại và tương lai.
II. Nội dung
2.1. Cơ sở lý luận
Với tính chất là một môn học công cụ, môn Ngữ văn giúp các em có năng lực ngôn ngữ
để học tập, có khả năng giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người, đặc biệt giúp các em
có đời sống nội tâm phong phú.
Với tính chất là môn học giáo dục thẩm mĩ, môn Ngữ văn giúp các em bồi dưỡng năng

-

Cách thức tổ chức thực hiện:

Trong khuôn khổ của sách giáo khoa Ngữ văn 12 này, chúng tôi đi vào trọng tâm một số
tiết dạy để thấy được việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là việc rất cần thiết.
NỘI DUNG
1.

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn học Ngữ văn lớp 12

Bất cứ môn học nào cũng đòi hỏi giữa kiến thức sách vở và thực tế đời sống, hay nói
cách khác lý thuyết phải gắn với thực hành. Vì vậy, đòi hỏi người học phải biết vận dụng
vào trong đời sống của mình. Môn Ngữ văn cũng vậy, giúp các em bồi dưỡng năng lực tư
duy, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân
cách.
Để thấy được điều này, chúng tôi mạnh dạn đưa ra một số ví dụ thông qua một số tiết dạy
trong chương trình Ngữ văn 12.
VD1: Bài Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
-

Kĩ năng sống:

3


+ Tự nhận thức được sự trong sáng của tiếng Việt là một trong những phẩm chất của
tiếng Việt, là kết quả phấn đấu lâu dài của ông cha ta. Phẩm chất đó được biểu hiện ở
nhiều phương diện khác nhau.
+ Giao tiếp và trình bày ý tưởng: Thảo luận, trao đổi với thầy cô, bạn bè... về việc giữ

Ngữ văn là môn học được xem là nguồn tài nguyên vô cùng phong phú. Vì vậy, khi đưa
những nội dung giáo dục vào trong các dạng bài học, giáo viên cần phải lựa chọn những
nội dung tiêu biểu, có độ mở cao để phát huy tính linh hoạt trong việc vận dụng các tình
huống giáo dục như: nhẹ nhàng, tự nhiên, không gượng ép...

4


Ngoài ra, giáo viên trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản, hiện đại, hệ
thống toàn bộ kiến thức về văn học và tiếng Việt.
Hình thành và phát triển ở các em: năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn
học, năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực tự học và thực hành ứng dụng...
Bồi dưỡng cho học sinh tình yêu tiếng Việt, văn hoá, văn học, tình yêu gia đình, thiên
nhiên, đất nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lập, tự cường...Nâng cao ý thức trách nhiệm
của một người công dân đối với đất nước, phát huy và bảo tồn các giá trị văn hoá của dân
tộc và nhân loại.
3. Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn học Ngữ văn lớp 12.
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo, khả
năng tự học của học sinh. Vì vậy, sau mỗi bài học học sinh cần phải đạt được những yêu
cầu về kiến thức, kĩ năng, thái độ.
Về kiến thức: nâng cao hiểu biết về các giá trị truyền thống của dân tộc cũng như các giá
trị tốt đẹp của nhân loại, cần góp phần cũng cố và bổ sung những kiến thức đã học về
quyền và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội, về định hướng
nghề nghiệp.
Nhận thức được sự cần thiết của các kĩ năng sống thông qua các bài học để giúp cho bản
thân sống tự tin, phòng tránh những ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất, tinh thần
của bản thân và những người xung quanh mình.
Nhận thức được những giá trị cốt lõi làm nền tảng cho các kĩ năng sống trong các bài
học cụ thể, ví dụ như bài “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân
tộc”.

+ Giao tiếp: giữa Gv và HS, HS với văn bản, HS với HS
+ Tư duy sáng tạo: vận dụng hiểu biết của cá nhân về đặc trưng của thể loại để khai
thác vẻ đẹp của thiên nhiên và con người thông qua từ ngữ, hình ảnh được sử dụng trong
tác phẩm.
+ Tự nhận thức: Thông qua tác phẩm, Gv định hướng cho HS cảm nhận tình yêu
thiên nhiên, yêu đất nước và con người Việt Nam.
3. Về tư tưởng và thái độ:
- Hiểu và phân tích đúng giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
II. CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
- GV tiến hành giờ dạy theo các phương pháp: Đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm, thảo
luận, so sánh, thuyết giảng.
III. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
- SGK, SGV, thiết kế bài giảng.

6


IV. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
- Tạo tâm thế cho HS thông qua lời giới thiệu bài mới hoặc đặt câu hỏi giúp HS tích hợp
kiến thức đã học để tìm hiểu nội dung bài học mới.
Hoạt
GV:

động

của Hoạt động của Nội dung cần đạt
HS:

• Hoạt động 1:
Hướng dẫn HS tìm

tác trong hoàn cảnh
nào?
* Nêu nét đặc
trong
?. Thiên tùy bút đã sắc
kế thừa những nét phong cách.

+Xuất xứ: Bài tùy bút được in
trong tập Sông Đà (1960).
+Hoàn cảnh ra đời:Thành quả
thu hoạch được trong chuyến
đi gian khổ và hào hứng tới
miền Tây Bắc rộng lớn, xa
xôi.
+ Tiêu biểu cho phong cách
nghệ thuật độc đáo của NT:
uyên bác, tài hoa, không quản
nhọc nhằn để cố gắng khai
thác kho cảm giác và liên
tưởng phong phú, bộn bề,
nhằm tìm ra những chữ nghĩa
xác đáng nhất.

riêng biệt, đặc sắc
nào trong phong
cách nghệ thuật của
NgTuân về đề tài,
+ Cho thấy diện mạo của một
nguồn cảm hứng,
thể loại và ngôn * Suy nghĩ trả NT mới mẻ, khao khát được


• Hoạt động 2:
Hướng dẫn HS đọc
- hiểu văn bản

II/ Đọc - hiểu văn bản:

* Hướng dẫn HS
tìm hiểu hình tượng
con sông Đà hung
bạo:
* Gọi HS đọc các * 1-2 HS đọc,
đoạn văn ở trang cả lớp theo dõi.
186,187.
* HS thảo luận
* Tổ chức cho HS theo 4 nhóm; 2
thảo luận câu 2 nhóm
thực
SGK: Trong thiên hiện 1 câu hỏi
tùy bút, tác giả đã gợi ý của GV.
dùng những BP
nghệ thuật nào để
khắc họa một cách

+ Cảm hứng chủ đạo: Nhiệt
tình ca ngợi Tổ quốc, ca ngợi
nhân dân của một nhà văn mà
trái tim đang tràn đầy niềm
hứng khởi khi thấy nay mình
đã có đất nước, mình đã

* Nhóm 1 trình
bày kết quả
thảo
luận,
nhóm 2 bổ
sung.

+ Để diễn tả chính
xác và sinh động
những gì NT quan
sát thấy về sự hung
bạo của dòng sông,
tác giả đã sử dụng
nhiều chi tiết NT
độc đáo? Thử nêu
vài dẫn chứng minh
họa?

+ Những trùng vi thạch trận
sẵn sàng nuốt chết con thuyền
và người lái.
+ Âm thanh luôn thay đổi:
oán trách nỉ non  khiêu
khích, chế nhạo  rống lên.
- Vận dụng ngôn ngữ , kiến
thức của các ngành, các bộ
môn trong và ngoài nghệ
thuật để làm nên hàng loạt so
sánh liên tưởng, tưởng tượng
kì lạ, bất ngờ.

ặc ặc lên như vừa rót
dầu sôi vào.
+ Lấy hình ảnh “ô tô sang số
nhấn ga” trên “quãng đường
mượn cạp ra ngoài bờ vực”
để ví von với cách chèo
thuyền …
+ Tưởng tượng về cú lia
ngược của chiếc máy quay từ
9


lời nhận xét ngắn
gọn về khả năng sử
dụng ngôn từ của
NT, em sẽ nói thế
nào?

đáy cái hút nước cảm thấy
có một cái thành giếng xây
toàn bằng nước sông xanh ve
một áng thủy tinh khối đúc
dày.

* GV chuyển ý.

+ Dùng lửa để tả nước.

* Hướng dẫn HS
tìm hiểu hình tượng

chảy trữ tình? Dẫn lần bay tạt
chứng minh hoạ? ngang trên con
(Câu 3, SGK)
sông, quan sát
* GV chốt lại ý kĩ càng để đi

->Bậc kì tài trong lĩnh vực sử
dụng

vẻ đẹp hùng vĩ của thiên
nhiên đất nước.

ngôn từ (sự phá cách mà
ngoại trừ các tay bút thực sự
tài hoa, không ai làm nổi)
b. Một con sông Đà trữ tình:
- Viết những câu văn mang
dáng dấp mềm mại, yên ả,
trải dài như chính dòng nước:
con sông Đà tuôn dài như một
áng tóc trữ tình,...
- Dụng công tạo ra một
không khí mơ màng, khiến
người đọc có cảm giác như
được lạc vào một thế giới kì
ảo.
+ Con sông giống như một cố
nhân lâu ngày gặp lại.
+ Nắng cũng “giòn tan” và cứ
hoe hoe vàng mãi cái sắc


Tạo dựng nên cả một
trận sông Đà.
không gian
* Tổ chức cho HS
thảo luận câu 4
SGK: Phân tích hình
tượng người lái đò
trong cuộc chiến với
con sông Đà hung
bạo?

* Thảo luận
theo nhóm nhỏ
(2 HS) và trình
bày. Các nhóm
khác bổ sung

trữ tình đủ sức khiến người
đọc say đắm, ngất ngây.
2. Hình tượng người lái đò
trong cuộc chiến đấu với con
sông Đà hung bạo:

- Tính chất cuộc chiến: không
* Lắng nghe, cân sức
Gợi ý:
phát biểu ý
+ Sông Đà: sóng nước hò reo
+ Thoạt nhìn, em có kién trao đổi

vàng nhưng con
người Tây Bắc mới
thật xứng đáng là
vàng mười của đất
nước ta?
* GV thuyết giảng

- Kết quả: Thác dữ đã không
chặn bắt được con thuyền;
con người chiến thắng sức
mạnh thần thánh của tự nhiên.

+ Con người cưỡi lên thác
* Nêu nguyên ghềnh, xé toang hết lớp này
đến lớp kia của trùng vi thạch
nhân
trận; đè sấn được sóng gió,
nắm chặt cái bờm sóng mà
* Cắt nghĩa thuần phục sự hung hãn của
theo cách cảm dòng sông.
nhận của bản
+ Những thằng đá tướng phải
thân.
lộ sự tiu nghỉu, thất vọng qua
* Lắng nghe và bộ mặt xanh lè.
ghi vở.
- Nguyên nhân làm nên chiến
thắng: sự ngoan cường, dũng
cảm, tài trí, chí quyết tâm và
nhất là kinh nghiệm đò giang

12


thách để nhân đó đã nhờ lao động, nhờ cuộc
vật bộc lộ đấu tranh chinh phục thiên
phẩm chất.
nhiên mà trở nên lớn lao, kì
- cái đẹp, vĩ, hiện lên như đại diện của
người
tài Con Người.
không
còn
gắn với 1 số ít
con người đặc
tuyển trong xã
hội)


Nét độc đáo trong
cách khắc hoạ:
Tô đậm nét tài hoa
nghệ sĩ.

Tạo tình huống đầy thử
* Suy nghĩ trả thách để
lời.
nhân vật bộc lộ phẩm chất.
Sử dụng ngôn ngữ miêu
tả đầy cá
tính, giàu chất tạo hình.

điều gì?
câu hỏi của
GV.

tình, thơ mộng của thiên
nhiên và nhất là của con
người lao động bình dị ở
miền Tây Bắc
- Tác giả Nguyễn Tuân:
+ Tình yêu đất nước say đắm,
thiết tha.

?. Qua tác phẩm, em
có thể rút ra được
điều gì về tác giả
Nguyễn Tuân?

+ Lao động nghệ thuật
nghiêm túc, cần cù, công phu.
+ Tài hoa, uyên bác trong
việc dùng chữ nghĩa.

•
Hoạt động 4:
* Lắng nghe IV/ Luyện tập:
Hướng dẫn HS
GV hướng dẫn;
- Làm câu 5 phần Hướng dẫn
luyện tập
luyện tập

của mình thêm phong phú, lôi cuốn sự chú ý của học sinh và phát huy tinh thần tự học,
tính sáng tạo của học sinh.

15