ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------

NGUYỄN THỊ TÂM

VẤN ĐỀ VĂN HÓA HỌC ĐƢỜNG
TỪ GÓC NHÌN PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Báo chí học

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------

NGUYỄN THỊ TÂM

VẤN ĐỀ VĂN HÓA HỌC ĐƢỜNG
TỪ GÓC NHÌN PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Anh

HÀ NỘI – 2015


1


3.2. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách nhằm nâng cao tính phản biện
trên báo chí ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Nhóm giải pháp về điều kiện cơ sở vật chấtError!

Bookmark

not

defined.
KẾT LUẬN .......................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................... 10

2


PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài
Giáo dục và đào tạo có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát

triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Nhiều quốc gia trên thế giới đã đạt được
những thành tựu to lớn trong quá trình phát triển nhờ sớm coi trọng vai trò
của giáo dục và đào tạo như Nhật Bản với quan điểm coi “Giáo dục đào tạo là
quốc sách hàng đầu; cần kết hợp hài hoà giữa bản sắc văn hóa lâu đời phương
Đông với những tri thức Phương Tây hiện đại”; hay Singapore với phương
châm “Thắng trong cuộc đua về giáo dục sẽ thắng trong cuộc đua về phát

đức một cốt lõi của văn hóa học đường. Khẩu hiệu: “ Tiên học lễ, hậu học
văn” có ý nghĩa như vậy. Khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” được nêu và
chú trọng ở hầu khắp các trường học, nhất là cấp bậc phổ thông
Bác Hồ cũng đã từng nói: “Có tài mà không có đức thì vô dụng, có đức
mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”, “hiền dữ đâu phải là tính sẵn, phần
nhiều do giáo dục mà nên”.
Hiện nay, trong thời kỳ hội nhập nhiều học sinh, sinh viên có ý chí
vươn lên trong học tập, có hoài bão khát vọng lớn. Tuy nhiên, cũng dưới tác
động của nền kinh tế thị trường, cơ chế mở cửa và do nhiều nguyên nhân
khác, hành vi lệch chuẩn trong học đường có xu hướng ngày càng tăng.
Văn hóa học đường là môi trường rất quan trọng để rèn luyện nhân cách và
giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống có hoài bão, có lý tưởng tốt
đẹp. Vấn đề xây dựng văn hóa học đường phải được coi là có tính sống còn đối
với từng nhà trường, vì nếu học đường mà thiếu văn hóa thì không thể hoàn thành
chức năng chuyển tải những giá trị kiến thức và nhân văn cho thế hệ trẻ. Do đó,
văn hóa học đường có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục và đào tạo.
Chính vì thế, thông tin về văn hóa học đường luôn luôn được xã hội
quan tâm. Báo chí, với tư cách là loại hình truyền thông đại chúng không thể
đứng ngoài cuộc. Báo chí là một loại hình thông tin mang tính chính trị – xã
4


hội với vai trò, chức năng của mình đặc biệt là chức năng phản biện xã hội mà
trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI ( tháng 01 năm 2011). Đó
là “ Chú trọng nâng cao tư tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin,
giáo dục tổ chức và phản biện xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng
vì lợi ích của nhân dân và đất nước; khắc phục xu hướng thương mại hóa, xa
rời tôn chỉ, mục đích trong hoạt động báo chí, xuất bản”, luôn theo sát thông
tin về văn hóa học đường góp phần làm nâng cao văn hóa cho các cấp ngành,
các thành viên trong nhà trường cũng như góp phần làm cho nền giáo dục

giới tri thức. Chẳng hạn:
Tiến sĩ Trần Đăng Tuấn có cuốn sách “ Phản biện xã hội – những câu
hỏi đặt ra từ cuộc sống” (Nxb Đà Nẵng, 2006). Cuốn sách đã tập hợp nhưng
tác phẩm báo chí bám sát “ hơi thở” cuộc sống, đi sâu vào phân tích và phản
ánh sinh động các vấn đề sự kiện trong cuộc sống xã hội một cách sắc sảo, ấn
tượng, nhân văn, đề cập một cách hệ thống những vấn đề lý luận liên quan
đến phản biện, phản biện xã hội, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của báo chí…
trong việc thực hiện giám sát, phản biện xã hội. Cuốn sách đã khu biệt và làm
rõ đối tượng, phạm vi nghiên cứu, đặc điểm tính chất, vị tri của phản biện xã
hội cũng như điều kiện hình thành và phát huy tích cực phản biện xã hôi trong
đời sống. Đồng thời, thể hiện ưu thế của báo chí trong việc thực hiện chức
năng giám sát, quản lý và phản biện xã hội mà trong đó chính là nội hàm của
phản biện xã hội, của báo chí nói chung.bàn đến nhiều vấn đề đặt ra cho xã
hội hiện đại và hầu hết các bài viết đều mang tính phản biện sâu sắc.
Sau Đại hôi Đảng toàn quốc lần thứ X, cuốn sách “tìm hiểu một số thuật
ngữ trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng” ( Nxb
Chính trị quốc gia, 2006) đã được ấn hành. Cuốn sách đã bước đầu giải thích
các khái niệm phản biện, phản biện xã hội, vai trò của phản biện xã hội của
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Cuốn sách “ Phản biện xã hội về bảo vệ thiên nhiên và môi trường” của
tác giả Nguyễn Hữu Hòe ( Nxb Khoa học và kỹ thuật, 2009) trình bày nhiều
vấn đề khá sâu về phản biện xã hội và vị trí của nó trong xã hội. Tuy nhiên,
nội dung của cuốn sách chủ yếu bàn về vấn đề phản biện xã hội về bảo vệ
thiên nhiên và môi trường.
6


Một số bài báo đề cập đến phản biện xã hội như: Phản biện xã hội ( Tạp
chí cộng sản) của tác giả Trần Đăng Tuấn; “Vai trò của phản biện xã hội ở
Việt Nam hiện nay” (Tạp chí lý luận chính trị) của tác giả Đỗ Văn Quân;

hệ chính quy chuyên ngành báo chí học, của Phan Văn Kiền K49, Khoa
Báo chí và truyền thông, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn. Trong
khóa luận tác giả đã nói về tính phản biện xã hội thông qua loại hình báo
in. Tác giả tiếp tục nghiên cứu vấn đề đó trong luận văn thạc sỹ với chủ đề
“Tính phản biện xã hội của tác phẩm báo chí Việt Nam” (khảo sát qua 2
báo Tuổi trẻ và Thanh niên từ năm 2006- 2008). Trong đó, tác giả đề cập
đến hai vấn đề lũ lụt tại Thủ đô Hà Nội mùa mưa năm 2008 và việc xây
dựng đường sắt cao tốc Bắc Nam.
Luận văn Thạc sỹ Báo chí năm 2011 của Huỳnh Thị Xuân Hạnh với đề
tài “Phản biện xã hội trên báo chí thành phố Hồ Chí Minh thập kỷ đầu thế kỷ
XXI” nghiên cứu những vấn đề chung về phản biện, phản biện xã hội, phản
biện xã hội của báo chí trong đó có báo chí thành phố Hồ Chí Minh; khảo sát
hoạt động phản biện xã hội của 4 tờ báo: Sài Gòn Giải Phóng, Tuổi Trẻ, Pháp
Luật, Người Lao Động; nghiên cứu xu hướng tổ chức, phản biện xã hội trên
báo chí thành phố Hồ Chí Minh và các giải pháp, kiến nghị để nâng cao chất
lượng phản biện xã hội của báo chí thành phố Hồ Chí Minh.
Một số luận văn liên quan đến phản biện xã hôi như: Tính phản biện xã
hội của tác phẩm báo chí Việt Nam của tác giả Hoàng Thủy Chung (Đại học
Khoa hoc xã hội và Nhân văn, 2010). Phản biện xã hội của báo mạng điện tử
Việt Nam hiện nay của Trần Quý Thân (Học viện Báo chí và Tuyên truyền).
Luận văn “Báo chí với vai trò phản biện xã hội” của Bùi Thanh Tùng ( Học
viện Báo chí và Tuyên truyền, 2012) và luận văn “ Thực hiện chức năng giám
sát và phản biện xã hội trên báo An ninh thủ đô” của tác giả Phạm Thu Hương
(Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2013). Các luận văn đã đóng góp một
phần cơ sở lý luận và thực tiễn mà chúng tôi quan tâm.
8


Có thể thấy rằng, trong những năm gần đây vấn đề phản biện xã hội đã
được đề cập ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, theo khảo sát của

nhìn phản biện của báo chí
- Làm rõ thực trạng thông tin mang tính phản biện của báo chí về vấn đề
văn hóa học đường (Khảo sát báoTuổi trẻ, báo điện tử Vnexpress, báo điện tử
Giáo dục Việt Nam)
9


- Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phản
biện xã hội của báo chí về văn hóa học đường.
4.

Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1.

Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề về văn hóa học đường từ

góc nhìn phản biện xã hội của báo chí.
4.2.

Phạm vi nghiên cứu
Luận văn thực hiện khảo sát các bài báo phản biện xã hội viết về văn

hóa học đường trên báo điện tử Vnexpress (Vnexpress.net), báo điện tử Giáo
dục Việt Nam(Giaoduc.net.vn), báo Tuổi Trẻ.
Thời gian khảo sát được giới hạn từ tháng 9/2013 đến tháng 6/2015
5.

Phƣơng pháp nghiên cứu


Hoàng Anh (2003), Một số vấn đề về sử dụng ngôn từ trên báo chí, Nxb
Lao động, Hà Nội.

4.

Hoàng Anh (2008), Những kỹ năng về sử dụng ngôn ngữ trong truyền
thông đại chúng, Nxb ĐH QGHN , Hà Nội.

5.

Hoàng Anh (2007), Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên Đài tiếng
nói Việt Nam, Đề tài khoa học cấp bộ.

6.

Hoàng Anh ( chủ biên), Phạm Văn Thấu (2005), Tiếng Việt thực hành,
Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.

7.

Hoàng Anh (2014), Xây dựng con người theo di chúc của Chủ tịch Hồ
Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật Hà Nội, Hà Nội

8.

Nguyễn Trần Bạt( 2010), Đối thoại với tương lai, Nxb Hội nhà văn Hà
Nội, Hà Nội

9.

“Tham vấn và phản biện” trên báo in, Luận văn Thạc Sĩ, Hà Nội, 2013
22. Mai Thị Thúy Hường, Báo chí với vấn đề kiểm soát quyền lực và phản
biện xã hội, Luận văn Thạc sĩ, Hà Nội, 2012
23. Đinh Văn Hường ( 2006), Các thể loại báo chí thông tấn, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
24. Phan văn Kiền (2012), Phản biện xã hội của tác phẩm báo chí Việt Nam
qua một số sự kiện nổi bật, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội.
25. Nguyễn Lân (2000), Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí
Minh, Hồ Chí Minh.
26. Hồ Chí Minh toàn tập (tập 4,1995), Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật,
Hà Nội.
12


27. Mai Quỳnh Nam (1995), Dư luận xã hội – Mấy vấn đề lý luận và phương
pháp nghiên cứu, Tạp chí Xã hội học, số 1, tr3- 8.
28. Mai Quỳnh Nam (2000), Về đặc điểm và tính chất giao tiếp đại chúng,
Tạp chí Xã hội học, số 2, tr8-10.
29. Mai Quỳnh Nam (2000), Về vấn đề nghiên cứu hiệu quả truyền thông đại
chúng, Tạp chí Xã hội học, số 4, tr12-15.
30. Nhiều tác giả ( 2005), Thể loại báo chí, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,
Hà Nội.
31. Trần Quang (2005), Các thể loại báo chí chính luận, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội, Hà Nội.
32. Dương Xuân Sơn (2003), Các thể loại báo chí chính luận – nghệ thuật,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
33. Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang ( 2005), Cơ sở lý luận
báo chí truyền thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
34. Hữu Thọ (2002), Công việc của người viết báo, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội, Hà Nội.

TP.HCM, TP.HCM.
50. />51. />
14