ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

LÝ LUẬN VỀ THỂ LOẠI TIỂU THUYẾT
TRONG NGHIÊN CỨU, PHÊ BÌNH VĂN HỌC
VIỆT NAM
NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN

HÀ NỘI - 2005


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

LÝ LUẬN VỀ THỂ LOẠI TIỂU THUYẾT
TRONG NGHIÊN CỨU, PHÊ BÌNH VĂN HỌC
VIỆT NAM
NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX
Chuyên ngành: Lý thuyết và lịch sử văn học
Mã số: 50401

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN

NGỜI HỚNG DẪN KHOA HỌC


3. Giới thuyết về khái niệm tiểu thuyết…………..……………… 20
4. Đối tượng nghiên
cứu……………………………………………

20

5. Nhiệm vụ nghiên cứu
………………………………….……..…

21

6. Phương pháp nghiên cứu
…………………………….…………

22

7. Những đóng góp mới của luận
án………………………………

23

8. Cấu trúc của luận án……………………………….…………

23

Chương 1
NHỮNG TIỀN ĐỀ XÃ HỘI - VĂN HOÁ ẢNH HỞNG ĐẾN
SỰ RA ĐỜI CỦA TIỂU THUYẾT VIẾT BẰNG CHỮ QUỐC
NGỮ
1.1. Sự phát triển của môi trờng đô thị và đời sống đô thị …..


ngữ………………
1.5. Ảnh hưởng của tiểu thuyết phương Tây đến sự hình thành
và phát triển tiểu thuyết văn xuôi quốc ngữ nửa đầu thế kỷ XX

43

1.5.1. Tình hình dịch thuật và những sáng tạo ban đầu trong việc 43
phỏng tác các tác phẩm tiểu thuyết phương
Tây………………..…………
1.5.2. Ảnh hưởng của tiểu thuyết phương Tây đối với tiểu thuyết
văn xuôi quốc ngữ nhìn từ đặc trưng thể
46
loại……………………..……………
1.6. Đội ngũ tác

54

giả………………………….……..………………
1.6.1. Các nhà nho chí
54
sĩ……………………………..…..………………
1.6.2. Nhà nho tài tử……………………………………….…………… 56
1.6.3. Các nhà nho sáng tác văn chơng ở buổi giao
57
thời……………
1.6.4. Những nhà văn - trí thức tân học……………………………… 59
Tiểu kết chương
1…………………………………….……………
Chương 2


2.3.1. Tài năng và nhân cách………………………….…….………
2.3.2. Dấu ấn tác giả trong quá trình sáng tạo……………...……
2.3.3. Một số khâu cơ bản trong quá trình sáng tác của nhà
văn…

83
91
93

Tiểu kết chương 2………………………………………….……

97

Chương 3
VẤN ĐỀ HIỆN THỰC VÀ NGHỆ THUẬT
VIẾT TIỂU THUYẾT

99

3.1. Mối quan hệ giữa tiểu thuyết và hiện thực đời sống ………

100

3.1.1. Khuynh hướng tiểu thuyết tả thực và tả thực xã hội…….…

108

3.1.2. Khuynh hướng tiểu thuyết tả chân…………………….……



4.1.1. Nhà văn và bạn đọc……………………………………….……
4.1.2. Bạn đọc – chủ thể của hoạt động tiếp nhận…………….……

159
156

4.2. Phê bình tiểu thuyết……………………………………..…

166

4.2.1. Cơ sở của phê bình tiểu thuyết…………………………………
4.2.2. Các khuynh hớng phê bình tiểu thuyết……………….………
4.2.3. Đội ngũ các nhà phê bình tiểu thuyết…………………………

166
170
186

Tiểu kết chương 4………………………….……………………

196

KẾT LUẬN………………………………………………..………..

197

TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………...………

202



Thực hiện đề tài Lý luận về thể loại tiểu thuyết trong nghiên cứu, phê
bình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, chúng tôi hy vọng có thể dựng
được bộ khung lý thuyết về thể loại tiểu thuyết qua những ý kiến bàn về thể
loại này của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học Việt Nam. Từ đó thấy rõ
được sự vận động của tư duy lý luận về thể loại tiểu thuyết và khẳng định
những đóng góp về mặt lý luận trong nghiên cứu phê bình văn học Việt Nam
giai đoạn này.
Hơn nữa, hiện nay nhiều người đang quan tâm tới giai đoạn văn học đầu
thế kỷ XX, việc nghiên cứu di sản lý luận văn học giai đoạn này sẽ góp phần
đánh giá lại di sản văn học quá khứ, cụ thể là của giai đoạn 1900-1945 trên tinh
thần đổi mới và cũng góp phần vào việc kế thừa, phát triển của bản thân
chuyên ngành lý luận văn học. Xét rộng ra, công việc giảng dạy lý luận văn
học trong nhà trường, công việc sáng tác của các nhà văn cũng không thể tách
khỏi di sản lý luận văn học quá khứ, bởi nó vẫn hiện diện trong đời sống văn
học hôm nay.
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Là một thể loại văn học quan trọng song bản thân sự vận động của nó
cũng như lý thuyết về thể loại rất phong phú nên mấy chục năm vừa qua đã có
rất nhiều công trình chuyên biệt mang tính lý luận viết về thể loại tiểu thuyết.
Tuy nhiên chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện
và hệ thống các vấn đề lý luận của tiểu thuyết thể hiện qua những tập sách,
những bài nghiên cứu, phê bình xuất hiện trong giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX.
Hầu hết ở các công trình hoặc chỉ tập trung vào đánh giá một trào lưu, một
hiện tượng, một tác giả hay nhóm tác giả tiêu biểu, hoặc nhận diện chung về
tiểu thuyết thể hiện qua một số công trình mang tính chất văn học sử hay
mang tính chất sưu tầm tư liệu. Dưới đây chúng tôi xin điểm qua những công
trình có liên quan đến đề tài luận án. Và để tiện cho việc theo dõi, chúng tôi sẽ
tiến hành chia những công trình này thành hai nhóm:

Với Bảng lược đồ văn học Việt Nam [71], Thanh Lãng được coi là nhà
nghiên cứu đầu tiên cấu trúc hoá được mô hình của những dạng tiểu thuyết
dịch đương thời và chỉ ra những ảnh hưởng của chúng đến những tiểu thuyết


do nhà văn Việt Nam sáng tác. Ông cho rằng: “Đối với thế hệ 1932-1945, tiểu
thuyết giữ địa vị quan trọng đến nỗi ta có thể coi lịch sử văn học Việt Nam của
thời kỳ này là lịch sử tiểu thuyết”. Qua việc các nhà tiểu thuyết ta hồi đó chú ý
đến vấn đề miêu tả tâm lý, theo ông, tiểu thuyết Việt Nam đã tiến về bề sâu.

Còn trong công trình Việt Nam văn học giản ước tân biên[102], Phạm
Thế Ngũ đã chỉ ra những quan hệ đa dạng giữa tiểu thuyết và những thể ký
trong thời kỳ đầu của văn học mới.
Tuy nhiên, tất cả những vấn đề nêu trên chỉ được trình bày sơ lược mang
tính chất tư liệu văn học sử nhiều hơn.
Cũng với tính chất như vậy, công trình Những bước đầu của báo chí,
truyện ngắn, tiểu thuyết và thơ mới (1972)[153], thông qua việc khảo cứu,
sưu tầm tư liệu, tác giả Bùi Đức Tịnh đã phục hồi địa vị cho những tác phẩm
đầu tiên bị quên lãng (ông gọi đó là những hòn máu bị bỏ rơi) của nền văn
học nước nhà. Riêng với thể loại tiểu thuyết, tác giả đã khẳng định, tiểu thuyết
xuất hiện trước nhất ở miền Nam từ năm 1887 với truyện Thày Lazaro Phiền
của Nguyễn Trọng Quản và tiếp sau đó là hàng loạt truyện của Trương Duy
Toản, Nguyễn Chánh Sắt, Lê Hoằng Mưu. Hơn nữa, ở công trình này, tác giả
còn chỉ ra quá trình hình thành và phát triển của thể loại tiểu thuyết. Ông cho
rằng:

Hình thức phôi thai xuất hiện sớm nhất của tiểu thuyết ở miền Nam
là thơ, tức loại truyện của văn chương cổ điển đội lốt bằng cách lấy cuộc
đời của một nhân vật đương thời làm đề tài. Kế đến là những truyện,
không được gọi thẳng như thế mà thường được đặt nhan đề với những

cùng quan niệm và tính chất của thể loại tiểu thuyết, tác giả đã dẫn ra một một
vài ý kiến của hai học giả Phạm Quỳnh và Vũ Ngọc Phan để chứng minh cho
những quan điểm của mình về thể loại này.
d, Trong cuốn Những nguyên lý về lý luận văn học (tập 3) – Loại thể
văn học [34] của nhà nghiên cứu Hà Minh Đức có một chương bàn về tiểu


thuyết. Trong đó ở mục Bàn về sự phát triển của tiểu thuyết trong văn học
Việt Nam, từ việc khảo sát sự phát triển của thực tiễn sáng tác tiểu thuyết
những năm đầu thế kỷ đến năm 1960, tác giả đã rút ra những vấn đề về thể loại
như: Xây dựng nhân vật, vấn đề hiện thực, kết cấu, ngôn ngữ và khẳng định sự
vận động của thể loại này theo từng giai đoạn phát triển.
e, Cuốn Công việc của người viết tiểu thuyết [139] của Nguyễn Đình
Thi. Với tư cách là nhà tiểu thuyết, ông đã trình bày khá đầy đủ những vấn đề
cốt lõi của tiểu thuyết (quan niệm, mối quan hệ giữa tiểu thuyết và hiện thực
cuộc sống, nghệ thuật viết tiểu thuyết…). Đây là một cuốn sách của người làm
nghề nói về nghề của mình.
g, Cuốn Văn học và tiểu thuyết [123] của Doãn Quốc Sĩ có ưu điểm là
đã khảo sát kỹ nhiều quan niệm về tiểu thuyết của các nhà nghiên cứu phê bình
tiểu thuyết giai đoạn đầu thế kỷ như: Phạm Quỳnh, Thạch Lam, Vũ Bằng, Vũ
Ngọc Phan…, song điều đáng tiếc những quan niệm này mới chỉ được coi là
chỗ dựa cho những ý kiến riêng của chính tác giả chứ không được nhận xét,
đánh giá một cách khách quan. Nói rõ hơn là ông chỉ viện dẫn những gì phù
hợp với quan niệm của mình mà chưa chú ý đúng mức tới tính khách quan
khoa học của chúng. Ngoài ra ông còn “bỏ qua” không ít luận điểm khác.
h, Công trình Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại [27] của tác giả Phan Cự
Đệ là một công trình dày dặn nhất chuyên biệt về lý luận thể loại trên cơ sở
thực tiễn 70 năm của tiểu thuyết Việt Nam. Với một cách nhìn bao quát, sâu
sắc, tác giả đã khái quát được quá trình hình thành và phát triển của tiểu thuyết
Việt Nam hiện đại và những vấn đề mang tính chất lý luận như: điển hình hoá

mục tiêu nghiên cứu chính của luận án, do đó các vấn đề lý thuyết thể loại
chưa phải là trọng tâm của công việc khảo sát.
Công trình Quá trình hình thành và phát triển của phê bình văn học
Việt Nam thời kỳ đầu thế kỷ 20 đến năm 1945 [163] của Trần Việt Trung
(1994) là công trình đề cập tới vai trò của hoạt động báo chí, đội ngũ những
nhà văn tham gia hoạt động phê bình văn học. Tuy nhiên, người viết mới chỉ
chủ yếu thiên về hoạt động phê bình giai đoạn 1930-1945 với các tác giả Thiếu


Sơn, Hoài Thanh, Vũ Ngọc Phan, Hải Triều…, còn giai đoạn trước đó chỉ
được đề cập sơ lược. Các vấn đề về lý thuyết thể loại hầu như chưa được chú
ý.
Công trình Lí luận phê bình văn học Việt Nam ba mươi năm đầu thế
kỷ XX của Trần Mạnh Tiến (1996) [151] là công trình đầu tiên đề cập tới
những hoạt động lý luận và phê bình văn học Việt Nam từ năm 1900-1930,
trong đó vấn đề lý luận về thể loại tiểu thuyết qua những công trình nghiên cứu
của các nhà nghiên cứu phê bình văn học Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX
đã được chú ý đề cập tới nhưng còn khái lược và chưa mang tính chất hệ
thống toàn diện. Tác giả chỉ mới bắt đầu chú ý tới vấn đề tiểu thuyết qua quan
niệm, các thành phần, phân loại tiểu thuyết trong một số công trình của các
nhà nghiên cứu phê bình giai đoạn này như: Phạm Quỳnh, Trúc Hà, Thiếu
Sơn, D.C, Lệ Xuân.
Công trình Những vấn đề lý luận văn học giai đoạn 1930-1945 của
Ngô Văn Giá (1996) [141] là công trình đề cập tới những hoạt động lý luận và
phê bình văn học Việt Nam. Trong đó, vấn đề lý luận về thể loại tiểu thuyết
trong nghiên cứu, phê bình thời kỳ này là một trong những vấn đề được đề
cập tới như: quan niệm chung về tiểu thuyết, một số đơn vị nghệ thuật của tiểu
thuyết (nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ )… Song chúng chỉ được trình bày sơ
lược chưa mang tính hệ thống bởi vì như tên gọi của đề tài, tác giả dành sự
quan tâm tới toàn cảnh những vấn đề lý luận của văn học giai đoạn này. Hơn

trạng, xu thế, kỹ thuật và nhìn nhận lại một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu; tác
giả Bùi Việt Thắng đã đưa ra một số ý kiến đáng tin cậy (tuy còn ít ỏi) để
khẳng định “tiểu thuyết là một thể loại văn học mới rất cần thiết cho sự đổi mới
văn học theo hướng hiện đại hoá”.
Năm 2003, trong lời giới thiệu cho bộ sách Tranh luận văn nghệ thế kỷ
XX [142], nhà nghiên cứu Hà Minh Đức đã phân tích những ý kiến xung quanh
những cuộc tranh luận nghệ thuật 1900-1945. Nhiều ý kiến bàn về thể loại tiểu
thuyết tập trung ở hai cuộc tranh luận “Nghệ thuật vị nghệ thuật” hay “Nghệ


thuật vị nhân sinh” và “Dâm hay không Dâm” thời kỳ 1935-1939 đã được tác
giả nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan.
Trong bài viết Các nhà văn Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX nói về văn tự
sự (2001) [160], thông qua việc khảo sát một số ý kiến của nhà văn nước ta
bàn về văn tự sự (tập trung ở tiểu thuyết), tác giả Nguyễn Nghĩa Trọng khẳng
định: tuy mới còn ở mức độ sơ khai nhưng những ý kiến về văn tự sự và tiểu
thuyết nói riêng nửa đầu thế kỷ XX đã đánh dấu một bước phát triển của lý
luận văn học nước nhà. Nó góp phần thúc đẩy sự lớn mạnh của văn xuôi hiện
đại với sự góp sức của những nhà văn tả thực tài năng như: Nguyễn Công
Hoan, Ngô tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam, Tô Hoài, Vũ Bằng, Nam
Cao, Nguyên Hồng…Tuy nhiên, phần lớn các ý kiến được đưa ra chủ yếu mang
tính chất điểm qua chứ không chú mục nhận xét đánh giá về kỹ thuật, phân tích
kiến giải lý luận về mặt thể loại trên cái nền đổi mới của tư duy văn học.

Bài viết Sự hình thành và phát triển của tiểu thuyết hiện đại và lý luận
tiểu thuyết hiện đại ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX trong quan hệ với tiểu
thuyết và thi pháp tiểu thuyết nước ngoài (Báo cáo khoa học tại Hội thảo
khoa học về văn học so sánh do trường ĐHSP Hà Nội tổ chức tháng 5/2004)
của tác giả Nguyễn Ngọc Thiện đã bàn tới sự hình thành và phát triển của tiểu
thuyết và lý luận tiểu thuyết hiện đại ở nước ta qua thực tiễn sáng tác và tập

thuyết, nhưng do giới hạn của đề tài, vấn đề này không được bàn tới một cách
tập trung, độc lập mà chỉ được nói đến rải rác qua một vài cuộc tranh luận
nghệ thuật, một số bài phê bình tác phẩm tiểu thuyết đương thời và các tác gia
phê bình tiêu biểu.
Cuốn Văn học Việt Nam thế kỷ XX – Những vấn đề lịch sử và lý luận
(do Phan Cự Đệ chủ biên) [30] là một công trình tổng kết văn học Việt Nam
thế kỷ XX dưới ánh sáng của tư duy lý luận Mác xít. Trong đó, ở chương bảy,
với phần viết về hoạt động lý luận phê bình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ
XX, nhà nghiên cứu Trần Đình Sử đã đưa ra những nhận xét về một số nét nổi
bật thuộc quá trình hình thành và phát triển của lý luận phê bình, về tranh luận


văn học, về thế hệ các nhà phê bình. Từ đó, ông khẳng định: “Tuy chất lượng
không đồng đều nhưng các tác giả và công trình phê bình văn học đã đánh
dấu sự trưởng thành mọi mặt từ ý thức tự chủ đến phương pháp và thể loại,
cũng như phong cách cá nhân”[30, tr.117]. Trong đó, lý luận phê bình tiểu
thuyết mới chỉ được đề cập tới thông qua những nhận xét rải rác trong cái nền
và diện mạo chung của lý luận phê bình.
Cũng trong thời kỳ này, ở một số công trình đi sâu vào từng tác gia, tác
phẩm, các gương mặt tiêu biểu trên văn đàn những năm đầu thế kỷ XX như
Phạm Quỳnh, Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng, Hải Triều, Nam Cao, Vũ Ngọc
Phan, Nhất Linh, Khái Hưng, Lan Khai…, các nhà nghiên cứu đã nhìn nhận và
đánh giá lại một cách khách quan, chỉ rõ những đóng góp (cũng như hạn chế)
của họ đối với nền văn học nước nhà nói chung và sự phát triển của lý luận
tiểu thuyết nói riêng. Có thể kể đến một số bài viết, công trình cá nhân hoặc
tập thể sau: Học tập nhà văn Vũ Ngọc Phan của Vũ Ngọc Khánh (1992),
Thạch Lam văn chương và cái đẹp của nhiều tác giả (1995), Văn chương và
tác giả của Nguyễn Ngọc Thiện (1996), Hải Triều - nhà lý luận tiên phong
do Nguyễn Ngọc Thiện chủ biên (1996), Văn học trên hành trình thế kỷ XX
của Phong Lê (1997), Nam Cao qua nửa thế kỷ của Hà Bình Trị (2001), Chủ

những ý kiến bàn về tiểu thuyết từ đầu thế kỷ XX đến nay. Trong đó có những
bài viết của ba tác giả tiêu biểu giai đoạn đầu thế kỷ là Phạm Quỳnh, Thạch
Lam, Vũ Bằng.
6, Tranh luận văn nghệ thế kỷ XX, 2 tập (2003) do Nguyễn Ngọc Thiện
chủ biên [142] tập hợp những bài lý luận phê bình trong 6 cuộc tranh luận nửa
đầu thế kỷ XX, trong đó có nhiều bài phê bình về tiểu thuyết không phải từ góc
độ “đọc sách”, cảm nhận mà từ góc độ lý thuyết phân loại khoa học.

Điểm qua một số công trình nghiên cứu đã ít nhiều đề cập đến các vấn
đề lý thuyết thể loại tiểu thuyết trong văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX có
thể thấy rằng: hầu hết các công trình đều chưa có điều kiện tập trung đánh giá
một cách khái quát, toàn diện về các ý kiến hàm chứa sự khai mở của tư duy
lý luận về thể loại tiểu thuyết trong hoạt động nghiên cứu phê bình nửa đầu thế


kỷ XX (1900-1945). Nhìn chung, các công trình này thường chỉ tập trung vào
đánh giá một trào lưu, một hiện tượng, một số tác gia và tác phẩm tiêu biểu
của họ, hoặc nhận diện chung về sáng tác tiểu thuyết Việt Nam hiện đại. Đa
phần là công trình mang tính chất văn học sử, hay mang tính chất tư liệu tập
hợp những lời bạt, lời nói đầu, những bài báo, tiểu luận phê bình bàn về tiểu
thuyết. Cũng có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề lý luận văn
học vài ba thập niên đầu thế kỷ nhưng chỉ dừng lại ở mức đ ộ lược khảo, vẽ lên
diện mạo chung ghi nhận những thành tựu lý luận văn học trong từng giai đoạn
đó, chứ chưa tập trung đi sâu vào nghiên cứu sự diễn tiến của tư duy lý luận về
thể loại tiểu thuyết xuyên suốt cả một giai đoạn ngót nửa thế kỷ.

Do vậy, từ việc tiếp thu những thành tựu của những người đi trước, tiếp
tục mở rộng và đi sâu trên cơ sở Luận văn thạc sĩ đã được bảo vệ năm 2000,
luận án của chúng tôi với đề tài Lý luận về thể loại tiểu thuyết trong nghiên
cứu phê bình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX cố gắng tập trung tập

Đặc biệt, trước khi nhận đề tài này, chúng tôi đã tham gia biên soạn bộ
Tuyển tập phê bình, nghiên cứu văn học Việt Nam (1900-1945) (xuất bản
năm 1997) nên mọi tài liệu, văn bản giai đoạn này, trong đó có nhiều ý kiến về
tiểu thuyết, chúng tôi đã được tiếp xúc. Ngoài ra, phần lớn những ý kiến bàn
về tiểu thuyết còn được tuyển trong một số bộ sưu tầm, tuyển chọn khác như:
Khảo về tiểu thuyết (Vương Trí Nhàn) và Bàn về tiểu thuyết (Bùi Việt
Thắng)...
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở tình hình nghiên cứu nêu trên, với khả năng tư liệu cho phép,
chúng tôi xác định nhiệm vụ của luận án là:
- Tìm hiểu những điều kiện xã hội-văn hoá đã tác động trực tiếp hoặc
gián tiếp đến sự hình thành và phát triển của tiểu thuyết viết bằng chữ quốc
ngữ trong vài thập niên nửa đầu của thế kỷ XX cũng như việc nghiên cứu phê
bình tiểu thuyết Việt Nam hiện đại.


- Tập trung khảo sát và phân tích các ý kiến bàn về tiểu thuyết từ những
quan niệm chung (khái niệm, phân loại, nhà viết tiểu thuyết với tư cách là một
nghệ sĩ kiểu mới thuộc về một quan niệm văn học mới, một nhân cách văn hoá
mới khi cầm bút) đến những vấn đề của thể loại văn học (vấn đề hiện thực,
nghệ thuật viết tiểu thuyết, bạn đọc tiểu thuyết, phê bình tiểu thuyết). Từ đó,
làm rõ sự phát triển về tư duy lý luận thể loại trong giai đoạn nửa đầu thế kỷ
của công cuộc hiện đại hoá nền văn học dân tộc. Nói chính xác hơn, người
viết đặt mục đích phân tích công việc của các nhà nghiên cứu, phê bình, các
học giả, các nhà văn Việt Nam nửa đầu thế kỷ xung quanh việc bàn về chủ đề:
làm thế nào để có thể phát triển một thể loại mới của văn học cần cho quá
trình hiện đại hoá văn học dân tộc trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm nước ngoài,
vừa “là của ta”, “cho dân ta đọc”, góp phần tích cực vào đời sống xã hội lúc
đó. Đây là vấn đề lớn, rất có ý nghĩa không chỉ đối với văn học đương thời
mà còn đối với tiến trình phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại.

đề lý luận của thể loại tiểu thuyết trong mảng nghiên cứu phê bình văn học giai
đoạn nửa đầu thế kỷ (1900-1945). Kết quả nghiên cứu của luận án ít nhiều có
tác dụng làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận về thể loại tiểu thuyết trong
giai đoạn văn học này và cho thấy rõ, ngay trong mấy thập kỷ đầu xây dựng
nền văn học quốc ngữ mang tính chất cận hiện đại, các văn nhân và học giả
nước ta đã có nhiều kiến giải về đặc trưng của thể loại và những ý kiến này đã
tạo tiền đề cho sự đổi mới và hiện đại hoá của thể loại ở những giai đoạn sau
của thế kỷ.
b. Về mặt thực tiễn
Chúng tôi hy vọng kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là một tài liệu tham
khảo hữu ích và thiết thực đối với hoạt động nghiên cứu, học tập và giảng dạy
về lý luận văn học và văn học Việt Nam hiện đại.
8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN


Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung chính của luận án được triển khai
thành bốn chương.
Chương 1. Những tiền đề xã hội- văn hoá ảnh hưởng đến sự ra đời
của tiểu thuyết viết bằng chữ quốc ngữ.
Chương 2. Quan niệm chung về tiểu thuyết trong nghiên cứu phê bình
văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.
Chương 3. Vấn đề hiện thực và nghệ thuật viết tiểu thuyết.
Chương 4. Vấn đề bạn đọc tiểu thuyết và phê bình tiểu thuyết.